228 shlokas
- 1
शुद्धं लोहं कनकरजतं भानुलोहाश्मसारं पूतीलोहं द्वितयमुदितं नागवङ्गाभिधानम्
मिश्रं लोहं त्रितयमुदितं पित्तलं कांस्यवर्तं धातुर्लोहे लुह इति मतः सोऽपि कषार्थवाची
śuddhaṃ lohaṃ kanakarajataṃ bhānulohāśmasāraṃ pūtīlohaṃ dvitayamuditaṃ nāgavaṅgābhidhānam
miśraṃ lohaṃ tritayamuditaṃ pittalaṃ kāṃsyavartaṃ dhāturlohe luha iti mataḥ so'pi kaṣārthavācī
- 2
प्राकृतं सहजं वह्निसम्भूतं खनिसम्भवम्
रसेन्द्रवेधसंजातं स्वर्णं पञ्चविधं स्मृतम्
prākṛtaṃ sahajaṃ vahnisambhūtaṃ khanisambhavam
rasendravedhasaṃjātaṃ svarṇaṃ pañcavidhaṃ smṛtam
- 3
ब्रह्माण्डं संवृतं येन रजोगुणभुवा खलु
तत्प्राकृतमिति प्रोक्तं देवानामपि दुर्लभम्
brahmāṇḍaṃ saṃvṛtaṃ yena rajoguṇabhuvā khalu
tatprākṛtamiti proktaṃ devānāmapi durlabham
- 4
ब्रह्मा येनावृतो जातः सुवर्णेन जरायुणा
तन्मेरुरूपतां जातं सुवर्णं सहजं हि तत्
brahmā yenāvṛto jātaḥ suvarṇena jarāyuṇā
tanmerurūpatāṃ jātaṃ suvarṇaṃ sahajaṃ hi tat
- 5
विसृष्टमग्निना शैवं तेजः पीतं सुदुःसहम्
अभूत्स्वर्णं तदुद्दिष्टं सुवर्णं वह्निसंभवम्
visṛṣṭamagninā śaivaṃ tejaḥ pītaṃ suduḥsaham
abhūtsvarṇaṃ taduddiṣṭaṃ suvarṇaṃ vahnisaṃbhavam
- 6
एतत्स्वर्णत्रयं दिव्यं वर्णैः षोडशभिर्युतम्
धारणादेव तत्कुर्याच्छरीरम् अजरामरम्
etatsvarṇatrayaṃ divyaṃ varṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutam
dhāraṇādeva tatkuryāccharīram ajarāmaram
- 7
तत्र तत्र गिरीणां हि जातं खनिषु यद्भवेत्
तच्चतुर्दशवर्णाढ्यं भक्षितं सर्वरोगहृत्
tatra tatra girīṇāṃ hi jātaṃ khaniṣu yadbhavet
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ bhakṣitaṃ sarvarogahṛt
- 8
रसेन्द्रवेधसम्भूतं तद्वेधजमुदाहृतम्
रसायनं महाश्रेष्ठं पापघ्नं वेधजं हि तत्
rasendravedhasambhūtaṃ tadvedhajamudāhṛtam
rasāyanaṃ mahāśreṣṭhaṃ pāpaghnaṃ vedhajaṃ hi tat
- 9
तारार्करीतीतरलोहकुञ्जरं वङ्गाभ्रकं माक्षिकवङ्गपारदम्
यत्तारजं हि प्रवदन्ति रागतः स्वर्णं कलावर्णचतुर्गुणं हि
tārārkarītītaralohakuñjaraṃ vaṅgābhrakaṃ mākṣikavaṅgapāradam
yattārajaṃ hi pravadanti rāgataḥ svarṇaṃ kalāvarṇacaturguṇaṃ hi
- 10
घृष्टं वर्णे घुसृणसदृशं रक्तवर्णं च दाहे छेदे किंचित्सितम् अकपिलं निर्दलं भूरिभारम्
स्निग्धं स्वर्णं रविविरहितं स्त्यानरक्तप्रभाढ्यं श्रेष्ठं दिष्टम् अतुलितलसच्चारुवर्णं च स्वर्णम्
ghṛṣṭaṃ varṇe ghusṛṇasadṛśaṃ raktavarṇaṃ ca dāhe chede kiṃcitsitam akapilaṃ nirdalaṃ bhūribhāram
snigdhaṃ svarṇaṃ ravivirahitaṃ styānaraktaprabhāḍhyaṃ śreṣṭhaṃ diṣṭam atulitalasaccāruvarṇaṃ ca svarṇam
- 11
रूक्षं विवर्णं मलिनं कठोरं कृष्णं च दाहे निकषे च पाण्डु
स्थूलाङ्गकं निर्भरकं कडारं स्फुटत्सुवर्णं दशधा न शस्तम्
rūkṣaṃ vivarṇaṃ malinaṃ kaṭhoraṃ kṛṣṇaṃ ca dāhe nikaṣe ca pāṇḍu
sthūlāṅgakaṃ nirbharakaṃ kaḍāraṃ sphuṭatsuvarṇaṃ daśadhā na śastam
- 12
स्वर्णरूप्यादिसंयोगान्मिश्रलोहं प्रजायते
स्वर्णकार्यं न तेन स्यात्तस्मात्शुद्धिर्विधीयते
शोध्यं न केवलं स्वर्णं लोहान्यन्यानि शोधयेत्
svarṇarūpyādisaṃyogānmiśralohaṃ prajāyate
svarṇakāryaṃ na tena syāttasmātśuddhirvidhīyate
śodhyaṃ na kevalaṃ svarṇaṃ lohānyanyāni śodhayet
- 13
कर्षप्रमाणं तु सुवर्णपत्रं शरावरुद्धं पटुधातुयुक्तम्
अङ्गारसंस्थं प्रहरार्धमानं ध्मातेन तत्स्यान्ननु पूर्णवर्णम्
karṣapramāṇaṃ tu suvarṇapatraṃ śarāvaruddhaṃ paṭudhātuyuktam
aṅgārasaṃsthaṃ praharārdhamānaṃ dhmātena tatsyānnanu pūrṇavarṇam
- 14
लोहानां मारणं श्रेष्ठं सर्वेषां रसभस्मना
मूलीभिर्मध्यमं प्राहुर्निकृष्टं गन्धकादिभिः
lohānāṃ māraṇaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣāṃ rasabhasmanā
mūlībhirmadhyamaṃ prāhurnikṛṣṭaṃ gandhakādibhiḥ
- 15
अरिलोहेन लोहस्य मारणं दुर्गुणप्रदम्
कृत्वा कण्टकवेध्यानि स्वर्णपत्राणि लेपयेत्
arilohena lohasya māraṇaṃ durguṇapradam
kṛtvā kaṇṭakavedhyāni svarṇapatrāṇi lepayet
- 16
लुङ्गाम्बुभस्मसूतेन म्रियन्ते दशभिः पुटैः
द्रुते विनिक्षिपेत्स्वर्णे लोहमानं मृतं रसम्
luṅgāmbubhasmasūtena mriyante daśabhiḥ puṭaiḥ
drute vinikṣipetsvarṇe lohamānaṃ mṛtaṃ rasam
- 17
विचूर्ण्य लुङ्गतोयेन दरदेन समन्वितम्
जायते कुङ्कुमच्छायं स्वर्णं द्वादशभिः पुटैः
vicūrṇya luṅgatoyena daradena samanvitam
jāyate kuṅkumacchāyaṃ svarṇaṃ dvādaśabhiḥ puṭaiḥ
- 18
श्लेष्मान्तकाण्डेन सकाञ्चनारजटापुटैः कुक्कुटनामधेयैः
त्रिंशत्प्रमाणैर् अपुनर्भवं स्यान्निःशेषयोगेषु च योजनीयम्
śleṣmāntakāṇḍena sakāñcanārajaṭāpuṭaiḥ kukkuṭanāmadheyaiḥ
triṃśatpramāṇair apunarbhavaṃ syānniḥśeṣayogeṣu ca yojanīyam
- 19
सूतेन पिष्टिकां कृत्वा स्वर्णं रुद्ध्वा शरावके
स्वल्पनीलाञ्जनोपेतं दग्धं स्वल्पैर्वनोत्पलैः
sūtena piṣṭikāṃ kṛtvā svarṇaṃ ruddhvā śarāvake
svalpanīlāñjanopetaṃ dagdhaṃ svalpairvanotpalaiḥ
- 20
कुङ्कुमाभं भवेद्भस्म योज्यं रसरसायने
स्नुग्दुग्धहिङ्गुहिङ्गूलशिलासिन्दूरकाम्लकैः
kuṅkumābhaṃ bhavedbhasma yojyaṃ rasarasāyane
snugdugdhahiṅguhiṅgūlaśilāsindūrakāmlakaiḥ
- 21
पुटितं दशवारेण निर्जीवं हेम जायते
रसे रसायने लोहरञ्जने चातिशस्यते
puṭitaṃ daśavāreṇa nirjīvaṃ hema jāyate
rase rasāyane loharañjane cātiśasyate
- 22
स्निग्धं मेध्यं विषगरहरं बृंहणं वृष्यमग्र्यं यक्ष्मोन्मादप्रशमनपरं देहरोगप्रमाथि
मेधाबुद्धिस्मृतिसुखकरं सर्वदोषामयघ्नं रुच्यं दीपि प्रशमितजरं स्वादुपाकं सुवर्णम्
snigdhaṃ medhyaṃ viṣagaraharaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyamagryaṃ yakṣmonmādapraśamanaparaṃ deharogapramāthi
medhābuddhismṛtisukhakaraṃ sarvadoṣāmayaghnaṃ rucyaṃ dīpi praśamitajaraṃ svādupākaṃ suvarṇam
- 23
एतद्भस्म सुवर्णजं कटुघृतोपेतं द्विगुञ्जोन्मितं लीढं हन्ति नृणां क्षयाग्निसदनं श्वासं सकासारुचिम्
ओजोधातुविवर्धनं बलकरं पाण्ड्वामयध्वंसनं वृष्यं सर्वविषापहं गरहरं दुष्टग्रहण्यादिनुत्
etadbhasma suvarṇajaṃ kaṭughṛtopetaṃ dviguñjonmitaṃ līḍhaṃ hanti nṛṇāṃ kṣayāgnisadanaṃ śvāsaṃ sakāsārucim
ojodhātuvivardhanaṃ balakaraṃ pāṇḍvāmayadhvaṃsanaṃ vṛṣyaṃ sarvaviṣāpahaṃ garaharaṃ duṣṭagrahaṇyādinut
- 24
निःशेषरोगविध्वंसि भूतप्रेतभयापहम्
बन्धनं भाविरोगाणां विषत्रयभयापहम्
niḥśeṣarogavidhvaṃsi bhūtapretabhayāpaham
bandhanaṃ bhāvirogāṇāṃ viṣatrayabhayāpaham
- 25
विना बिल्वफलं चात्र सर्वमन्यत्प्रशस्यते
दशाब्दसेवितं स्वर्णं स्वेच्छाहारविहारिणम्
न कश्चिद्बाधते व्याधिर्यावदायुर्न संशयः
vinā bilvaphalaṃ cātra sarvamanyatpraśasyate
daśābdasevitaṃ svarṇaṃ svecchāhāravihāriṇam
na kaścidbādhate vyādhiryāvadāyurna saṃśayaḥ
- 26
सहजं खनिसंजातं कृत्रिमं च त्रिधा मतम्
रजतं पूर्वपूर्वं हि स्वगुणैरुत्तमोत्तमम्
sahajaṃ khanisaṃjātaṃ kṛtrimaṃ ca tridhā matam
rajataṃ pūrvapūrvaṃ hi svaguṇairuttamottamam
- 27
कैलासाद्यद्रिसम्भूतं रजतं सहजं भवेत्
तत्स्पृष्टं हि महाव्याधिनाशनं देहिनां भवेत्
kailāsādyadrisambhūtaṃ rajataṃ sahajaṃ bhavet
tatspṛṣṭaṃ hi mahāvyādhināśanaṃ dehināṃ bhavet
- 28
हिमाचलाद्रिकूटेषु यद्रूप्यं जायते हि तत्
खनिजं कथ्यते तज्ज्ञैः परमं हि रसायनम्
himācalādrikūṭeṣu yadrūpyaṃ jāyate hi tat
khanijaṃ kathyate tajjñaiḥ paramaṃ hi rasāyanam
- 29
श्रीरामपादुकान्यस्तं वङ्गं यद्रूप्यतां गतम्
तत्पादरूप्यम् इत्युक्तं कृत्रिमं सर्वरोगनुत्
śrīrāmapādukānyastaṃ vaṅgaṃ yadrūpyatāṃ gatam
tatpādarūpyam ityuktaṃ kṛtrimaṃ sarvaroganut
- 30
घनं स्निग्धं मृदु स्वच्छं दाहे छेदे सितं गुरु
शङ्खाभं मसृणं स्फोटरहितं रजतं शुभम्
ghanaṃ snigdhaṃ mṛdu svacchaṃ dāhe chede sitaṃ guru
śaṅkhābhaṃ masṛṇaṃ sphoṭarahitaṃ rajataṃ śubham

