72 shlokas
- 1
रसपाथोधिभिः किंचिन्निःशेषं न प्रकाशितम्
दशाष्टभिः क्रियां वक्ष्ये रसराजस्य साम्प्रतम्
rasapāthodhibhiḥ kiṃcinniḥśeṣaṃ na prakāśitam
daśāṣṭabhiḥ kriyāṃ vakṣye rasarājasya sāmpratam
- 2
सुधादिसर्वभैषज्यसारः सूते प्रतिष्ठितः
अमर्त्या भवितुं मर्त्या निषेवध्वं मिथो युतम्
sudhādisarvabhaiṣajyasāraḥ sūte pratiṣṭhitaḥ
amartyā bhavituṃ martyā niṣevadhvaṃ mitho yutam
- 3
आयुर्वज्रं वितरति नृणाम् अङ्गवर्णं सुवर्णं सत्त्वं व्योम्नो मदकरिबलं ताम्रम् उग्रां क्षुधां च
मायोः शान्तिं रजतममलं कान्तमेतत्समस्तं श्रीमान्सूतः सकलगदहृद्देहलोहे तु सिद्धः
āyurvajraṃ vitarati nṛṇām aṅgavarṇaṃ suvarṇaṃ sattvaṃ vyomno madakaribalaṃ tāmram ugrāṃ kṣudhāṃ ca
māyoḥ śāntiṃ rajatamamalaṃ kāntametatsamastaṃ śrīmānsūtaḥ sakalagadahṛddehalohe tu siddhaḥ
- 4
कल्पादौ शिवयोः प्रीत्या परस्परजिगीषया
सम्प्रवृत्ते तु सम्भोगे त्रिलोकीक्षोभकारिणि
kalpādau śivayoḥ prītyā parasparajigīṣayā
sampravṛtte tu sambhoge trilokīkṣobhakāriṇi
- 5
देवैः संप्रेषितो वह्निः सुरतं विनिवारितुम्
काङ्क्षया तत्सुतोद्भूतेर्निहन्तुं तारकासुरम्
devaiḥ saṃpreṣito vahniḥ surataṃ vinivāritum
kāṅkṣayā tatsutodbhūternihantuṃ tārakāsuram
- 6
कपोतरूपिणं प्राप्तं हिमवत्कन्दरेऽनलम्
अपक्षिभावसंक्षुब्धं स्मरस्मेरावलोकितम्
kapotarūpiṇaṃ prāptaṃ himavatkandare'nalam
apakṣibhāvasaṃkṣubdhaṃ smarasmerāvalokitam
- 7
तं वीक्ष्य लज्जितः शम्भुर्विरम्य सुरतात्तदा
स्रुतमात्मगतं तेजः सोऽग्रहीदेकपाणिना
taṃ vīkṣya lajjitaḥ śambhurviramya suratāttadā
srutamātmagataṃ tejaḥ so'grahīdekapāṇinā
- 8
निक्षिप्तं वदने वह्नेर्गङ्गायाम् अपतच्च तत्
गङ्गया च बहिःक्षिप्तं नितरां दह्यमानया
nikṣiptaṃ vadane vahnergaṅgāyām apatacca tat
gaṅgayā ca bahiḥkṣiptaṃ nitarāṃ dahyamānayā
- 9
अतोऽधिकगुणा जाता धातवो हि सुधासमाः
शिवहस्तच्युतं यत्तत्समभूत्खलु पारदः
ato'dhikaguṇā jātā dhātavo hi sudhāsamāḥ
śivahastacyutaṃ yattatsamabhūtkhalu pāradaḥ
- 10
अमर्त्या निर्जरास्तेन संजातास्त्रिदशोत्तमाः
तत्तन्मलेन संजाता धातवश्चाष्टसंख्यया
amartyā nirjarāstena saṃjātāstridaśottamāḥ
tattanmalena saṃjātā dhātavaścāṣṭasaṃkhyayā
- 11
पावकास्याच्च्युतं यत्तु रसस्तत्समभूत्खलु
सेवितः स हि नागेन्द्रैर्जरामृत्युजिगीषया
pāvakāsyāccyutaṃ yattu rasastatsamabhūtkhalu
sevitaḥ sa hi nāgendrairjarāmṛtyujigīṣayā
- 12
पीयमानं तु नागास्यात्पतितं गौरवेण यत्
शतयोजननिम्नेऽसौ न्यपतत्कूपके खलु
pīyamānaṃ tu nāgāsyātpatitaṃ gauraveṇa yat
śatayojananimne'sau nyapatatkūpake khalu
- 13
ईषत्पीतान्तरो रूक्षः स सूतो देहलोहकृत्
स्नातामाद्यरजस्वलां हयगतां प्राप्तां जिघृक्षुश्च तां सोऽप्यागच्छति योजनं हि परितः प्रत्येति कूपं पुनः
तन्मार्गे कृतगर्त्तके च बहुशः संतिष्ठते सूतराट्सोऽयं तत्र निवासिभिः खलु जनैरेवं समानीयते
īṣatpītāntaro rūkṣaḥ sa sūto dehalohakṛt
snātāmādyarajasvalāṃ hayagatāṃ prāptāṃ jighṛkṣuśca tāṃ so'pyāgacchati yojanaṃ hi paritaḥ pratyeti kūpaṃ punaḥ
tanmārge kṛtagarttake ca bahuśaḥ saṃtiṣṭhate sūtarāṭso'yaṃ tatra nivāsibhiḥ khalu janairevaṃ samānīyate
- 14
नीयमानस्तु गङ्गाया वायुना गौरवेन यत्
अपतद्दूरदेशे वै स देशः पारदः स्मृतः
nīyamānastu gaṅgāyā vāyunā gauravena yat
apataddūradeśe vai sa deśaḥ pāradaḥ smṛtaḥ
- 15
तत्ततो मृद्गतः सूतः पातनाविधिना खलु
आनीयते स विज्ञेयः पारदो गदपारदः
tattato mṛdgataḥ sūtaḥ pātanāvidhinā khalu
ānīyate sa vijñeyaḥ pārado gadapāradaḥ
- 16
एवं चतुर्विधं जातं शंकरं शाङ्करं महः
इत्थं सूतोद्भवं ज्ञात्वा न रोगैर्बाध्यते नरः
evaṃ caturvidhaṃ jātaṃ śaṃkaraṃ śāṅkaraṃ mahaḥ
itthaṃ sūtodbhavaṃ jñātvā na rogairbādhyate naraḥ
- 17
रसेन्द्रश्च रसश्चैव स्यातां सिद्धरसावुभौ
साध्यावन्यौ चिराज्जातौ भूम्यादेर्देशयोगतः
rasendraśca rasaścaiva syātāṃ siddharasāvubhau
sādhyāvanyau cirājjātau bhūmyāderdeśayogataḥ
- 18
जरापमृत्युदौर्गत्यव्याधीनां रसनाद्रसः
रसास्वादन इत्यस्य धातोरर्थतया खलु
jarāpamṛtyudaurgatyavyādhīnāṃ rasanādrasaḥ
rasāsvādana ityasya dhātorarthatayā khalu
- 19
देहलोहमयीं सिद्धिं सूते सूतस्ततो मतः
रोगाब्धिं पारयेद्यस्मात्तस्मात्पारद उच्यते
dehalohamayīṃ siddhiṃ sūte sūtastato mataḥ
rogābdhiṃ pārayedyasmāttasmātpārada ucyate
- 20
पातनैः शोध्यमानस्य यस्य पादोऽवशिष्यते
त्रिपादी च क्षयं याति तेन पादरसः स्मृतः
pātanaiḥ śodhyamānasya yasya pādo'vaśiṣyate
tripādī ca kṣayaṃ yāti tena pādarasaḥ smṛtaḥ
- 21
इत्थं भूतस्य सूतस्य मर्त्यमृत्युगदच्छिदः
प्रभावान्मानुषान्दृष्ट्वा देवतुल्यबलायुषः
itthaṃ bhūtasya sūtasya martyamṛtyugadacchidaḥ
prabhāvānmānuṣāndṛṣṭvā devatulyabalāyuṣaḥ
- 22
इन्द्रेणाभ्यर्थितो रुद्रो रसं द्वादशदूषणैः
योजयामास तं पूर्वं विना शुद्ध्यापि सिद्धिदम्
indreṇābhyarthito rudro rasaṃ dvādaśadūṣaṇaiḥ
yojayāmāsa taṃ pūrvaṃ vinā śuddhyāpi siddhidam
- 23
दोषो मलो विषं वह्निर्मदो दर्पश्च तत्फलम्
मूर्च्छा मृत्युः सदादाहो विस्फोटश्च शिरोभ्रमः
doṣo malo viṣaṃ vahnirmado darpaśca tatphalam
mūrcchā mṛtyuḥ sadādāho visphoṭaśca śirobhramaḥ
- 24
भूशैलजलताम्रायोनागवङ्गसमुद्भवाः
कञ्चुकाः सप्त सूतस्य ताभिः सूतो विषोपमः
bhūśailajalatāmrāyonāgavaṅgasamudbhavāḥ
kañcukāḥ sapta sūtasya tābhiḥ sūto viṣopamaḥ
- 25
कुष्ठं जाड्यं च वातार्तिं दाहं चावृतकण्ठताम्
उन्मादं च महाशूलं क्रमात्कुर्वन्ति कञ्चुकाः
kuṣṭhaṃ jāḍyaṃ ca vātārtiṃ dāhaṃ cāvṛtakaṇṭhatām
unmādaṃ ca mahāśūlaṃ kramātkurvanti kañcukāḥ
- 26
एतान्सूतगतान्दोषान्पञ्च सप्त च कञ्चुकाः
अनपाकृत्य यो दद्यात्स वैद्यो ब्रह्महा भवेत्
etānsūtagatāndoṣānpañca sapta ca kañcukāḥ
anapākṛtya yo dadyātsa vaidyo brahmahā bhavet
- 27
द्वादशैतान्महादोषान् अपनीय रसं ददेत्
स लभेत महत्पुण्यम् अगण्यं च महद्यशः
dvādaśaitānmahādoṣān apanīya rasaṃ dadet
sa labheta mahatpuṇyam agaṇyaṃ ca mahadyaśaḥ
- 28
सूते ऽष्टादशसंस्क्रिया निगदिताः स्युः स्वेदनं मर्दनं मूर्च्छोत्थापनपातरोधनियमाः प्रोद्दीपनं ग्रासजम्
मानं चारणगर्भबाह्यजनितद्रुतिश्च तज्जारणा रागः सारणकं परिक्रमविधिर्वेधस्ततः सेवनम्
sūte 'ṣṭādaśasaṃskriyā nigaditāḥ syuḥ svedanaṃ mardanaṃ mūrcchotthāpanapātarodhaniyamāḥ proddīpanaṃ grāsajam
mānaṃ cāraṇagarbhabāhyajanitadrutiśca tajjāraṇā rāgaḥ sāraṇakaṃ parikramavidhirvedhastataḥ sevanam
- 29
अथ नन्दिप्रदिष्टेन विधानेन प्रकाश्यते
दोषाणां कञ्चुकानां च यथावत्परिशोधनम्
atha nandipradiṣṭena vidhānena prakāśyate
doṣāṇāṃ kañcukānāṃ ca yathāvatpariśodhanam
- 30
सूतः पञ्चपलान्न्यूनः शोधितो ऽल्पफलो भवेत्
ऊर्ध्वं दशपलांशेन शुद्धिम् आप्नोत्यशेषतः
sūtaḥ pañcapalānnyūnaḥ śodhito 'lpaphalo bhavet
ūrdhvaṃ daśapalāṃśena śuddhim āpnotyaśeṣataḥ

