45 shlokas
- 1
आचारः परमो धर्मः सर्वेषाम् इति निश्चयः
हीनाचारपरीतात्मा प्रेत्य चेह च नश्यति
ācāraḥ paramo dharmaḥ sarveṣām iti niścayaḥ
hīnācāraparītātmā pretya ceha ca naśyati
- 2
नैनं तपांसि न ब्रह्म नाग्निहोत्रं न दक्षिणाः
हीनाचारम् इतो भ्रष्टं तारयन्ति कथंचन
nainaṃ tapāṃsi na brahma nāgnihotraṃ na dakṣiṇāḥ
hīnācāram ito bhraṣṭaṃ tārayanti kathaṃcana
- 3
आचारहीनं न पुनन्ति वेदा यद्य् अप्य् अधीताः सह षड्भिर् अङ्गैः
छन्दांस्य् एनं मृत्युकाले त्यजन्ति नीडं शकुन्ता इव जातपक्षाः
ācārahīnaṃ na punanti vedā yady apy adhītāḥ saha ṣaḍbhir aṅgaiḥ
chandāṃsy enaṃ mṛtyukāle tyajanti nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāḥ
- 4
आचारहीनस्य तु ब्राह्मणस्य वेदाः षडङ्गास्त्व् अखिलाः सयज्ञाः
कां प्रीतिम् उत्पादयितुं समर्था अन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः
ācārahīnasya tu brāhmaṇasya vedāḥ ṣaḍaṅgāstv akhilāḥ sayajñāḥ
kāṃ prītim utpādayituṃ samarthā andhasya dārā iva darśanīyāḥ
- 5
नैनं छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति मायाविनं मायया वर्तमानम्
द्वे ऽप्य् अक्षरे सम्यग् अधीयमाने पुनाति तद्ब्रह्म यथा इषे ऽब्दाः
nainaṃ chandāṃsi vṛjināttārayanti māyāvinaṃ māyayā vartamānam
dve 'py akṣare samyag adhīyamāne punāti tadbrahma yathā iṣe 'bdāḥ
- 6
दुराचारो हि पुरुषो लोके भवति निन्दितः
दुःखभागी च सततं व्याधितो ऽल्पायुर् एव च
durācāro hi puruṣo loke bhavati ninditaḥ
duḥkhabhāgī ca satataṃ vyādhito 'lpāyur eva ca
- 7
आचारात्फलते धर्म आचारात्फलते धनम्
आचाराच्छ्रियम् आप्नोति आचारो हन्त्य् अलक्षणम्
ācārātphalate dharma ācārātphalate dhanam
ācārācchriyam āpnoti ācāro hanty alakṣaṇam
- 8
सर्वलक्षणहीनो ऽपि यः सदाचारवान्नरः
श्रद्दधानो ऽनसूयश्च शतं वर्षाणि जीवति
sarvalakṣaṇahīno 'pi yaḥ sadācāravānnaraḥ
śraddadhāno 'nasūyaśca śataṃ varṣāṇi jīvati
- 9
आहारनिर्हारविहारयोगाः सुसंवृता धर्मविदा तु कार्याः
वाग्बुद्धिकार्याणि तपस्तथैव धनायुषी गुप्ततमे तु कार्ये
āhāranirhāravihārayogāḥ susaṃvṛtā dharmavidā tu kāryāḥ
vāgbuddhikāryāṇi tapastathaiva dhanāyuṣī guptatame tu kārye
- 10
उभे मूत्रपुरीषे दिवा कुर्याद् उदङ्मुखः
रात्रौ तु दक्षिणा कुर्याद् एवं ह्य् आयुर्न रिष्यति
ubhe mūtrapurīṣe divā kuryād udaṅmukhaḥ
rātrau tu dakṣiṇā kuryād evaṃ hy āyurna riṣyati
- 11
प्रत्य् अग्निं प्रति सूर्यं च प्रति गां प्रति ब्राह्मणम्
प्रति सोमोदकं सन्ध्यां प्रज्ञा नश्यति मेहतः
praty agniṃ prati sūryaṃ ca prati gāṃ prati brāhmaṇam
prati somodakaṃ sandhyāṃ prajñā naśyati mehataḥ
- 12
न नद्यां मेहनं कुर्यान्न पथि न च भस्मनि
न गोमये न कृष्टे नोप्ते न शाद्वलोपजीव्यछायासु
na nadyāṃ mehanaṃ kuryānna pathi na ca bhasmani
na gomaye na kṛṣṭe nopte na śādvalopajīvyachāyāsu
- 13
छायायाम् अन्धकारे वा रात्राव् अहनि वा द्विजः
यथासुखमुखः कुर्यात्प्राणबाधाभयेषु च
chāyāyām andhakāre vā rātrāv ahani vā dvijaḥ
yathāsukhamukhaḥ kuryātprāṇabādhābhayeṣu ca
- 14
उद्धृताभिर् अद्भिः कार्यं कुर्यात्
uddhṛtābhir adbhiḥ kāryaṃ kuryāt
- 15
स्नानम् अनुद्धृताभिर् अपि
snānam anuddhṛtābhir api
- 16
आहरेन्मृत्तिकां विप्रः कूलात्ससिकता तु या
āharenmṛttikāṃ vipraḥ kūlātsasikatā tu yā
- 17
अन्तर्जले देवगृहे वल्मीके मूषकस्थले
कृतशौचावशिष्टा वा न ग्राह्याः पञ्च मृत्तिकाः
antarjale devagṛhe valmīke mūṣakasthale
kṛtaśaucāvaśiṣṭā vā na grāhyāḥ pañca mṛttikāḥ
- 18
एका लिङ्गे करे तिस्र उभयोर्मृद्द्वयं स्मृतम्
पञ्चापाने दशैकस्मिन्न् उभयोः सप्त मृत्तिकाः
ekā liṅge kare tisra ubhayormṛddvayaṃ smṛtam
pañcāpāne daśaikasminn ubhayoḥ sapta mṛttikāḥ
- 19
एतच्छौचं गृहस्थानां द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम्
त्रिगुणं वानप्रस्थानां यतीनां तच्चतुर्गुणम् इति
etacchaucaṃ gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām
triguṇaṃ vānaprasthānāṃ yatīnāṃ taccaturguṇam iti
- 20
अष्टौ ग्रासा मुनेर्भक्तं वानप्रस्थस्य षोडश
द्वात्रिंशत्तु गृहस्थस्यापरिमितं ब्रह्मचारिणः
aṣṭau grāsā munerbhaktaṃ vānaprasthasya ṣoḍaśa
dvātriṃśattu gṛhasthasyāparimitaṃ brahmacāriṇaḥ
- 21
आहिताग्निर् अनड्वांश्च ब्रह्मचारी च ते त्रयः
अश्नन्त एव सिध्यन्ति नैषां सिद्धिर् अनश्नताम्
āhitāgnir anaḍvāṃśca brahmacārī ca te trayaḥ
aśnanta eva sidhyanti naiṣāṃ siddhir anaśnatām
- 22
व्रतेषु नियमेषु चेज्याध्ययनधर्मेषु
vrateṣu niyameṣu cejyādhyayanadharmeṣu
- 23
योगस्तपो दमो दानं सत्यं शौचं श्रुतं घृणा
विद्या विज्ञानम् आस्तिक्यम् एतद्ब्राह्मणलक्षणम्
yogastapo damo dānaṃ satyaṃ śaucaṃ śrutaṃ ghṛṇā
vidyā vijñānam āstikyam etadbrāhmaṇalakṣaṇam
- 24
दीर्घवैरम् असूया चासत्यं ब्राह्मणदूषणम्
पैशुन्यं निर्दयत्वं च जानीयाच्छूद्रलक्षणम्
dīrghavairam asūyā cāsatyaṃ brāhmaṇadūṣaṇam
paiśunyaṃ nirdayatvaṃ ca jānīyācchūdralakṣaṇam
- 25
ये शान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः
प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः
ye śāntadāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhānnivṛttāḥ
pratigrahe saṃkucitāgrahastāste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ
- 26
किंचिद्वेदमयं पात्रं किंचित्पात्रं तपोमयम्
पात्राणाम् अपि तत्पात्रं शूद्रान्नं यस्य नोदरे
kiṃcidvedamayaṃ pātraṃ kiṃcitpātraṃ tapomayam
pātrāṇām api tatpātraṃ śūdrānnaṃ yasya nodare
- 27
शूद्रान्नेनोदरस्थेन यदि कश्चिन्मृतो द्विजः
स भवेच्छूकरो ग्राम्यस्तस्य वा जायते कुले
śūdrānnenodarasthena yadi kaścinmṛto dvijaḥ
sa bhavecchūkaro grāmyastasya vā jāyate kule
- 28
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गो ह्य् अधीयानो ऽपि नित्यशः
जुह्वन्वापि जपन्वापि गतिम् ऊर्ध्वां न विन्दति
śūdrānnarasapuṣṭāṅgo hy adhīyāno 'pi nityaśaḥ
juhvanvāpi japanvāpi gatim ūrdhvāṃ na vindati
- 29
शूद्रान्नेन तु भुक्तेन मैथुनं यो ऽधिगच्छति
यस्यान्नं तस्य ते पुत्रा न च स्वर्गारुहो भवेत्
śūdrānnena tu bhuktena maithunaṃ yo 'dhigacchati
yasyānnaṃ tasya te putrā na ca svargāruho bhavet
- 30
स्वाध्यायोत्थं योनिमन्तं प्रशान्तं वैतानस्थं पापभीरुं बहुज्ञम्
स्त्रीषु क्षान्तं धार्मिकं गोशरण्यं व्रतैः क्लान्तं तादृशं पात्रम् आहुः
svādhyāyotthaṃ yonimantaṃ praśāntaṃ vaitānasthaṃ pāpabhīruṃ bahujñam
strīṣu kṣāntaṃ dhārmikaṃ gośaraṇyaṃ vrataiḥ klāntaṃ tādṛśaṃ pātram āhuḥ

