147 shlokas
- 1
महारसाः स्युर्घनराजावर्तवैक्रान्तसस्याः विमलाद्रिजाते
तुत्थं च ताप्यं च रसायनास्ते सत्त्वानि तेषाम् अमृतोपमानि
mahārasāḥ syurghanarājāvartavaikrāntasasyāḥ vimalādrijāte
tutthaṃ ca tāpyaṃ ca rasāyanāste sattvāni teṣām amṛtopamāni
- 2
गौरीतेजः परमम् अमृतं वातपित्तक्षयघ्नं प्रज्ञोद्बोधि प्रशमितरुजं वृष्यम् आयुष्यम् अग्र्यम्
बल्यं स्निग्धं रुचिदम् अकफं दीपनं शीतवीर्यं तत्तद्योगैः सकलगदहृद्व्योम सूतेन्द्रबन्धि
gaurītejaḥ paramam amṛtaṃ vātapittakṣayaghnaṃ prajñodbodhi praśamitarujaṃ vṛṣyam āyuṣyam agryam
balyaṃ snigdhaṃ rucidam akaphaṃ dīpanaṃ śītavīryaṃ tattadyogaiḥ sakalagadahṛdvyoma sūtendrabandhi
- 3
राजहस्ताद् अधस्ताद्यत्समानीतं घनं खनेः
भवेत्तदुक्तफलदं निःसत्त्वं निष्फलं परम्
rājahastād adhastādyatsamānītaṃ ghanaṃ khaneḥ
bhavettaduktaphaladaṃ niḥsattvaṃ niṣphalaṃ param
- 4
पिनाकनागमण्डूकवज्रम् इत्यभ्रकं मतम्
श्वेतादिवर्णभेदेन प्रत्येकं तच्चतुर्विधम्
pinākanāgamaṇḍūkavajram ityabhrakaṃ matam
śvetādivarṇabhedena pratyekaṃ taccaturvidham
- 5
पिनाकं पावकोत्तप्तं विमुञ्चति दलोच्चयम्
तत्सेवितं मलं बद्ध्वा मारयत्येव मानवम्
pinākaṃ pāvakottaptaṃ vimuñcati daloccayam
tatsevitaṃ malaṃ baddhvā mārayatyeva mānavam
- 6
नागाभ्रं नागवत्कुर्यात्ध्वनिं पावकसंस्थितम्
तद्भुक्तं कुरुते कुष्ठं मण्डलाख्यं न संशयः
nāgābhraṃ nāgavatkuryātdhvaniṃ pāvakasaṃsthitam
tadbhuktaṃ kurute kuṣṭhaṃ maṇḍalākhyaṃ na saṃśayaḥ
- 7
उत्प्लुत्योत्प्लुत्य मण्डूकं ध्मातं पतति चाभ्रकम्
तत्कुर्यादश्मरीरोगमसाध्यं शस्त्रतोऽन्यथा
utplutyotplutya maṇḍūkaṃ dhmātaṃ patati cābhrakam
tatkuryādaśmarīrogamasādhyaṃ śastrato'nyathā
- 8
वज्राभ्रं वह्निसंतप्तं निर्मुक्ताशेषवैकृतम्
देहलोहकरं तत्तु सर्वरोगहरं परम्
vajrābhraṃ vahnisaṃtaptaṃ nirmuktāśeṣavaikṛtam
dehalohakaraṃ tattu sarvarogaharaṃ param
- 9
श्वेतं रक्तं च पीतं च कृष्णमेवं चतुर्विधम्
श्वेतं श्वेतक्रियासूक्तं रक्ताद्यं पीतकर्मणि
śvetaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇamevaṃ caturvidham
śvetaṃ śvetakriyāsūktaṃ raktādyaṃ pītakarmaṇi
- 10
चतुर्विधं वरं व्योम यद्यप्युक्तं रसायने
तथापि कृष्णवर्णाभं कोटिकोटिगुणाधिकम्
caturvidhaṃ varaṃ vyoma yadyapyuktaṃ rasāyane
tathāpi kṛṣṇavarṇābhaṃ koṭikoṭiguṇādhikam
- 11
स्निग्धं पृथुदलं वह्निसहं स्याद्भारतोऽधिकम्
सुखनिर्मोच्यपत्रं च तदभ्रं शस्तम् ईरितम्
snigdhaṃ pṛthudalaṃ vahnisahaṃ syādbhārato'dhikam
sukhanirmocyapatraṃ ca tadabhraṃ śastam īritam
- 12
सचन्द्रं काचकिट्टाभं व्योम न ग्रासयेद्रसम्
ग्रासितश्चेन्न योज्योऽसौ लोहे चैव रसायने
sacandraṃ kācakiṭṭābhaṃ vyoma na grāsayedrasam
grāsitaścenna yojyo'sau lohe caiva rasāyane
- 13
निश्चन्द्रिकं मृतं व्योम सेव्यं सर्वगदेषु च
सेवितं चन्द्रिकायुक्तं मेहं मन्दानलं चरेत्
niścandrikaṃ mṛtaṃ vyoma sevyaṃ sarvagadeṣu ca
sevitaṃ candrikāyuktaṃ mehaṃ mandānalaṃ caret
- 14
यैरुक्तं युक्तिनिर्मुक्तैः पत्राभ्रकरसायनम्
तैर्दिष्टं कालकूटाख्यं विषं जीवनहेतवे
yairuktaṃ yuktinirmuktaiḥ patrābhrakarasāyanam
tairdiṣṭaṃ kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ jīvanahetave
- 15
सत्त्वार्थं सेवनार्थं च योजयेच्छोधिताभ्रकम्
अन्यथा त्व् अगुणं कृत्वा विकरोत्येव निश्चितम्
sattvārthaṃ sevanārthaṃ ca yojayecchodhitābhrakam
anyathā tv aguṇaṃ kṛtvā vikarotyeva niścitam
- 16
प्रतप्तं सप्तवाराणि निक्षिप्तं काञ्जिकेऽभ्रकम्
निर्दोषं जायते नूनं निक्षिप्तं वापि गोजले
prataptaṃ saptavārāṇi nikṣiptaṃ kāñjike'bhrakam
nirdoṣaṃ jāyate nūnaṃ nikṣiptaṃ vāpi gojale
- 17
त्रिफलाक्वथिते वापि गवां दुग्धे विशेषतः
ततो धान्याभ्रकं कृत्वा पिष्ट्वा मत्स्याक्षिकारसैः
triphalākvathite vāpi gavāṃ dugdhe viśeṣataḥ
tato dhānyābhrakaṃ kṛtvā piṣṭvā matsyākṣikārasaiḥ
- 18
चक्रीं कृत्वा विशोष्याथ पुटेदर्धेभके पुटे
पुटेदेवं हि षड्वारं पौनर्नवरसैः सह
cakrīṃ kṛtvā viśoṣyātha puṭedardhebhake puṭe
puṭedevaṃ hi ṣaḍvāraṃ paunarnavarasaiḥ saha
- 19
अभ्रांशटङ्कणेनापि संमर्द्य कृतचक्रिकम्
अर्धेभाख्यैः पुटैस्तद्वत्सप्तवारं पुटेत्खलु
abhrāṃśaṭaṅkaṇenāpi saṃmardya kṛtacakrikam
ardhebhākhyaiḥ puṭaistadvatsaptavāraṃ puṭetkhalu
- 20
एवं वासारसेनापि तण्डुलीयरसेन च
प्रपुटेत्सप्तवाराणि पूर्वप्रोक्तविधानतः
evaṃ vāsārasenāpi taṇḍulīyarasena ca
prapuṭetsaptavārāṇi pūrvaproktavidhānataḥ
- 21
एवं सिद्धं घनं सर्वयोगेषु विनियोजयेत्
पादांशटङ्कणोपेतं मत्स्याक्षीरसमर्दितम्
evaṃ siddhaṃ ghanaṃ sarvayogeṣu viniyojayet
pādāṃśaṭaṅkaṇopetaṃ matsyākṣīrasamarditam
- 22
रुन्ध्यात्कोष्ठ्यां दृढं ध्मातं सत्त्वरूपं भवेद्घनम्
पटचूर्णं विधायाथ गोघृतेन परिप्लुतम्
rundhyātkoṣṭhyāṃ dṛḍhaṃ dhmātaṃ sattvarūpaṃ bhavedghanam
paṭacūrṇaṃ vidhāyātha goghṛtena pariplutam
- 23
भर्जयेत्सप्तवाराणि चुल्लीसंस्थितखर्परे
अग्निवर्णं भवेद्यावद्वारं वारं च चूर्णयेत्
bharjayetsaptavārāṇi cullīsaṃsthitakharpare
agnivarṇaṃ bhavedyāvadvāraṃ vāraṃ ca cūrṇayet
- 24
तृणं क्षिप्तं दहेद्यावत्तावद्वा भर्जनं चरेत्
ततः सगन्धकं पिष्ट्वा वटमूलकषायतः
tṛṇaṃ kṣiptaṃ dahedyāvattāvadvā bharjanaṃ caret
tataḥ sagandhakaṃ piṣṭvā vaṭamūlakaṣāyataḥ
- 25
पुटेद्विंशतिवाराणि वाराहेन पुटेन हि
पुनर्विंशतिवाराणि त्रिफलोत्थकषायतः
puṭedviṃśativārāṇi vārāhena puṭena hi
punarviṃśativārāṇi triphalotthakaṣāyataḥ
- 26
त्रिफलामुण्डिकाभृङ्गपथ्यानीलीसुमूलकैः
भावयित्वा प्रयोक्तव्यं सर्वरोगेषु मात्रया
triphalāmuṇḍikābhṛṅgapathyānīlīsumūlakaiḥ
bhāvayitvā prayoktavyaṃ sarvarogeṣu mātrayā
- 27
सत्त्वाभ्रात्किंचिद् अवरं निर्विकारं गुणाधिकम्
एवं चेच्छतवाराणि पुटपाकेन साधितम्
sattvābhrātkiṃcid avaraṃ nirvikāraṃ guṇādhikam
evaṃ cecchatavārāṇi puṭapākena sādhitam
- 28
गुणवज्जायतेऽत्यर्थं परं पाचनदीपनम्
क्षुधं करोति चात्यर्थं गुञ्जार्धमिति सेवया
तत्तद्रोगहरैर्योगैः सर्वरोगनिकृन्तनम्
guṇavajjāyate'tyarthaṃ paraṃ pācanadīpanam
kṣudhaṃ karoti cātyarthaṃ guñjārdhamiti sevayā
tattadrogaharairyogaiḥ sarvaroganikṛntanam
- 29
धान्याभ्रं कासमर्दस्य रसेन परिमर्दितम्
पुटेत्तच्छतवाराणि म्रियते नात्र संशयः
dhānyābhraṃ kāsamardasya rasena parimarditam
puṭettacchatavārāṇi mriyate nātra saṃśayaḥ
- 30
तद्वन्मुस्तारसेनापि तण्डुलीयरसेन च
शिवामलकसौभाग्यपिष्टं चक्रीकृताभ्रकम्
tadvanmustārasenāpi taṇḍulīyarasena ca
śivāmalakasaubhāgyapiṣṭaṃ cakrīkṛtābhrakam

