36 shlokas
- 1
अमात्यसम्पदोपेताः सर्वाध्यक्षाः शक्तितः कर्मसु नियोज्याः
amātyasampadopetāḥ sarvādhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ
- 2
कर्मसु चैषां नित्यं परीक्षां कारयेत्चित्तानित्यत्वान्मनुष्यानाम्
karmasu caiṣāṃ nityaṃ parīkṣāṃ kārayetcittānityatvānmanuṣyānām
- 3
अश्वसधर्माणो हि मनुष्या नियुक्ताः कर्मसु विकुर्वते
aśvasadharmāṇo hi manuṣyā niyuktāḥ karmasu vikurvate
- 4
तस्मात्कर्तारं करणं देशं कालं कार्यं प्रक्षेपम् उदयं चैषु विद्यात्
tasmātkartāraṃ karaṇaṃ deśaṃ kālaṃ kāryaṃ prakṣepam udayaṃ caiṣu vidyāt
- 5
ते यथासंदेशम् असंहता अविगृहीताः कर्माणि कुर्युः
te yathāsaṃdeśam asaṃhatā avigṛhītāḥ karmāṇi kuryuḥ
- 6
संहता भक्षयेयुः विगृहीता विनाशयेयुः
saṃhatā bhakṣayeyuḥ vigṛhītā vināśayeyuḥ
- 7
न चानिवेद्य भर्तुः कंचिद् आरम्भं कुर्युः अन्यत्रापत्प्रतीकारेभ्यः
na cānivedya bhartuḥ kaṃcid ārambhaṃ kuryuḥ anyatrāpatpratīkārebhyaḥ
- 8
प्रमादस्थानेषु चैषाम् अत्ययं स्थापयेद्दिवसवेतनव्ययद्विगुणम्
pramādasthāneṣu caiṣām atyayaṃ sthāpayeddivasavetanavyayadviguṇam
- 9
यश्चैषां यथादिष्टम् अर्थं सविशेषं वा करोति स स्थानमानौ लभेत
yaścaiṣāṃ yathādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā karoti sa sthānamānau labheta
- 10
अल्पायतिश्चेन्महाव्ययो भक्षयति
alpāyatiścenmahāvyayo bhakṣayati
- 11
विपर्यये यथायतिव्ययश्च न भक्षयति इत्याचार्याः
viparyaye yathāyativyayaśca na bhakṣayati ityācāryāḥ
- 12
अपसर्पेणैवोपलभ्येतेति कौटिल्यः
apasarpeṇaivopalabhyeteti kauṭilyaḥ
- 13
यः समुदयं परिहापयति स राजार्थं भक्षयति
yaḥ samudayaṃ parihāpayati sa rājārthaṃ bhakṣayati
- 14
स चेद् अज्ञानादिभिः परिहापयति तद् एनं यथागुणं दापयेत्
sa ced ajñānādibhiḥ parihāpayati tad enaṃ yathāguṇaṃ dāpayet
- 15
यः समुदयं द्विगुणम् उद्भावयति स जनपदं भक्षयति
yaḥ samudayaṃ dviguṇam udbhāvayati sa janapadaṃ bhakṣayati
- 16
स चेद्राजार्थम् उपनयत्यल्पापराधे वारयितव्यः महति यथापराधं दण्डयितव्यः
sa cedrājārtham upanayatyalpāparādhe vārayitavyaḥ mahati yathāparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ
- 17
यः समुदयं व्ययम् उपनयति स पुरुषकर्माणि भक्षयति
yaḥ samudayaṃ vyayam upanayati sa puruṣakarmāṇi bhakṣayati
- 18
स कर्मदिवसद्रव्यमूल्यपुरुषवेतनापहारेषु यथापराधं दण्डयितव्यः
sa karmadivasadravyamūlyapuruṣavetanāpahāreṣu yathāparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ
- 19
तस्माद् अस्य यो यस्मिन्न् अधिकरणे शासनस्थः स तस्य कर्मणो याथातथ्यम् आयव्ययौ च व्याससमासाभ्याम् आचक्षीत
tasmād asya yo yasminn adhikaraṇe śāsanasthaḥ sa tasya karmaṇo yāthātathyam āyavyayau ca vyāsasamāsābhyām ācakṣīta
- 20
मूलहरतादात्विककदर्यांश्च प्रतिषेधयेत्
mūlaharatādātvikakadaryāṃśca pratiṣedhayet
- 21
यः पितृपैतामहम् अर्थम् अन्यायेन भक्षयति स मूलहरः
yaḥ pitṛpaitāmaham artham anyāyena bhakṣayati sa mūlaharaḥ
- 22
यो यद्यद् उत्पद्यते तत्तद्भक्षयति स तादात्विकः
yo yadyad utpadyate tattadbhakṣayati sa tādātvikaḥ
- 23
यो भृत्यात्मपीडाभ्याम् उपचिनोत्यर्थं स कदर्यः
yo bhṛtyātmapīḍābhyām upacinotyarthaṃ sa kadaryaḥ
- 24
स पक्षवांश्चेद् अनादेयः विपर्यये पर्यादातव्यः
sa pakṣavāṃśced anādeyaḥ viparyaye paryādātavyaḥ
- 25
यो महत्यर्थसमुदये स्थितः कदर्यः संनिधत्ते ऽवनिधत्ते ऽवस्रावयति वा संनिधत्ते स्ववेश्मनि अवनिधत्ते पौरजानपदेषु अवस्रावयति परविषये तस्य सत्त्री मन्त्रिमित्रभृत्यबन्धुपक्षम् आगतिं गतिं च द्रव्याणाम् उपलभेत
yo mahatyarthasamudaye sthitaḥ kadaryaḥ saṃnidhatte 'vanidhatte 'vasrāvayati vā saṃnidhatte svaveśmani avanidhatte paurajānapadeṣu avasrāvayati paraviṣaye tasya sattrī mantrimitrabhṛtyabandhupakṣam āgatiṃ gatiṃ ca dravyāṇām upalabheta
- 26
यश्चास्य परविषये संचारं कुर्यात्तम् अनुप्रविश्य मन्त्रं विद्यात्
yaścāsya paraviṣaye saṃcāraṃ kuryāttam anupraviśya mantraṃ vidyāt
- 27
सुविदिते शत्रुशासनापदेशेनैनं घातयेत्
suvidite śatruśāsanāpadeśenainaṃ ghātayet
- 28
तस्माद् अस्याध्यक्षाः संख्यायकलेखकरूपदर्शकनीवीग्राहकोत्तराध्यक्षसखाः कर्मणि कुर्युः
tasmād asyādhyakṣāḥ saṃkhyāyakalekhakarūpadarśakanīvīgrāhakottarādhyakṣasakhāḥ karmaṇi kuryuḥ
- 29
उत्तराध्यक्षा हस्त्यश्वरथारोहाः
uttarādhyakṣā hastyaśvarathārohāḥ
- 30
तेषाम् अन्तेवासिनः शिल्पशौचयुक्ताः संख्यायकादीनाम् अपसर्पाः
teṣām antevāsinaḥ śilpaśaucayuktāḥ saṃkhyāyakādīnām apasarpāḥ

