31 shlokas
- 1
घृतं खण्डो माक्षिकं च विज्ञेयं मधुरत्रयम्
मूत्राणि हस्तिकरभमहिषीखरवाजिनाम्
ghṛtaṃ khaṇḍo mākṣikaṃ ca vijñeyaṃ madhuratrayam
mūtrāṇi hastikarabhamahiṣīkharavājinām
- 2
गोऽजावीनां स्त्रियः पुंसां पुष्पं बीजं च योजयेत्
इष्टिका गैरिकं लोणं भस्म वल्मीकमृत्तिका
go'jāvīnāṃ striyaḥ puṃsāṃ puṣpaṃ bījaṃ ca yojayet
iṣṭikā gairikaṃ loṇaṃ bhasma valmīkamṛttikā
- 3
रसप्रयोगकुशलैः कीर्तिताः पञ्चमृत्तिकाः
टङ्कणं च यवक्षारः सर्जिक्षारस्तृतीयकः
rasaprayogakuśalaiḥ kīrtitāḥ pañcamṛttikāḥ
ṭaṅkaṇaṃ ca yavakṣāraḥ sarjikṣārastṛtīyakaḥ
- 4
पलाशकदलीशिग्रुतिलापामार्गमोक्षकाः
मूलकस्तिन्तिडीबोधिरक्तराजगिरिस्तथा
palāśakadalīśigrutilāpāmārgamokṣakāḥ
mūlakastintiḍībodhiraktarājagiristathā
- 5
कम्बलोऽपरकुड्यानि क्षारश्चैषां पृथग्विधः
क्षारवर्ग इति प्रोक्तः दीपनश्च महाबलः
kambalo'parakuḍyāni kṣāraścaiṣāṃ pṛthagvidhaḥ
kṣāravarga iti proktaḥ dīpanaśca mahābalaḥ
- 6
रत्नादिजारणश्चापि सर्वलोहादिजारणः
अम्लवेतसजम्बीरनिम्बुकं राजनिम्बुकम्
ratnādijāraṇaścāpi sarvalohādijāraṇaḥ
amlavetasajambīranimbukaṃ rājanimbukam
- 7
बदरं बीजपूरं च तिन्तिडी चुक्रिका तथा
चणाम्लं काञ्जिकं तद्वदम्लिका चाम्लदाडिमम्
badaraṃ bījapūraṃ ca tintiḍī cukrikā tathā
caṇāmlaṃ kāñjikaṃ tadvadamlikā cāmladāḍimam
- 8
करमर्दं च कोलाम्लमम्लवर्गोऽयमुच्यते
रसादीनां विशुद्ध्यर्थं द्रावणे जारणे हितः
karamardaṃ ca kolāmlamamlavargo'yamucyate
rasādīnāṃ viśuddhyarthaṃ drāvaṇe jāraṇe hitaḥ
- 9
सामुद्रं सिन्धुसंजातं काचोत्थं विडसंज्ञितम्
सौवर्चलमथो रौमं चुल्लिकं च गडादि च
sāmudraṃ sindhusaṃjātaṃ kācotthaṃ viḍasaṃjñitam
sauvarcalamatho raumaṃ cullikaṃ ca gaḍādi ca
- 10
लवणानामयं वर्गो रुच्यः पाचनदीपनः
द्रावणः शोधनः सर्वलोहानां भस्मनामपि
lavaṇānāmayaṃ vargo rucyaḥ pācanadīpanaḥ
drāvaṇaḥ śodhanaḥ sarvalohānāṃ bhasmanāmapi
- 11
शृङ्गिकं कालकूटं च वत्सनाभं च सक्तुकम्
पीतं च विषवर्गोऽयं स वरः परिकीर्तितः
śṛṅgikaṃ kālakūṭaṃ ca vatsanābhaṃ ca saktukam
pītaṃ ca viṣavargo'yaṃ sa varaḥ parikīrtitaḥ
- 12
रसकर्मणि शस्तोऽयं तद्बन्धनवधेऽपि च
अयुक्त्या सेवितश्चायं मारयत्येव निश्चितम्
rasakarmaṇi śasto'yaṃ tadbandhanavadhe'pi ca
ayuktyā sevitaścāyaṃ mārayatyeva niścitam
- 13
लाङ्गली विषमुष्टिश्च करवीरश्च जया तथा
नीलकः कनकोऽर्कश्च वर्गो ह्युपविषात्मकः
lāṅgalī viṣamuṣṭiśca karavīraśca jayā tathā
nīlakaḥ kanako'rkaśca vargo hyupaviṣātmakaḥ
- 14
दीपनः पाचनो भेदी रसे क्वापि च युज्यते
विषेषु जङ्गमाद्येषु विषं सर्पस्य नापरम्
dīpanaḥ pācano bhedī rase kvāpi ca yujyate
viṣeṣu jaṅgamādyeṣu viṣaṃ sarpasya nāparam
- 15
तिलातसीकुसुम्भानां निम्बस्य करजस्य च
राज्याः सिद्धार्थकस्यापि गुञ्जाकङ्गुणिबीजयोः
tilātasīkusumbhānāṃ nimbasya karajasya ca
rājyāḥ siddhārthakasyāpi guñjākaṅguṇibījayoḥ
- 16
मधूकस्य च तैलैश्च तैलवर्गो रसे हितः
हस्त्यश्ववनिताधेनुगर्दभीछागिकाविकाः
madhūkasya ca tailaiśca tailavargo rase hitaḥ
hastyaśvavanitādhenugardabhīchāgikāvikāḥ
- 17
उष्ट्रिकोदुम्बराश्वत्थभानुन्यग्रोधतिल्वकः
दुग्धिका स्नुग्गणं चैतत्तथैवोत्तमकर्णिका
uṣṭrikodumbarāśvatthabhānunyagrodhatilvakaḥ
dugdhikā snuggaṇaṃ caitattathaivottamakarṇikā
- 18
एषां दुग्धैर्विनिर्दिष्टो दुग्धवर्गो रसादिषु
महिषक्रोडमत्स्यानां छागस्य च शिखण्डिनः
eṣāṃ dugdhairvinirdiṣṭo dugdhavargo rasādiṣu
mahiṣakroḍamatsyānāṃ chāgasya ca śikhaṇḍinaḥ
- 19
कृष्णाहिरोहितानां च मार्जारस्य च मायुभिः
प्रोक्तः पित्तगणः सूतवधबन्धनभावने
kṛṣṇāhirohitānāṃ ca mārjārasya ca māyubhiḥ
proktaḥ pittagaṇaḥ sūtavadhabandhanabhāvane
- 20
भेककूर्मवराहाहिनरमांससमुत्थया
वसया च वसावर्गो रसकर्मणि शस्यते
bhekakūrmavarāhāhinaramāṃsasamutthayā
vasayā ca vasāvargo rasakarmaṇi śasyate
- 21
पारावतस्य चाषस्य कपोतस्य कलापिनः
गृध्रस्य कुक्कुटस्यापि विनिर्दिष्टो हि विड्गणः
pārāvatasya cāṣasya kapotasya kalāpinaḥ
gṛdhrasya kukkuṭasyāpi vinirdiṣṭo hi viḍgaṇaḥ
- 22
शोधनः सर्वलोहानां पुटनाल्लेपनात्खलु
कुसुम्भखदिरो लाक्षा मञ्जिष्ठा रक्तचन्दनम्
śodhanaḥ sarvalohānāṃ puṭanāllepanātkhalu
kusumbhakhadiro lākṣā mañjiṣṭhā raktacandanam
- 23
अद्री च बन्धुजीवं च तथा कर्पूरगन्धिनी
माक्षिकं चेति विज्ञेयो रक्तवर्गो ऽतिरञ्जनः
adrī ca bandhujīvaṃ ca tathā karpūragandhinī
mākṣikaṃ ceti vijñeyo raktavargo 'tirañjanaḥ
- 24
किंशुकः कर्णिकारश्च हरिद्राद्वितयं तथा
पीतवर्गोऽयमुद्दिष्टो रसराजस्य कर्मणि
kiṃśukaḥ karṇikāraśca haridrādvitayaṃ tathā
pītavargo'yamuddiṣṭo rasarājasya karmaṇi
- 25
तगरः कुटजं कुन्दो गुञ्जा जीवन्तिका तथा
सितोऽम्भोरुहकन्दश्च श्वेतवर्ग उदाहृतः
tagaraḥ kuṭajaṃ kundo guñjā jīvantikā tathā
sito'mbhoruhakandaśca śvetavarga udāhṛtaḥ
- 26
कदली क्रूरवल्ली च त्रिफला नीलिका नलः
पङ्कः कासीसबालाम्रं कृष्णवर्ग उदाहृतः
kadalī krūravallī ca triphalā nīlikā nalaḥ
paṅkaḥ kāsīsabālāmraṃ kṛṣṇavarga udāhṛtaḥ
- 27
रक्तवर्गादिवर्गैश्च द्रव्यं यज्जारणात्मकम्
भावनीयं प्रयत्नेन तादृग्रागाप्तये खलु
raktavargādivargaiśca dravyaṃ yajjāraṇātmakam
bhāvanīyaṃ prayatnena tādṛgrāgāptaye khalu
- 28
काचटङ्कणशिप्राभिः शोधनीयो गणो मतः
सत्त्वानां बद्धसूतस्य लोहानां मलनाशनः
कापालिकागणध्वंसी रसवादिभिरुच्यते
kācaṭaṅkaṇaśiprābhiḥ śodhanīyo gaṇo mataḥ
sattvānāṃ baddhasūtasya lohānāṃ malanāśanaḥ
kāpālikāgaṇadhvaṃsī rasavādibhirucyate
- 29
महिषीमेषशृङ्गोऽत्र कलिङ्गोद्भवबीजयुक्
शशास्थीनि च योगोऽयं लोहकाठिन्यनाशनः
mahiṣīmeṣaśṛṅgo'tra kaliṅgodbhavabījayuk
śaśāsthīni ca yogo'yaṃ lohakāṭhinyanāśanaḥ
- 30
गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यसारघैष्टङ्कणान्वितैः
दुर्द्रावाखिललोहादेर्द्रावणेऽयं गणो मतः
guḍagugguluguñjājyasāraghaiṣṭaṅkaṇānvitaiḥ
durdrāvākhilalohāderdrāvaṇe'yaṃ gaṇo mataḥ

