81 shlokas
- 1
अथामर्षान्निसर्गाच्च जितेन्द्रियतया तया
आजगामाश्रमं जिष्णोः प्रतीतः पाकशासनः
athāmarṣānnisargācca jitendriyatayā tayā
ājagāmāśramaṃ jiṣṇoḥ pratītaḥ pākaśāsanaḥ
- 2
मुनिरूपो ऽनुरूपेण सूनुना ददृशे पुरः
द्राघीयसा वयोऽतीतः परिक्लान्तः किलाध्वना
munirūpo 'nurūpeṇa sūnunā dadṛśe puraḥ
drāghīyasā vayo'tītaḥ pariklāntaḥ kilādhvanā
- 3
जटानां कीर्णया केशैः संहत्या परितः सितैः
पृक्तयेन्दुकरैर् अह्नः पर्यन्त इव संध्यया
jaṭānāṃ kīrṇayā keśaiḥ saṃhatyā paritaḥ sitaiḥ
pṛktayendukarair ahnaḥ paryanta iva saṃdhyayā
- 4
विशदभ्रूयुगच्छन्नवलितापाङ्गलोचनः
प्रालेयावततिम्लानपलाशाब्ज इव ह्रदः
viśadabhrūyugacchannavalitāpāṅgalocanaḥ
prāleyāvatatimlānapalāśābja iva hradaḥ
- 5
आसक्तभरनीकाशैर् अङ्गैः परिकृशैर् अपि
अद्यूनः सद्गृहिण्य् एव प्रायो यष्ट्यावलम्बितः
āsaktabharanīkāśair aṅgaiḥ parikṛśair api
adyūnaḥ sadgṛhiṇy eva prāyo yaṣṭyāvalambitaḥ
- 6
गूढो ऽपि वपुषा राजन्धाम्ना लोकाभिभाविना
अंशुमान् इव तन्वभ्रपटलच्छन्नविग्रहः
gūḍho 'pi vapuṣā rājandhāmnā lokābhibhāvinā
aṃśumān iva tanvabhrapaṭalacchannavigrahaḥ
- 7
जरतीम् अपि बिभ्राणस्तनुम् अप्राकृताकृतिः
चकाराक्रान्तलक्ष्मीकः ससाध्वसम् इवाश्रयम्
jaratīm api bibhrāṇastanum aprākṛtākṛtiḥ
cakārākrāntalakṣmīkaḥ sasādhvasam ivāśrayam
- 8
अभितस्तं पृथासूनुः स्नेहेन परितस्तरे
अविज्ञाते ऽपि बन्धौ हि बलात्प्रह्लादते मनः
abhitastaṃ pṛthāsūnuḥ snehena paritastare
avijñāte 'pi bandhau hi balātprahlādate manaḥ
- 9
आतिथेयीम् अथासाद्य सुतादपचितिं हरिः
विश्रम्य विष्टरे नाम व्याजहारेति भारतीम्
ātitheyīm athāsādya sutādapacitiṃ hariḥ
viśramya viṣṭare nāma vyājahāreti bhāratīm
- 10
त्वया साधु समारम्भि नवे वयसि यत्तपः
ह्रियते विषयैः प्रायो वर्षीयान् अपि मादृशः
tvayā sādhu samārambhi nave vayasi yattapaḥ
hriyate viṣayaiḥ prāyo varṣīyān api mādṛśaḥ
- 11
श्रेयसीं तव सम्प्राप्ता गुणसम्पदम् आकृतिः
सुलभा रम्यता लोके दुर्लभं हि गुणार्जनम्
śreyasīṃ tava samprāptā guṇasampadam ākṛtiḥ
sulabhā ramyatā loke durlabhaṃ hi guṇārjanam
- 12
शरदम्बुधरच्छाया गत्वर्यो यौवनश्रियः
आपातरम्या विषयाः पर्यन्तपरितापिनः
śaradambudharacchāyā gatvaryo yauvanaśriyaḥ
āpātaramyā viṣayāḥ paryantaparitāpinaḥ
- 13
अन्तकः पर्यवस्थाता जन्मिनः संततापदः
इति त्याज्ये भवे भव्यो मुक्ताव् उत्तिष्ठते मनः
antakaḥ paryavasthātā janminaḥ saṃtatāpadaḥ
iti tyājye bhave bhavyo muktāv uttiṣṭhate manaḥ
- 14
चित्तवान् असि कल्याणी यत्त्वां मतिर् उपस्थिता
विरुद्धः केवलं वेषः संदेहयति मे मनः
cittavān asi kalyāṇī yattvāṃ matir upasthitā
viruddhaḥ kevalaṃ veṣaḥ saṃdehayati me manaḥ
- 15
युयुत्सुनेव कवचं किम् आमुक्तम् इदं त्वया
तपस्विनो हि वसते केवलाजिनवल्कले
yuyutsuneva kavacaṃ kim āmuktam idaṃ tvayā
tapasvino hi vasate kevalājinavalkale
- 16
प्रपित्सोः किं च ते मुक्तिं निःस्पृहस्य कलेवरे
महेषुधी धनुर्भीमं भूतानाम् अनभिद्रुहः
prapitsoḥ kiṃ ca te muktiṃ niḥspṛhasya kalevare
maheṣudhī dhanurbhīmaṃ bhūtānām anabhidruhaḥ
- 17
भयंकरः प्राणभृतां मृत्योर्भुज इवापरः
असिस्तव तपस्थस्य न समर्थयते शमम्
bhayaṃkaraḥ prāṇabhṛtāṃ mṛtyorbhuja ivāparaḥ
asistava tapasthasya na samarthayate śamam
- 18
जयम् अत्रभवान्नूनम् अरातिष्व् अभिलाषुकः
क्रोधलक्ष्म क्षमावन्तः क्वायुधं क्व तपोधनाः
jayam atrabhavānnūnam arātiṣv abhilāṣukaḥ
krodhalakṣma kṣamāvantaḥ kvāyudhaṃ kva tapodhanāḥ
- 19
यः करोति वधोदर्का निःश्रेयसकरीः क्रियाः
ग्लानिदोषच्छिदः स्वच्छाः स मूढः पङ्कयत्य् अपः
yaḥ karoti vadhodarkā niḥśreyasakarīḥ kriyāḥ
glānidoṣacchidaḥ svacchāḥ sa mūḍhaḥ paṅkayaty apaḥ
- 20
मूलं दोषस्य हिंसादेर् अर्थकामौ स्म मा पुषः
तौ हि तत्त्वावबोधस्य दुरुच्छेदाव् उपप्लवौ
mūlaṃ doṣasya hiṃsāder arthakāmau sma mā puṣaḥ
tau hi tattvāvabodhasya durucchedāv upaplavau
- 21
अभिद्रोहेण भूतानाम् अर्जयन्गत्वरीः श्रियः
उदन्वान् इव सिन्धूनाम् आपदाम् एति पात्रताम्
abhidroheṇa bhūtānām arjayangatvarīḥ śriyaḥ
udanvān iva sindhūnām āpadām eti pātratām
- 22
या गम्याः सत्सहायानां यासु खेदो भयं यतः
तासां किं यन्न दुःखाय विपदाम् इव सम्पदाम्
yā gamyāḥ satsahāyānāṃ yāsu khedo bhayaṃ yataḥ
tāsāṃ kiṃ yanna duḥkhāya vipadām iva sampadām
- 23
दुरासदान् अरीन् उग्रान्धृतेर्विश्वासजन्मनः
भोगान्भोगान् इवाहेयान् अध्यास्यापन्न दुर्लभा
durāsadān arīn ugrāndhṛterviśvāsajanmanaḥ
bhogānbhogān ivāheyān adhyāsyāpanna durlabhā
- 24
नान्तरज्ञाः श्रियो जातु प्रियैर् आसां न भूयते
आसक्तास्तास्व् अमी मूढा वामशीला हि जन्तवः
nāntarajñāḥ śriyo jātu priyair āsāṃ na bhūyate
āsaktāstāsv amī mūḍhā vāmaśīlā hi jantavaḥ
- 25
को ऽपवादः स्तुतिपदे यद् अशीलेषु चञ्चलाः
साधुवृत्तान् अपि क्षुद्रा विक्षिपन्त्य् एव सम्पदः
ko 'pavādaḥ stutipade yad aśīleṣu cañcalāḥ
sādhuvṛttān api kṣudrā vikṣipanty eva sampadaḥ
- 26
कृतवान् अन्यदेहेषु कर्ता च विधुरं मनः
अप्रियैर् इव संयोगो विप्रयोगः प्रियैः सह
kṛtavān anyadeheṣu kartā ca vidhuraṃ manaḥ
apriyair iva saṃyogo viprayogaḥ priyaiḥ saha
- 27
शून्यम् आकीर्णताम् एति तुल्यं व्यसनम् उत्सवैः
विप्रलम्भो ऽपि लाभाय सति प्रियसमागमे
śūnyam ākīrṇatām eti tulyaṃ vyasanam utsavaiḥ
vipralambho 'pi lābhāya sati priyasamāgame
- 28
तदा रम्याण्य् अरम्याणि प्रियाः शल्यं तदासवः
तदैकाकी सबन्धुः सन्न् इष्टेन रहितो यदा
tadā ramyāṇy aramyāṇi priyāḥ śalyaṃ tadāsavaḥ
tadaikākī sabandhuḥ sann iṣṭena rahito yadā
- 29
युक्तः प्रमाद्यसि हिताद् अपेतः परितप्यसे
यदि नेष्टात्मनः पीडा मा सञ्जि भवता जने
yuktaḥ pramādyasi hitād apetaḥ paritapyase
yadi neṣṭātmanaḥ pīḍā mā sañji bhavatā jane
- 30
जन्मिनो ऽस्य स्थितिं विद्वांल्लक्ष्मीम् इव चलाचलाम्
भवान्मा स्म वधीन्न्याय्यं न्यायाधारा हि साधवः
janmino 'sya sthitiṃ vidvāṃllakṣmīm iva calācalām
bhavānmā sma vadhīnnyāyyaṃ nyāyādhārā hi sādhavaḥ

