29 શ્લોક
- 1
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥
મશીન મુસદ્દોsaṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |
yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam ||
મશીન મુસદ્દોઅર્જુને કહ્યું: હે કૃષ્ણ, તમે કર્મોના સંન્યાસની પ્રશંસા કરો છો અને વળી કર્મયોગની પણ. આ બેમાંથી જે એક શ્રેષ્ઠ હોય તે મને નિશ્ચિત રીતે કહો.
- 2
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥
મશીન મુસદ્દોsaṃnyāsaḥ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau |
tayostu karmasaṃnyāsātkarmayogo viśiṣyate ||
મશીન મુસદ્દોશ્રીભગવાને કહ્યું: સંન્યાસ અને કર્મયોગ બંને પરમ કલ્યાણ આપનારા છે. પણ તે બેમાં કર્મસંન્યાસ કરતાં કર્મયોગ શ્રેષ્ઠ છે.
- 3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥
મશીન મુસદ્દોjñeyaḥ sa nityasaṃnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |
nirdvandvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate ||
મશીન મુસદ્દોજે ન દ્વેષ કરે છે, ન કામના કરે છે, તેને નિત્યસંન્યાસી જાણવો. હે મહાબાહુ, દ્વંદ્વોથી રહિત તે સહેલાઈથી બંધનમાંથી છૂટી જાય છે.
- 4
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥
મશીન મુસદ્દોsāṅkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |
ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam ||
મશીન મુસદ્દોસાંખ્ય અને યોગને અજ્ઞાનીઓ જુદા કહે છે, પંડિતો નહીં. બેમાંથી એકમાં પણ સારી રીતે સ્થિત થયેલો બંનેનું ફળ પામે છે.
- 5
यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥
મશીન મુસદ્દોyatsāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati ||
મશીન મુસદ્દોસાંખ્યો જે સ્થાન પામે છે, યોગીઓ પણ તે જ પામે છે. જે સાંખ્ય અને યોગને એક જુએ છે, તે જ ખરું જુએ છે.
- 6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥
મશીન મુસદ્દોsaṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |
yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||
મશીન મુસદ્દોપણ હે મહાબાહુ, યોગ વિના સંન્યાસ પ્રાપ્ત કરવો કઠિન છે. યોગયુક્ત મુનિ જલદી બ્રહ્મને પામે છે.
- 7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥
મશીન મુસદ્દોyogayukto viśuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ |
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate ||
મશીન મુસદ્દોયોગયુક્ત, શુદ્ધ અંતઃકરણવાળો, મનને જીતનાર, ઇન્દ્રિયોને જીતનાર અને સર્વ પ્રાણીઓના આત્મા સાથે જેનો આત્મા એક થયો છે, તે કર્મ કરવા છતાં લેપાતો નથી.
- 8
नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।
पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥
મશીન મુસદ્દોnaiva kiñcitkaromīti yukto manyeta tattvavit |
paśyañśaṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan ||
મશીન મુસદ્દોતત્ત્વને જાણનાર યોગયુક્ત પુરુષ જોતાં, સાંભળતાં, સ્પર્શતાં, સૂંઘતાં, ખાતાં, ચાલતાં, સૂતાં અને શ્વાસ લેતાં પણ એમ માને છે કે હું કશું જ કરતો નથી,
- 9
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥
મશીન મુસદ્દોpralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi |
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||
મશીન મુસદ્દોબોલતાં, ત્યાગ કરતાં, ગ્રહણ કરતાં, આંખો ખોલતાં અને મીંચતાં પણ, ઇન્દ્રિયો જ પોતાના વિષયોમાં વર્તે છે એમ દૃઢપણે ધારણ કરે છે.
- 10
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥
મશીન મુસદ્દોbrahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||
મશીન મુસદ્દોજે આસક્તિ છોડીને સર્વ કર્મો બ્રહ્મમાં અર્પણ કરીને કર્મ કરે છે, તે પાણીથી કમળપત્રની જેમ પાપથી લેપાતો નથી.
- 11
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि ।
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥
મશીન મુસદ્દોkāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye ||
મશીન મુસદ્દોયોગીઓ આસક્તિ છોડીને આત્મશુદ્ધિ માટે માત્ર શરીર, મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો વડે કર્મ કરે છે.
- 12
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् ।
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥
મશીન મુસદ્દોyuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnoti naiṣṭhikīm |
ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate ||
મશીન મુસદ્દોયોગયુક્ત પુરુષ કર્મફળનો ત્યાગ કરીને નૈષ્ઠિક શાંતિ પામે છે; અયુક્ત પુરુષ કામનાથી પ્રેરાઈને ફળમાં આસક્ત થઈ બંધાય છે.
- 13
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी ।
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥
મશીન મુસદ્દોsarvakarmāṇi manasā saṃnyasyāste sukhaṃ vaśī |
navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan ||
મશીન મુસદ્દોમનથી સર્વ કર્મોનો સંન્યાસ કરીને, સંયમી દેહધારી નવ દ્વારવાળા નગરમાં ન કર્મ કરતો, ન કરાવતો, સુખપૂર્વક રહે છે.
- 14
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥
મશીન મુસદ્દોna kartṛtvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |
na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate ||
મશીન મુસદ્દોપ્રભુ લોકોના કર્તાપણાને, કર્મોને કે કર્મફળના સંયોગને રચતા નથી. આ તો સ્વભાવ જ પ્રવર્તે છે.
- 15
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः ।
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥
મશીન મુસદ્દોnādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ |
ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ ||
મશીન મુસદ્દોવિભુ કોઈનું પાપ કે કોઈનું પુણ્ય ગ્રહણ કરતા નથી. અજ્ઞાનથી જ્ઞાન ઢંકાયેલું છે, તેથી પ્રાણીઓ મોહ પામે છે.
- 16
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥
મશીન મુસદ્દોjñānena tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |
teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam ||
મશીન મુસદ્દોપણ જેમનું અજ્ઞાન આત્માના જ્ઞાનથી નાશ પામ્યું છે, તેમનું તે જ્ઞાન સૂર્યની જેમ પરમ તત્ત્વને પ્રકાશિત કરે છે.
- 17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः ।
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥
મશીન મુસદ્દોtadbuddhayastadātmānastanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |
gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ ||
મશીન મુસદ્દોજેમની બુદ્ધિ તેમાં છે, જેમનો આત્મા તેમાં છે, જેઓ તેમાં નિષ્ઠાવાળા અને તેને જ પરમ આશ્રય માનનારા છે, જ્ઞાનથી જેમનાં પાપ ધોવાઈ ગયાં છે, તેઓ જ્યાંથી પાછા ફરવું નથી તે સ્થાનને પામે છે.
- 18
विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥
મશીન મુસદ્દોvidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini |
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||
મશીન મુસદ્દોવિદ્યા અને વિનયથી સંપન્ન બ્રાહ્મણમાં, ગાયમાં, હાથીમાં, કૂતરામાં અને ચાંડાલમાં પણ પંડિતો સમદૃષ્ટિ રાખે છે.
- 19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः ।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥
મશીન મુસદ્દોihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ ||
મશીન મુસદ્દોજેમનું મન સમતામાં સ્થિર છે, તેમણે અહીં જ સંસારને જીતી લીધો છે. બ્રહ્મ દોષરહિત અને સમ છે, તેથી તેઓ બ્રહ્મમાં જ સ્થિત છે.
- 20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् ।
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः ॥
મશીન મુસદ્દોna prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam |
sthirabuddhirasammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ ||
મશીન મુસદ્દોપ્રિય પામીને હરખાવું નહીં અને અપ્રિય પામીને ઉદ્વેગ ન કરવો. સ્થિર બુદ્ધિવાળો, મોહરહિત બ્રહ્મવેત્તા બ્રહ્મમાં સ્થિત છે.
- 21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् ।
स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥
મશીન મુસદ્દોbāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yatsukham |
sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute ||
મશીન મુસદ્દોબાહ્ય સ્પર્શોમાં જેનું મન આસક્ત નથી, તે આત્મામાં રહેલું સુખ પામે છે. બ્રહ્મ સાથે યોગ દ્વારા જોડાયેલો તે અક્ષય સુખ ભોગવે છે.
- 22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते ।
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥
મશીન મુસદ્દોye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te |
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ ||
મશીન મુસદ્દોહે કૌંતેય, સ્પર્શથી ઉત્પન્ન થતા જે ભોગો છે તે દુઃખનાં જ કારણ છે, કારણ કે તેમનો આદિ અને અંત છે. જ્ઞાની તેમાં રમતો નથી.
- 23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥
મશીન મુસદ્દોśaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt |
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ||
મશીન મુસદ્દોજે મનુષ્ય દેહ છોડતાં પહેલાં અહીં જ કામ અને ક્રોધથી ઊપજતા વેગને સહન કરી શકે છે, તે યોગી છે, તે જ સુખી મનુષ્ય છે.
- 24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥
મશીન મુસદ્દોyo'ntaḥsukho'ntarārāmastathāntarjyotireva yaḥ |
sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati ||
મશીન મુસદ્દોજે અંતરમાં સુખી છે, અંતરમાં રમે છે અને અંતરમાં જ જેનો પ્રકાશ છે, તે યોગી બ્રહ્મરૂપ થઈને બ્રહ્મનિર્વાણ પામે છે.
- 25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः ।
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥
મશીન મુસદ્દોlabhante brahmanirvāṇamṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||
મશીન મુસદ્દોજેમનાં પાપ ક્ષીણ થયાં છે, જેમના સંશયો છેદાઈ ગયા છે, જેઓ સંયમી છે અને સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત છે, તે ઋષિઓ બ્રહ્મનિર્વાણ પામે છે.
- 26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥
મશીન મુસદ્દોkāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām ||
મશીન મુસદ્દોકામ અને ક્રોધથી મુક્ત, ચિત્તને વશ કરનારા અને આત્માને જાણનારા યતિઓ માટે બ્રહ્મનિર્વાણ ચારે બાજુ નજીક જ છે.
- 27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥
મશીન મુસદ્દોsparśānkṛtvā bahirbāhyāṃścakṣuścaivāntare bhruvoḥ |
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau ||
મશીન મુસદ્દોબાહ્ય સ્પર્શોને બહાર રાખીને, દૃષ્ટિને ભ્રમરોની વચ્ચે સ્થિર કરીને, નાસિકામાં ફરતા પ્રાણ અને અપાનને સમાન કરીને,
- 28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ।
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥
મશીન મુસદ્દોyatendriyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ |
vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||
મશીન મુસદ્દોઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિને વશ કરનાર, મોક્ષપરાયણ અને ઇચ્છા, ભય તથા ક્રોધથી રહિત જે મુનિ છે, તે સદા મુક્ત જ છે.
- 29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥
મશીન મુસદ્દોbhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |
suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati ||
મશીન મુસદ્દોમને યજ્ઞો અને તપોનો ભોક્તા, સર્વ લોકોનો મહેશ્વર અને સર્વ પ્રાણીઓનો સુહૃદ જાણીને તે શાંતિ પામે છે.