114 shlokas
- 1
गन्धाश्मतालतुवरीकुनटीसौवीरकङ्कुष्ठखेचरगैरिकनामधेयाः
उक्ता बुधैरुपरसाश्च रसायनास्ते तैर्बद्धपारदवरो न रसायनः स्यात्
gandhāśmatālatuvarīkunaṭīsauvīrakaṅkuṣṭhakhecaragairikanāmadheyāḥ
uktā budhairuparasāśca rasāyanāste tairbaddhapāradavaro na rasāyanaḥ syāt
- 2
चतुर्धा गन्धको ज्ञेयो वर्णैः श्वेतादिभिः खलु
श्वेतोऽत्र खटिका प्रोक्तो लेपने लोहमारणे
caturdhā gandhako jñeyo varṇaiḥ śvetādibhiḥ khalu
śveto'tra khaṭikā prokto lepane lohamāraṇe
- 3
तथा चामलसारः स्याद्यो भवेत्पीतवर्णवान्
शुकपिच्छः स एव स्याच्छ्रेष्ठो रसरसायने
tathā cāmalasāraḥ syādyo bhavetpītavarṇavān
śukapicchaḥ sa eva syācchreṣṭho rasarasāyane
- 4
रक्तश्च शुकतुण्डाख्यो धातुवादविधौ वरः
दुर्लभः कृष्णवर्णश्च स जरामृत्युनाशनः
raktaśca śukatuṇḍākhyo dhātuvādavidhau varaḥ
durlabhaḥ kṛṣṇavarṇaśca sa jarāmṛtyunāśanaḥ
- 5
गन्धाश्मातिरसायनः समधुरः पाके कटूष्णान्वितः कण्डूकुष्ठविसर्पदद्रुदमनो दीप्तानलः पाचनः
आमोन्मोचनशोषणो विषहरः सूतेन्द्रवीर्यप्रदो गौरीपुष्पभवस्तथा क्रिमिहरः सत्त्वात्मकः सूतजित्
gandhāśmātirasāyanaḥ samadhuraḥ pāke kaṭūṣṇānvitaḥ kaṇḍūkuṣṭhavisarpadadrudamano dīptānalaḥ pācanaḥ
āmonmocanaśoṣaṇo viṣaharaḥ sūtendravīryaprado gaurīpuṣpabhavastathā krimiharaḥ sattvātmakaḥ sūtajit
- 6
बलिना सेवितः पूर्वं प्रभूतबलहेतवे
वासुकिं कर्षतस्तस्य तन्मुखज्वालया द्रुता
balinā sevitaḥ pūrvaṃ prabhūtabalahetave
vāsukiṃ karṣatastasya tanmukhajvālayā drutā
- 7
वसा गन्धकगन्धाढ्या सर्वतो निःसृता तनोः
गन्धकत्वं च सा प्राप्ता गन्धोऽभूत्सविषस्ततः
vasā gandhakagandhāḍhyā sarvato niḥsṛtā tanoḥ
gandhakatvaṃ ca sā prāptā gandho'bhūtsaviṣastataḥ
- 8
तस्माद्बलिवसेत्युक्तो गन्धकोऽतिमनोहरः
पयःस्विन्नो घटीमात्रं वारिधौतो हि गन्धकः
tasmādbalivasetyukto gandhako'timanoharaḥ
payaḥsvinno ghaṭīmātraṃ vāridhauto hi gandhakaḥ
- 9
गव्याज्यैर्विद्रुतो वस्त्रगालितः शुद्धिमृच्छति
एवं संशोधितः सोऽयं पाषाणानम्बरे त्यजेत्
gavyājyairvidruto vastragālitaḥ śuddhimṛcchati
evaṃ saṃśodhitaḥ so'yaṃ pāṣāṇānambare tyajet
- 10
घृते विषं तुषाकारं स्वयं पिण्डत्वमेति च
इति शुद्धो हि गन्धाश्मा नागजां विकृतिं त्यजेत्
ghṛte viṣaṃ tuṣākāraṃ svayaṃ piṇḍatvameti ca
iti śuddho hi gandhāśmā nāgajāṃ vikṛtiṃ tyajet
- 11
अपथ्यादन्यथा हन्यात्पीतं हालाहलं यथा
गन्धको द्रावितो भृङ्गरसे क्षिप्तो विशुध्यति
apathyādanyathā hanyātpītaṃ hālāhalaṃ yathā
gandhako drāvito bhṛṅgarase kṣipto viśudhyati
- 12
तद्रसैः सप्तधा स्विन्नो गन्धकः परिशुध्यति
स्थाल्यां दुग्धं विनिक्षिप्य मुखे वस्त्रं निबध्य च
tadrasaiḥ saptadhā svinno gandhakaḥ pariśudhyati
sthālyāṃ dugdhaṃ vinikṣipya mukhe vastraṃ nibadhya ca
- 13
गन्धकं तत्र निक्षिप्य चूर्णितं सिकताकृतिम्
छादयेत्पृथुदीर्घेण खर्परेणैव गन्धकम्
gandhakaṃ tatra nikṣipya cūrṇitaṃ sikatākṛtim
chādayetpṛthudīrgheṇa kharpareṇaiva gandhakam
- 14
ज्वालयेत्खर्परस्योर्ध्वं वनच्छाणैस्तथोपलैः
दुग्धे निपतितो गन्धो गलित्वा परिशुध्यति
jvālayetkharparasyordhvaṃ vanacchāṇaistathopalaiḥ
dugdhe nipatito gandho galitvā pariśudhyati
- 15
इत्थं विशुद्धस्त्रिफलाज्यभृङ्गमध्वन्वितः शाणमितो हि लीढः
गृध्राक्षितुल्यं कुरुतेऽक्षियुग्मं करोति रोगोज्झितदीर्घमायुः
itthaṃ viśuddhastriphalājyabhṛṅgamadhvanvitaḥ śāṇamito hi līḍhaḥ
gṛdhrākṣitulyaṃ kurute'kṣiyugmaṃ karoti rogojjhitadīrghamāyuḥ
- 16
कलांशव्योषसंयुक्तं गन्धकं श्लक्ष्णचूर्णितम्
अरत्निमात्रे वस्त्रे तद्विप्रकीर्य विवेष्ट्य तत्
kalāṃśavyoṣasaṃyuktaṃ gandhakaṃ ślakṣṇacūrṇitam
aratnimātre vastre tadviprakīrya viveṣṭya tat
- 17
सूत्रेण वेष्टयित्वाथ यामं तैले निमज्जयेत्
धृत्वा संदंशतो वर्तिं सर्वां प्रज्वालयेत्ततः
sūtreṇa veṣṭayitvātha yāmaṃ taile nimajjayet
dhṛtvā saṃdaṃśato vartiṃ sarvāṃ prajvālayettataḥ
- 18
द्रुतो विनिपतेद्गन्धो बिन्दुशः काचभाजने
तां द्रुतिं प्रक्षिपेत्पत्रे नागवल्ल्यास्त्रिबिन्दुकाम्
druto vinipatedgandho binduśaḥ kācabhājane
tāṃ drutiṃ prakṣipetpatre nāgavallyāstribindukām
- 19
वल्लेन प्रमितं शुद्धं रसेन्द्रं च प्रमर्दयेत्
अङ्गुल्याथ सपत्रां तां द्रुतिं सूतं च भक्षयेत्
vallena pramitaṃ śuddhaṃ rasendraṃ ca pramardayet
aṅgulyātha sapatrāṃ tāṃ drutiṃ sūtaṃ ca bhakṣayet
- 20
करोति दीपनं तीव्रं क्षयं पाण्डुं च नाशयेत्
कासं श्वासं च शूलार्तिं ग्रहणीमतिदुस्तराम्
karoti dīpanaṃ tīvraṃ kṣayaṃ pāṇḍuṃ ca nāśayet
kāsaṃ śvāsaṃ ca śūlārtiṃ grahaṇīmatidustarām
- 21
आमं विनाशयत्याशु लघुत्वं प्रकरोति च
घृताक्ते लोहपात्रे तु विद्रुतं शुद्धगन्धकम्
āmaṃ vināśayatyāśu laghutvaṃ prakaroti ca
ghṛtākte lohapātre tu vidrutaṃ śuddhagandhakam
- 22
घृताक्तदर्विकाक्षिप्तं द्विनिष्कप्रमितं भजेत्
हन्ति क्षयमुखान्रोगान्कुष्ठरोगं विशेषतः
ghṛtāktadarvikākṣiptaṃ dviniṣkapramitaṃ bhajet
hanti kṣayamukhānrogānkuṣṭharogaṃ viśeṣataḥ
- 23
क्षाराम्लतैलसौवीरविदाहिद्विदलं तथा
शुद्धगन्धकसेवायां त्यजेद्रोगहितेन हि
kṣārāmlatailasauvīravidāhidvidalaṃ tathā
śuddhagandhakasevāyāṃ tyajedrogahitena hi
- 24
गन्धकस्तुल्यमरिचः षड्गुणस्त्रिफलान्वितः
घृष्टः शम्पाकमूलेन पीतश्चाखिलकुष्ठहा
gandhakastulyamaricaḥ ṣaḍguṇastriphalānvitaḥ
ghṛṣṭaḥ śampākamūlena pītaścākhilakuṣṭhahā
- 25
तन्मूलं सलिले पिष्टं लेपयेत्प्रत्यहं तनौ
दृष्टप्रत्यययोगोऽयं सर्वत्राप्रतिवीर्यवान्
tanmūlaṃ salile piṣṭaṃ lepayetpratyahaṃ tanau
dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ sarvatrāprativīryavān
- 26
श्रीमता सोमदेवेन सम्यगत्र प्रकीर्तितः
द्विनिष्कप्रमितं गन्धं पीत्वा तैलेन संयुतम्
śrīmatā somadevena samyagatra prakīrtitaḥ
dviniṣkapramitaṃ gandhaṃ pītvā tailena saṃyutam
- 27
अथापामार्गतोयेन सतैलमरिचेन च
विलिप्य सकलं देहं तिष्ठेद्घर्मे ततः परम्
athāpāmārgatoyena satailamaricena ca
vilipya sakalaṃ dehaṃ tiṣṭhedgharme tataḥ param
- 28
तक्रभक्तं च भुञ्जीत तृतीये प्रहरे खलु
भजेद्रात्रौ तथा वह्निं समुत्थाय ततः प्रगे
takrabhaktaṃ ca bhuñjīta tṛtīye prahare khalu
bhajedrātrau tathā vahniṃ samutthāya tataḥ prage
- 29
महिषीछगणैर्लिप्त्वा स्नायाच्छीतेन वारिणा
ततोऽभ्यज्य घृतैर्देहं स्नायात्पथ्योष्णवारिणा
mahiṣīchagaṇairliptvā snāyācchītena vāriṇā
tato'bhyajya ghṛtairdehaṃ snāyātpathyoṣṇavāriṇā
- 30
अमुना क्रमयोगेन विनश्यत्यतिवेगतः
दुर्जया बहुकालीना पामा कण्डूः सुनिश्चितम्
amunā kramayogena vinaśyatyativegataḥ
durjayā bahukālīnā pāmā kaṇḍūḥ suniścitam

