25 shlokas
- 1
पण्याध्यक्षः स्थलजलजानां नानाविधानां पण्यानां स्थलपथवारिपथोपयातानां सारफल्ग्वर्घान्तरं प्रियाप्रियतां च विद्यात्तथा विक्षेपसंक्षेपक्रयविक्रयप्रयोगकालान्
paṇyādhyakṣaḥ sthalajalajānāṃ nānāvidhānāṃ paṇyānāṃ sthalapathavāripathopayātānāṃ sāraphalgvarghāntaraṃ priyāpriyatāṃ ca vidyāttathā vikṣepasaṃkṣepakrayavikrayaprayogakālān
- 2
यच्च पण्यं प्रचुरं स्यात्तद् एकीकृत्यार्घम् आरोपयेत्
yacca paṇyaṃ pracuraṃ syāttad ekīkṛtyārgham āropayet
- 3
प्राप्ते ऽर्घे वार्घान्तरं कारयेत्
prāpte 'rghe vārghāntaraṃ kārayet
- 4
स्वभूमिजानां राजपण्यानाम् एकमुखं व्यवहारं स्थापयेत्परभूमिजानाम् अनेकमुखम्
svabhūmijānāṃ rājapaṇyānām ekamukhaṃ vyavahāraṃ sthāpayetparabhūmijānām anekamukham
- 5
उभयं च प्रजानाम् अनुग्रहेण विक्रापयेत्
ubhayaṃ ca prajānām anugraheṇa vikrāpayet
- 6
स्थूलम् अपि च लाभं प्रजानाम् औपघातिकं वारयेत्
sthūlam api ca lābhaṃ prajānām aupaghātikaṃ vārayet
- 7
अजस्रपण्यानां कालोपरोधं संकुलदोषं वा नोत्पादयेत्
ajasrapaṇyānāṃ kāloparodhaṃ saṃkuladoṣaṃ vā notpādayet
- 8
बहुमुखं वा राजपण्यं वैदेहकाः कृतार्घं विक्रीणीरन्
bahumukhaṃ vā rājapaṇyaṃ vaidehakāḥ kṛtārghaṃ vikrīṇīran
- 9
छेदानुरूपं च वैधरणं दद्युः
chedānurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyuḥ
- 10
षोडशभागो मानव्याजी विंशतिभागस्तुलामानम्गण्यपण्यानाम् एकादशभागः
ṣoḍaśabhāgo mānavyājī viṃśatibhāgastulāmānamgaṇyapaṇyānām ekādaśabhāgaḥ
- 11
परभूमिजं पण्यम् अनुग्रहेणावाहयेत्
parabhūmijaṃ paṇyam anugraheṇāvāhayet
- 12
नाविकसार्थवाहेभ्यश्च परिहारम् आयतिक्षमं दद्यात्
nāvikasārthavāhebhyaśca parihāram āyatikṣamaṃ dadyāt
- 13
अनभियोगश्चार्थेष्वागन्तूनाम् अन्यत्र सभ्योपकारिभ्यः
anabhiyogaścārtheṣvāgantūnām anyatra sabhyopakāribhyaḥ
- 14
पण्याधिष्ठातारः पण्यमूल्यम् एकमुखं काष्ठद्रोण्याम् एकच्छिद्रापिधानायां निदध्युः
paṇyādhiṣṭhātāraḥ paṇyamūlyam ekamukhaṃ kāṣṭhadroṇyām ekacchidrāpidhānāyāṃ nidadhyuḥ
- 15
अह्नश्चाष्टमे भागे पण्याध्यक्षस्यार्पयेयुः इदं विक्रीतम् इदं शेषम् इति
ahnaścāṣṭame bhāge paṇyādhyakṣasyārpayeyuḥ idaṃ vikrītam idaṃ śeṣam iti
- 16
तुलामानभाण्डं चार्पयेयुः
tulāmānabhāṇḍaṃ cārpayeyuḥ
- 17
इति स्वविषये व्याख्यातम्
iti svaviṣaye vyākhyātam
- 18
परविषये तु पण्यप्रतिपण्ययोर् अर्घं मूल्यं चागमय्य शुल्कवर्तन्यातिवाहिकगुल्मतरदेयभक्तभागव्ययशुद्धम् उदयं पश्येत्
paraviṣaye tu paṇyapratipaṇyayor arghaṃ mūlyaṃ cāgamayya śulkavartanyātivāhikagulmataradeyabhaktabhāgavyayaśuddham udayaṃ paśyet
- 19
असत्य् उदये भाण्डनिर्वहणेन पण्यप्रतिपण्यानयनेन वा लाभं पश्येत्
asaty udaye bhāṇḍanirvahaṇena paṇyapratipaṇyānayanena vā lābhaṃ paśyet
- 20
ततः सारपादेन स्थलव्यवहारम् अध्वना क्षेमेण प्रयोजयेत्
tataḥ sārapādena sthalavyavahāram adhvanā kṣemeṇa prayojayet
- 21
अटव्यन्तपालपुरराष्ट्रमुख्यैश्च प्रतिसंसर्गं गच्छेद् अनुग्रहार्थम्
aṭavyantapālapurarāṣṭramukhyaiśca pratisaṃsargaṃ gacched anugrahārtham
- 22
आपदि सारम् आत्मानं वा मोक्षयेत्
āpadi sāram ātmānaṃ vā mokṣayet
- 23
आत्मनो वा भूमिं प्राप्तः सर्वदेयविशुद्धं व्यवहरेत
ātmano vā bhūmiṃ prāptaḥ sarvadeyaviśuddhaṃ vyavahareta
- 24
वारिपथे वा यानभागकपथ्यदनपण्यप्रतिपण्यार्घप्रमाणयात्राकालभयप्रतीकारपण्यपत्तनचारित्राण्य् उपलभेत
vāripathe vā yānabhāgakapathyadanapaṇyapratipaṇyārghapramāṇayātrākālabhayapratīkārapaṇyapattanacāritrāṇy upalabheta
- 25
नदीपथे च विज्ञाय व्यवहारं चरित्रतः
यतो लाभस्ततो गच्छेद् अलाभं परिवर्जयेत्
nadīpathe ca vijñāya vyavahāraṃ caritrataḥ
yato lābhastato gacched alābhaṃ parivarjayet

