140 shlokas
- 1
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि धातूनां कौतुकं परं
स्वानुभूतं मया किंचित्श्रुतं वा शास्त्रतः खलु
तदहं सम्प्रवक्ष्यामि यत्कृत्वा ना सुखी भवेत्
athātaḥ sampravakṣyāmi dhātūnāṃ kautukaṃ paraṃ
svānubhūtaṃ mayā kiṃcitśrutaṃ vā śāstrataḥ khalu
tadahaṃ sampravakṣyāmi yatkṛtvā nā sukhī bhavet
- 2
रसकं दरदं ताप्यं गगनं कुनटी समम्
रक्तस्नुहीपयोभिश्च मर्दयेद्दिनसप्तकम्
rasakaṃ daradaṃ tāpyaṃ gaganaṃ kunaṭī samam
raktasnuhīpayobhiśca mardayeddinasaptakam
- 3
जलयंत्रेण वै पाच्यं चतुर्विंशतियामकम्
तेन वेध्यं द्रुतं ताम्रं तारं वा नागमेव वा
jalayaṃtreṇa vai pācyaṃ caturviṃśatiyāmakam
tena vedhyaṃ drutaṃ tāmraṃ tāraṃ vā nāgameva vā
- 4
सहस्रवेधी तत्कल्को जायते नात्र संशयः
sahasravedhī tatkalko jāyate nātra saṃśayaḥ
- 5
एकभागस्तथा सूतो वज्रवल्ल्याथ मर्दितः
खल्वे त्रिनेम्याः स्वरसे पञ्चभागसमन्विते
ekabhāgastathā sūto vajravallyātha marditaḥ
khalve trinemyāḥ svarase pañcabhāgasamanvite
- 6
वेत्रयष्ट्या च रागिण्या पीतकल्कं प्रजायते
षोडशांशेन दातव्यं द्रुते ताम्रं सुशोधिते
vetrayaṣṭyā ca rāgiṇyā pītakalkaṃ prajāyate
ṣoḍaśāṃśena dātavyaṃ drute tāmraṃ suśodhite
- 7
जायते प्रवरं हेम शुद्धं वर्णचतुर्दशम्
jāyate pravaraṃ hema śuddhaṃ varṇacaturdaśam
- 8
सुवर्णमाक्षिकं स्वेद्यं कांजिके दिवसत्रयम्
चर्मरङ्ग्या रसेनैव मर्दयेद्दिनसप्तकम्
जलेन धौतं तावच्च यावद्धेमनिभं भवेत्
suvarṇamākṣikaṃ svedyaṃ kāṃjike divasatrayam
carmaraṅgyā rasenaiva mardayeddinasaptakam
jalena dhautaṃ tāvacca yāvaddhemanibhaṃ bhavet
- 9
दरदं रोमदेशीयं गोमूत्रेणैव स्वेदयेत्
दोलायंत्रे चतुर्यामं पश्चाच्छुद्धतमो भवेत्
daradaṃ romadeśīyaṃ gomūtreṇaiva svedayet
dolāyaṃtre caturyāmaṃ paścācchuddhatamo bhavet
- 10
मनःशिला पद्मनिभा रक्ता चैव सुशोभना
स्वेदिता मुनिपुष्पस्य रसेनैव तु दोलया
manaḥśilā padmanibhā raktā caiva suśobhanā
sveditā munipuṣpasya rasenaiva tu dolayā
- 11
याममर्धमितं शुद्धा सर्वकार्येषु योजयेत्
नवसारस्तथा सूतः शोधितोऽग्निसहः खलु
yāmamardhamitaṃ śuddhā sarvakāryeṣu yojayet
navasārastathā sūtaḥ śodhito'gnisahaḥ khalu
- 12
समभागानि सर्वाणि मर्दयेन्निम्बुकै रसैः
मातलुंगरसेनैव कुमारीस्वरसेन च
samabhāgāni sarvāṇi mardayennimbukai rasaiḥ
mātaluṃgarasenaiva kumārīsvarasena ca
- 13
सूर्यातपे विमर्द्योऽसौ पाचितो जलयन्त्रके
दिनानि त्रीणि तीव्राग्नौ ततस्तदवतारयेत्
sūryātape vimardyo'sau pācito jalayantrake
dināni trīṇi tīvrāgnau tatastadavatārayet
- 14
शतांशं वेधयेत्तारं शुद्धं हेम प्रजायते
जलभेदो यदा न स्यान्नात्र कार्या विचारणा
śatāṃśaṃ vedhayettāraṃ śuddhaṃ hema prajāyate
jalabhedo yadā na syānnātra kāryā vicāraṇā
- 15
शिलया मारितं नागं कुमार्याः स्वरसेन च
पुटद्वादशयोगेन नागभस्म प्रजायते
śilayā māritaṃ nāgaṃ kumāryāḥ svarasena ca
puṭadvādaśayogena nāgabhasma prajāyate
- 16
शतसंख्यानि वै कुर्यात्पुटान्येवं शरावके
कुमार्याः स्वरसेनैव भावयेद्दिनसप्तकम्
śatasaṃkhyāni vai kuryātpuṭānyevaṃ śarāvake
kumāryāḥ svarasenaiva bhāvayeddinasaptakam
- 17
पूर्ववत्पुटनं कार्यं शतसङ्ख्यामितं तथा
सूतभस्म शिला तालसमं चेन्नागभस्मकम्
pūrvavatpuṭanaṃ kāryaṃ śatasaṅkhyāmitaṃ tathā
sūtabhasma śilā tālasamaṃ cennāgabhasmakam
- 18
त्रिंशद्वनोपलैर्दद्यात्पुटं वाराहसंज्ञितम्
अनेन विधिना सम्यक्शतसंख्यानि दापयेत्
triṃśadvanopalairdadyātpuṭaṃ vārāhasaṃjñitam
anena vidhinā samyakśatasaṃkhyāni dāpayet
- 19
पुटान्येवं कृते त्रीणि शतानि द्वादशाधिकम्
पश्चाद्दृढे काचमये कूपे द्वात्रिंशयामकम्
puṭānyevaṃ kṛte trīṇi śatāni dvādaśādhikam
paścāddṛḍhe kācamaye kūpe dvātriṃśayāmakam
- 20
वालुकाग्निं प्रदद्याच्च स्वांगशीतं समुद्धरेत्
तलभस्म गृहीतव्यं वेधयेच्छुल्बतारके
vālukāgniṃ pradadyācca svāṃgaśītaṃ samuddharet
talabhasma gṛhītavyaṃ vedhayecchulbatārake
- 21
शुद्धहेम भवेत्तेन नात्र कार्या विचारणा
दृष्टप्रत्यययोगोऽयं कथितो नात्र संशयः
śuddhahema bhavettena nātra kāryā vicāraṇā
dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ kathito nātra saṃśayaḥ
- 22
गोमूत्रे काञ्जिके चाथ कुलत्थे वासरत्रयम्
ताप्यकं स्वेदयेत्पश्चाल्लोहपात्रे प्रमर्दयेत्
gomūtre kāñjike cātha kulatthe vāsaratrayam
tāpyakaṃ svedayetpaścāllohapātre pramardayet
- 23
तप्तखल्वेन संमर्द्य सेचयेन्निम्बुजद्रवैः
सैन्धवं दापयेत्पश्चाच्चतुर्थांशं विशेषतः
taptakhalvena saṃmardya secayennimbujadravaiḥ
saindhavaṃ dāpayetpaścāccaturthāṃśaṃ viśeṣataḥ
- 24
भागैकं ताप्यकं सूताद्भागांस्त्रीनेव कारयेत्
मर्दयेन्निम्बुनीरेण शुद्धवस्त्रेण गालयेत्
bhāgaikaṃ tāpyakaṃ sūtādbhāgāṃstrīneva kārayet
mardayennimbunīreṇa śuddhavastreṇa gālayet
- 25
वस्त्रे लग्ना तु या पिष्टी ग्राहयेत्तां भिषग्वरः
एवं कृते द्विस्त्रिवारं ताप्यसत्वं ग्रसेद्रसः
vastre lagnā tu yā piṣṭī grāhayettāṃ bhiṣagvaraḥ
evaṃ kṛte dvistrivāraṃ tāpyasatvaṃ grasedrasaḥ
- 26
पिष्ट्या गोलस्तु कर्तव्यो मूषायां ध्मापयेत्सुधीः
इन्द्रगोपनिभं ग्राह्यं ताप्यसत्वं सुशोभनम्
piṣṭyā golastu kartavyo mūṣāyāṃ dhmāpayetsudhīḥ
indragopanibhaṃ grāhyaṃ tāpyasatvaṃ suśobhanam
- 27
हीनवर्णसुवर्णेऽपि गद्याणे वल्लमात्रकम्
तुत्थकं वल्लमात्रं च दत्त्वा हेम प्रगालयेत्
hīnavarṇasuvarṇe'pi gadyāṇe vallamātrakam
tutthakaṃ vallamātraṃ ca dattvā hema pragālayet
- 28
तत्सुवर्णस्य पत्राणि कार्याण्येवं प्रलेपयेत्
तुत्थकं बीजपूरस्य रसेनापि प्रमर्दयेत्
tatsuvarṇasya patrāṇi kāryāṇyevaṃ pralepayet
tutthakaṃ bījapūrasya rasenāpi pramardayet
- 29
गैरिकेण समं कृत्वा हेमपत्राणि लेपयेत्
मन्दवह्नौ च प्रपुटेत्द्वित्रिवारं प्रयत्नतः
gairikeṇa samaṃ kṛtvā hemapatrāṇi lepayet
mandavahnau ca prapuṭetdvitrivāraṃ prayatnataḥ
- 30
कुङ्कुमाभं सुवर्णं हि जायते नात्र संशयः
वार्तिकेन्द्राः कुरुध्वं हि सत्यं गुरुवचो यथा
kuṅkumābhaṃ suvarṇaṃ hi jāyate nātra saṃśayaḥ
vārtikendrāḥ kurudhvaṃ hi satyaṃ guruvaco yathā

