37 shlokas
- 1
आकराध्यक्षः शुल्बधातुशास्त्ररसपाकमणिरागज्ञस्तज्ज्ञसखो वा तज्जातकर्मकरोपकरणसम्पन्नः किट्टमूषाङ्गारभस्मलिङ्गं वाकरं भूतपूर्वम् अभूतपूर्वं वा भूमिप्रस्तररसधातुम् अत्यर्थवर्णगौरवम् उग्रगन्धरसं परीक्षेत
ākarādhyakṣaḥ śulbadhātuśāstrarasapākamaṇirāgajñastajjñasakho vā tajjātakarmakaropakaraṇasampannaḥ kiṭṭamūṣāṅgārabhasmaliṅgaṃ vākaraṃ bhūtapūrvam abhūtapūrvaṃ vā bhūmiprastararasadhātum atyarthavarṇagauravam ugragandharasaṃ parīkṣeta
- 2
पर्वतानाम् अभिज्ञातोद्देशानां बिलगुहोपत्यकालयनगूढखातेष्वन्तः प्रस्यन्दिनो जम्बूचूततालफलपक्वहरिद्राभेदगुडहरितालमनःशिलाक्षौद्रहिङ्गुलुकपुण्डरीकशुकमयूरपत्त्रवर्णाः सवर्णोदकौषधिपर्यन्ताश्चिक्कणा विशदा भारिकाश्च रसाः काञ्चनिकाः
parvatānām abhijñātoddeśānāṃ bilaguhopatyakālayanagūḍhakhāteṣvantaḥ prasyandino jambūcūtatālaphalapakvaharidrābhedaguḍaharitālamanaḥśilākṣaudrahiṅgulukapuṇḍarīkaśukamayūrapattravarṇāḥ savarṇodakauṣadhiparyantāścikkaṇā viśadā bhārikāśca rasāḥ kāñcanikāḥ
- 3
अप्सु निष्ठ्यूतास्तैलवद्विसर्पिणः पङ्कमलग्राहिणश्च ताम्ररूप्ययोः शताद् उपरि वेद्धारः
apsu niṣṭhyūtāstailavadvisarpiṇaḥ paṅkamalagrāhiṇaśca tāmrarūpyayoḥ śatād upari veddhāraḥ
- 4
तत्प्रतिरूपकम् उग्रगन्धरसं शिलाजतु विद्यात्
tatpratirūpakam ugragandharasaṃ śilājatu vidyāt
- 5
पीतकास्ताम्रकास्ताम्रपीतका वा भूमिप्रस्तरधातवो भिन्ना नीलराजीवन्तो मुद्गमाषकृसरवर्णा वा दधिबिन्दुपिण्डचित्रा हरिद्राहरीतकीपद्मपत्त्रशैवलयकृत्प्लीहानवद्यवर्णा भिन्नाश्चुञ्चुवालुकालेखाबिन्दुस्वस्तिकवन्तः सुगुलिका अर्चिष्मन्तस्ताप्यमाना न भिद्यन्ते बहुफेनधूमाश्च सुवर्णधातवः प्रतीवापार्थास्ताम्ररूप्यवेधनाः
pītakāstāmrakāstāmrapītakā vā bhūmiprastaradhātavo bhinnā nīlarājīvanto mudgamāṣakṛsaravarṇā vā dadhibindupiṇḍacitrā haridrāharītakīpadmapattraśaivalayakṛtplīhānavadyavarṇā bhinnāścuñcuvālukālekhābindusvastikavantaḥ sugulikā arciṣmantastāpyamānā na bhidyante bahuphenadhūmāśca suvarṇadhātavaḥ pratīvāpārthāstāmrarūpyavedhanāḥ
- 6
शङ्खकर्पूरस्फटिकनवनीतकपोतपारावतविमलकमयूरग्रीवावर्णाः सस्यकगोमेदकगुडमत्स्यण्डिकावर्णाः कोविदारपद्मपाटलीकलायक्षौमातसीपुष्पवर्णाः ससीसाः साञ्जना विस्रा भिन्नाः श्वेताभाः कृष्णाः कृष्णाभाः श्वेताः सर्वे वा लेखाबिन्दुचित्रा मृदवो ध्मायमाना न स्फुटन्ति बहुफेनधूमाश्च रूप्यधातवः
śaṅkhakarpūrasphaṭikanavanītakapotapārāvatavimalakamayūragrīvāvarṇāḥ sasyakagomedakaguḍamatsyaṇḍikāvarṇāḥ kovidārapadmapāṭalīkalāyakṣaumātasīpuṣpavarṇāḥ sasīsāḥ sāñjanā visrā bhinnāḥ śvetābhāḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇābhāḥ śvetāḥ sarve vā lekhābinducitrā mṛdavo dhmāyamānā na sphuṭanti bahuphenadhūmāśca rūpyadhātavaḥ
- 7
सर्वधातूनां गौरववृद्धौ सत्त्ववृद्धिः
sarvadhātūnāṃ gauravavṛddhau sattvavṛddhiḥ
- 8
तेषाम् अशुद्धा मूढगर्भा वा तीक्ष्णमूत्रक्षारभाविता राजवृक्षवटपीलुगोपित्तरोचनामहिषखरकरभमूत्रलेण्डपिण्डबद्धास्तत्प्रतीवापास्तदवलेपा वा विशुद्धाः स्रवन्ति
teṣām aśuddhā mūḍhagarbhā vā tīkṣṇamūtrakṣārabhāvitā rājavṛkṣavaṭapīlugopittarocanāmahiṣakharakarabhamūtraleṇḍapiṇḍabaddhāstatpratīvāpāstadavalepā vā viśuddhāḥ sravanti
- 9
यवमाषतिलपलाशपीलुक्षारैर्गोक्षीराजक्षीरैर्वा कदलीवज्रकन्दप्रतीवापो मार्दवकरः
yavamāṣatilapalāśapīlukṣārairgokṣīrājakṣīrairvā kadalīvajrakandapratīvāpo mārdavakaraḥ
- 10
मधुमधुकम् अजापयः सतैलं घृतगुडकिण्वयुतं सकन्दलीकम्
यद् अपि शतसहस्रधा विभिन्नं भवति मृदु त्रिभिर् एव तन्निषेकैः
madhumadhukam ajāpayaḥ satailaṃ ghṛtaguḍakiṇvayutaṃ sakandalīkam
yad api śatasahasradhā vibhinnaṃ bhavati mṛdu tribhir eva tanniṣekaiḥ
- 11
गोदन्तशृङ्गप्रतीवापो मृदुस्तम्भनः
godantaśṛṅgapratīvāpo mṛdustambhanaḥ
- 12
भारिकः स्निग्धो मृदुश्च प्रस्तरधातुर्भूमिभागो वा पिङ्गलो हरितः पाटलो लोहितो वा ताम्रधातुः
bhārikaḥ snigdho mṛduśca prastaradhāturbhūmibhāgo vā piṅgalo haritaḥ pāṭalo lohito vā tāmradhātuḥ
- 13
काकमेचकः कपोतरोचनावर्णः श्वेतराजिनद्धो वा विस्रः सीसधातुः
kākamecakaḥ kapotarocanāvarṇaḥ śvetarājinaddho vā visraḥ sīsadhātuḥ
- 14
ऊषरकर्बुरः पक्वलोष्टवर्णो वा त्रपुधातुः
ūṣarakarburaḥ pakvaloṣṭavarṇo vā trapudhātuḥ
- 15
खुरुम्बः पाण्डुरोहितः सिन्दुवारपुष्पवर्णो वा तीक्ष्णधातुः
khurumbaḥ pāṇḍurohitaḥ sinduvārapuṣpavarṇo vā tīkṣṇadhātuḥ
- 16
काकाण्डभुजपत्त्रवर्णो वा वैकृन्तकधातुः
kākāṇḍabhujapattravarṇo vā vaikṛntakadhātuḥ
- 17
अच्छः स्निग्धः सप्रभो घोषवान्शीतस्तीव्रस्तनुरागश्च मणिधातुः
acchaḥ snigdhaḥ saprabho ghoṣavānśītastīvrastanurāgaśca maṇidhātuḥ
- 18
धातुसमुत्थं तज्जातकर्मान्तेषु प्रयोजयेत्
dhātusamutthaṃ tajjātakarmānteṣu prayojayet
- 19
कृतभाण्डव्यवहारम् एकमुखम् अत्ययं चान्यत्र कर्तृक्रेतृविक्रेतॄणां स्थापयेत्
kṛtabhāṇḍavyavahāram ekamukham atyayaṃ cānyatra kartṛkretṛvikretṝṇāṃ sthāpayet
- 20
आकरिकम् अपहरन्तम् अष्टगुणं दापयेद् अन्यत्र रत्नेभ्यः
ākarikam apaharantam aṣṭaguṇaṃ dāpayed anyatra ratnebhyaḥ
- 21
स्तेनम् अनिसृष्टोपजीविनं च बद्धं कर्म कारयेत्दण्डोपकारिणं च
stenam anisṛṣṭopajīvinaṃ ca baddhaṃ karma kārayetdaṇḍopakāriṇaṃ ca
- 22
व्ययक्रियाभारिकम् आकरं भागेन प्रक्रयेण वा दद्याल्लाघविकम् आत्मना कारयेत्
vyayakriyābhārikam ākaraṃ bhāgena prakrayeṇa vā dadyāllāghavikam ātmanā kārayet
- 23
लोहाध्यक्षस्ताम्रसीसत्रपुवैकृन्तकारकूटवृत्तकंसताललोहकर्मान्तान्कारयेत्लोहभाण्डव्यवहारं च
lohādhyakṣastāmrasīsatrapuvaikṛntakārakūṭavṛttakaṃsatālalohakarmāntānkārayetlohabhāṇḍavyavahāraṃ ca
- 24
लक्षणाध्यक्षश्चतुर्भागताम्रं रूप्यरूपं तीक्ष्णत्रपुसीसाञ्जनानाम् अन्यतममाषबीजयुक्तं कारयेत्पणम् अर्धपणं पादम् अष्टभागम् इति पादाजीवं ताम्ररूपं माषकम् अर्धमाषकं काकणीम् अर्धकाकणीम् इति
lakṣaṇādhyakṣaścaturbhāgatāmraṃ rūpyarūpaṃ tīkṣṇatrapusīsāñjanānām anyatamamāṣabījayuktaṃ kārayetpaṇam ardhapaṇaṃ pādam aṣṭabhāgam iti pādājīvaṃ tāmrarūpaṃ māṣakam ardhamāṣakaṃ kākaṇīm ardhakākaṇīm iti
- 25
रूपदर्शकः पणयात्रां व्यावहारिकीं कोशप्रवेश्यां च स्थापयेत्
rūpadarśakaḥ paṇayātrāṃ vyāvahārikīṃ kośapraveśyāṃ ca sthāpayet
- 26
रूपिकम् अष्टकं शतं पञ्चकं शतं व्याजीम्पारीक्षिकम् अष्टभागिकं शतम्पञ्चविंशतिपणम् अत्ययं च अन्यत्रकर्तृक्रेतृविक्रेतृपरीक्षितृभ्यः
rūpikam aṣṭakaṃ śataṃ pañcakaṃ śataṃ vyājīmpārīkṣikam aṣṭabhāgikaṃ śatampañcaviṃśatipaṇam atyayaṃ ca anyatrakartṛkretṛvikretṛparīkṣitṛbhyaḥ
- 27
खन्यध्यक्षः शङ्खवज्रमणिमुक्ताप्रवालक्षारकर्मान्तान्कारयेत्पणनव्यवहारं च
khanyadhyakṣaḥ śaṅkhavajramaṇimuktāpravālakṣārakarmāntānkārayetpaṇanavyavahāraṃ ca
- 28
लवणाध्यक्षः पाकमुक्तं लवणभागं प्रक्रयं च यथाकालं संगृह्णीयाद्विक्रयाच्च मूल्यं रूपं व्याजीं च
lavaṇādhyakṣaḥ pākamuktaṃ lavaṇabhāgaṃ prakrayaṃ ca yathākālaṃ saṃgṛhṇīyādvikrayācca mūlyaṃ rūpaṃ vyājīṃ ca
- 29
आगन्तुलवणं षड्भागं दद्यात्
āgantulavaṇaṃ ṣaḍbhāgaṃ dadyāt
- 30
दत्तभागविभागस्य विक्रयः पञ्चकं शतं व्याजीं रूपं रूपिकं च
dattabhāgavibhāgasya vikrayaḥ pañcakaṃ śataṃ vyājīṃ rūpaṃ rūpikaṃ ca

