63 shlokas
- 1
शासने शासनम् इत्याचक्षते
śāsane śāsanam ityācakṣate
- 2
शासनप्रधाना हि राजानः तन्मूलत्वात्संधिविग्रहयोः
śāsanapradhānā hi rājānaḥ tanmūlatvātsaṃdhivigrahayoḥ
- 3
तस्माद् अमात्यसम्पदोपेतः सर्वसमयविद् आशुग्रन्थश्चार्वक्षरो लेखनवाचनसमर्थो लेखकः स्यात्
tasmād amātyasampadopetaḥ sarvasamayavid āśugranthaścārvakṣaro lekhanavācanasamartho lekhakaḥ syāt
- 4
सो ऽव्यग्रमना राज्ञः संदेशं श्रुत्वा निश्चितार्थं लेखं विदध्यात्देशैश्वर्यवंशनामधेयोपचारम् ईश्वरस्य देशनामधेयोपचारम् अनीश्वरस्य
so 'vyagramanā rājñaḥ saṃdeśaṃ śrutvā niścitārthaṃ lekhaṃ vidadhyātdeśaiśvaryavaṃśanāmadheyopacāram īśvarasya deśanāmadheyopacāram anīśvarasya
- 5
जातिं कुलं स्थानवयःश्रुतानि कर्मर्द्धिशीलान्यथ देशकालौ
यौनानुबन्धं च समीक्ष्य कार्ये लेखं विदध्यात्पुरुषानुरूपम्
jātiṃ kulaṃ sthānavayaḥśrutāni karmarddhiśīlānyatha deśakālau
yaunānubandhaṃ ca samīkṣya kārye lekhaṃ vidadhyātpuruṣānurūpam
- 6
अर्थक्रमः सम्बन्धः परिपूर्णता माधुर्यम् औदार्यं स्पष्टत्वम् इति लेखसम्पत्
arthakramaḥ sambandhaḥ paripūrṇatā mādhuryam audāryaṃ spaṣṭatvam iti lekhasampat
- 7
तत्र यथावद् अनुपूर्वक्रिया प्रधानस्यार्थस्य पूर्वम् अभिनिवेश इत्यर्थक्रमः
tatra yathāvad anupūrvakriyā pradhānasyārthasya pūrvam abhiniveśa ityarthakramaḥ
- 8
प्रस्तुतस्यार्थस्यानुपरोधाद् उत्तरस्य विधानम् आ समाप्तेर् इति सम्बन्धः
prastutasyārthasyānuparodhād uttarasya vidhānam ā samāpter iti sambandhaḥ
- 9
अर्थपदाक्षराणाम् अन्यूनातिरिक्तता हेतूदाहरणदृष्टान्तैर् अर्थोपवर्णनाश्रान्तपदतेति परिपूर्णता
arthapadākṣarāṇām anyūnātiriktatā hetūdāharaṇadṛṣṭāntair arthopavarṇanāśrāntapadateti paripūrṇatā
- 10
सुखोपनीतचारुअर्थशब्दाभिधानं माधुर्यम्
sukhopanītacāruarthaśabdābhidhānaṃ mādhuryam
- 11
अग्राम्यशब्दाभिधानम् औदार्यम्
agrāmyaśabdābhidhānam audāryam
- 12
प्रतीतशब्दप्रयोगः स्पष्टत्वम् इति
pratītaśabdaprayogaḥ spaṣṭatvam iti
- 13
अकारादयो वर्णास्त्रिषष्टिः
akārādayo varṇāstriṣaṣṭiḥ
- 14
वर्णसंघातः पदम्
varṇasaṃghātaḥ padam
- 15
तच्चतुर्विधं नामाख्यातोपसर्गनिपाताश्चेति
taccaturvidhaṃ nāmākhyātopasarganipātāśceti
- 16
तत्र नाम सत्त्वाभिधायि
tatra nāma sattvābhidhāyi
- 17
अविशिष्टलिङ्गम् आख्यातं क्रियावाचि
aviśiṣṭaliṅgam ākhyātaṃ kriyāvāci
- 18
क्रियाविशेषकाः प्रादय उपसर्गाः
kriyāviśeṣakāḥ prādaya upasargāḥ
- 19
अव्ययाश्चादयो निपाताः
avyayāścādayo nipātāḥ
- 20
पदसमूहो वाक्यम् अर्थपरिसमाप्तौ
padasamūho vākyam arthaparisamāptau
- 21
एकपदावरस्त्रिपदपरः परपदार्थानुपरोधेन वर्गः कार्यः
ekapadāvarastripadaparaḥ parapadārthānuparodhena vargaḥ kāryaḥ
- 22
लेखपरिसंहरणार्थ इतिशब्दो वाचिकम् अस्येति च
lekhaparisaṃharaṇārtha itiśabdo vācikam asyeti ca
- 23
निन्दा प्रशंसा पृच्छा च तथाख्यानम् अथार्थना
प्रत्याख्यानम् उपालम्भः प्रतिषेधो ऽथ चोदना
nindā praśaṃsā pṛcchā ca tathākhyānam athārthanā
pratyākhyānam upālambhaḥ pratiṣedho 'tha codanā
- 24
सान्त्वम् अभ्युपपत्तिश्च भर्त्सनानुनयौ तथा
एतेष्वर्थाः प्रवर्तन्ते त्रयोदशसु लेखजाः
sāntvam abhyupapattiśca bhartsanānunayau tathā
eteṣvarthāḥ pravartante trayodaśasu lekhajāḥ
- 25
तत्राभिजनशरीरकर्मणां दोषवचनं निन्दा
tatrābhijanaśarīrakarmaṇāṃ doṣavacanaṃ nindā
- 26
गुणवचनम् एतेषाम् एव प्रशंसा
guṇavacanam eteṣām eva praśaṃsā
- 27
कथम् एतद् इति पृच्छा
katham etad iti pṛcchā
- 28
एवम् इत्याख्यानम्
evam ityākhyānam
- 29
देहि इत्यर्थना
dehi ityarthanā
- 30
न प्रयच्छामि इति प्रत्याख्यानम्
na prayacchāmi iti pratyākhyānam

