98 shlokas
- 1
अथातो जारणा पुण्या रससिद्धिविधायिनी
सुकरा सुलभद्रव्या कृतपूर्वा निगद्यते
athāto jāraṇā puṇyā rasasiddhividhāyinī
sukarā sulabhadravyā kṛtapūrvā nigadyate
- 2
इह निष्पत्त्रकग्रासं यो रसाय प्रयच्छति
तोषितस्तेन गौरीशो जगत्त्रितयदानतः
iha niṣpattrakagrāsaṃ yo rasāya prayacchati
toṣitastena gaurīśo jagattritayadānataḥ
- 3
पक्षच्छेदमकृत्वा यो रसबन्धं समीहते
बीजैः स विषयासक्त्या मुक्तिमिच्छति दुष्टधीः
pakṣacchedamakṛtvā yo rasabandhaṃ samīhate
bījaiḥ sa viṣayāsaktyā muktimicchati duṣṭadhīḥ
- 4
घनसत्त्वं विना नान्यत्सूतपक्षनिकृन्तनम्
कृत्तपक्षो निरुद्धाध्वा रज्यते बध्यते रसः
ghanasattvaṃ vinā nānyatsūtapakṣanikṛntanam
kṛttapakṣo niruddhādhvā rajyate badhyate rasaḥ
- 5
निश्चन्द्रमपि पत्राभ्रं जारितं खलु पारदे
तच्चरेत्सप्तधा भिन्नं चीर्णं चापि समुद्गिरेत्
niścandramapi patrābhraṃ jāritaṃ khalu pārade
taccaretsaptadhā bhinnaṃ cīrṇaṃ cāpi samudgiret
- 6
जीर्णपादांशसत्त्वोऽपि तत्तद्योगेषु योजितः
तत्तद्रोगे फलं शीघ्रं रसो धत्तेऽधिकं यतः
jīrṇapādāṃśasattvo'pi tattadyogeṣu yojitaḥ
tattadroge phalaṃ śīghraṃ raso dhatte'dhikaṃ yataḥ
- 7
यत्र सत्त्वं द्रुतं बीजं रसजारणकर्मणि
उत्कृष्टं चापि तद्दिष्टं गुणैरष्टगुणं तथा
yatra sattvaṃ drutaṃ bījaṃ rasajāraṇakarmaṇi
utkṛṣṭaṃ cāpi taddiṣṭaṃ guṇairaṣṭaguṇaṃ tathā
- 8
शिवयोश्चरमो धातुरभ्रकं पारदस्तथा
एतयोर्मेलनान्नॄणां क्व मृत्युः क्व दरिद्रता
śivayoścaramo dhāturabhrakaṃ pāradastathā
etayormelanānnṝṇāṃ kva mṛtyuḥ kva daridratā
- 9
केवलाभ्रकसत्त्वं हि ग्रसत्येव न पारदः
ग्रस्तमप्यतिदुःखेन सर्वाङ्गव्यापि नो भवेत्
kevalābhrakasattvaṃ hi grasatyeva na pāradaḥ
grastamapyatiduḥkhena sarvāṅgavyāpi no bhavet
- 10
तस्माल्लोहान्तरोपेतं युक्तं च धातुसत्त्वकैः
अभ्रकक्षारयोः सिद्धः केवलं वपुःसिद्धिदः
tasmāllohāntaropetaṃ yuktaṃ ca dhātusattvakaiḥ
abhrakakṣārayoḥ siddhaḥ kevalaṃ vapuḥsiddhidaḥ
- 11
अभ्रेणैकत्वकरणं लोहानां परिकथ्यते
abhreṇaikatvakaraṇaṃ lohānāṃ parikathyate
- 12
कान्तस्य लाक्षागुडसर्जरसैः सधातकीगुग्गुलुटङ्कणैश्च
स्त्रीस्तन्यपिष्टैः समभागिकैश्च दुर्मेललोहान्यपि मेलयन्ति
kāntasya lākṣāguḍasarjarasaiḥ sadhātakīgugguluṭaṅkaṇaiśca
strīstanyapiṣṭaiḥ samabhāgikaiśca durmelalohānyapi melayanti
- 13
ताप्यचूर्णसमायुक्तं लोहद्वन्द्वं मिलेद्ध्रुवम्
द्वित्रिवारं परिध्मानात्क्षीरेऽक्षीरमिव ध्रुवम्
tāpyacūrṇasamāyuktaṃ lohadvandvaṃ mileddhruvam
dvitrivāraṃ paridhmānātkṣīre'kṣīramiva dhruvam
- 14
अभ्रसत्त्वं हि तुल्यांशताप्यसत्त्वसमन्वितम्
अभ्रशेषं कृतं ध्मानाद्भवेत्सुकरजारणम्
abhrasattvaṃ hi tulyāṃśatāpyasattvasamanvitam
abhraśeṣaṃ kṛtaṃ dhmānādbhavetsukarajāraṇam
- 15
यद्वा द्विगुणितं ताप्यं निर्व्यूढं घनसत्त्वके
तदन्तर्जारितं शीघ्रं रससिद्धिविधायकम्
yadvā dviguṇitaṃ tāpyaṃ nirvyūḍhaṃ ghanasattvake
tadantarjāritaṃ śīghraṃ rasasiddhividhāyakam
- 16
एवं वङ्गेन नागेन घनसत्त्वं चरेद्रसः
तत्सत्त्वं धातुवादार्यं देहसिद्धौ विनिन्दितम्
evaṃ vaṅgena nāgena ghanasattvaṃ caredrasaḥ
tatsattvaṃ dhātuvādāryaṃ dehasiddhau vininditam
- 17
एतौ पूती महादोषौ नागवङ्गौ निरुत्तमौ
रोगांश्च तनुतः शीघ्रं सेव्यमानौ परं खलु
etau pūtī mahādoṣau nāgavaṅgau niruttamau
rogāṃśca tanutaḥ śīghraṃ sevyamānau paraṃ khalu
- 18
तत्सत्त्वं गालयित्वा च वाससा रवकान्वितम्
दशांशताम्रपात्रस्थरसेश्वरविमर्दितम्
tatsattvaṃ gālayitvā ca vāsasā ravakānvitam
daśāṃśatāmrapātrastharaseśvaravimarditam
- 19
तच्चतुःषष्टिभागेन समेतं शुद्धपारदम्
क्षाराम्ललवणोपेतं तप्तं खल्वे दिनत्रयम्
taccatuḥṣaṣṭibhāgena sametaṃ śuddhapāradam
kṣārāmlalavaṇopetaṃ taptaṃ khalve dinatrayam
- 20
क्षालयित्वोष्णसन्धानैः क्षिप्त्वा काचकरण्डके
तदूर्ध्वाधो विडं दत्त्वा रसस्याष्टमभागतः
kṣālayitvoṣṇasandhānaiḥ kṣiptvā kācakaraṇḍake
tadūrdhvādho viḍaṃ dattvā rasasyāṣṭamabhāgataḥ
- 21
तन्मुखे भूर्जमाधाय वेष्टयेदेकसूत्रतः
करण्डं वाससावेष्ट्य दोलायन्त्रविधानतः
tanmukhe bhūrjamādhāya veṣṭayedekasūtrataḥ
karaṇḍaṃ vāsasāveṣṭya dolāyantravidhānataḥ
- 22
सर्वाम्लगोजलोपेतकाञ्जिकैः स्वेदयेत्त्र्यहम्
ततो निक्षिप्य लोहाश्मकम्बूनामेव भाजने
sarvāmlagojalopetakāñjikaiḥ svedayettryaham
tato nikṣipya lohāśmakambūnāmeva bhājane
- 23
क्षालयित्वोष्णसन्धानैर्वस्त्रेणोद्धृत्य तं द्रवम्
विशोष्य लग्नं हस्तेन मर्दयित्वा क्षणं रसम्
kṣālayitvoṣṇasandhānairvastreṇoddhṛtya taṃ dravam
viśoṣya lagnaṃ hastena mardayitvā kṣaṇaṃ rasam
- 24
वस्त्रे चतुर्गुणे क्षिप्त्वा गाढनिष्पीडनाद्रसः
सर्वोऽपि यदि निर्गच्छेद्गर्भे ग्रासस्तथा द्रुतः
vastre caturguṇe kṣiptvā gāḍhaniṣpīḍanādrasaḥ
sarvo'pi yadi nirgacchedgarbhe grāsastathā drutaḥ
- 25
सावशेषे पुनर्ग्रासे सविडं स्वेदयेत्पुनः
एवं ग्रासत्रयं भूयः सम्प्रदाय प्रयत्नतः
sāvaśeṣe punargrāse saviḍaṃ svedayetpunaḥ
evaṃ grāsatrayaṃ bhūyaḥ sampradāya prayatnataḥ
- 26
षष्टिग्रासेषु शेषेषु गर्भद्रावणतः परम्
पञ्चमाध्यायनिर्दिष्टे यन्त्रे कच्छपसंज्ञके
ṣaṣṭigrāseṣu śeṣeṣu garbhadrāvaṇataḥ param
pañcamādhyāyanirdiṣṭe yantre kacchapasaṃjñake
- 27
विडेन संयुतं सूतं पुटेन्मृद्वग्निनोपलैः
यन्त्रादुद्धृत्य भूयोऽपि क्षालयित्वोष्णकाञ्जिकैः
viḍena saṃyutaṃ sūtaṃ puṭenmṛdvagninopalaiḥ
yantrāduddhṛtya bhūyo'pi kṣālayitvoṣṇakāñjikaiḥ
- 28
मर्दनोक्तविधानेन याममात्रं विमर्दयेत्
निर्मलत्वविधानाय रागान्गृह्णाति निर्मलः
mardanoktavidhānena yāmamātraṃ vimardayet
nirmalatvavidhānāya rāgāngṛhṇāti nirmalaḥ
- 29
तस्मान्मर्द्यो रसो यत्नाद्ग्रासं ग्रासे पुटे पुटे
संमर्दितो भवेद्वापि रोगनाशनशक्तिमान्
tasmānmardyo raso yatnādgrāsaṃ grāse puṭe puṭe
saṃmardito bhavedvāpi roganāśanaśaktimān
- 30
भूसर्जिकालवणवर्गसमेतकाञ्चीसंयुक्तकाञ्जिकयुतं परिचार्यवस्तु
सत्त्वोपलादिसकलं वरताम्रपत्रैर्जुष्टं च ह्यम्लमुदितं रसचारणाय
bhūsarjikālavaṇavargasametakāñcīsaṃyuktakāñjikayutaṃ paricāryavastu
sattvopalādisakalaṃ varatāmrapatrairjuṣṭaṃ ca hyamlamuditaṃ rasacāraṇāya

