165 shlokas
- 1
शशिकलाकलितं हि शुभाननं शिवनिधानमथो ऋषिपूजितम्
जननपालनसंहरणात्मकं हरिहरं प्रथमं प्रणमाम्यहम्
śaśikalākalitaṃ hi śubhānanaṃ śivanidhānamatho ṛṣipūjitam
jananapālanasaṃharaṇātmakaṃ hariharaṃ prathamaṃ praṇamāmyaham
- 2
कुमुदकुन्दसिताम्बरधारिणीं विमलमौक्तिकहारसुशोभिताम्
सकलसिद्धगणैर् अपि सेवितामहरहः प्रणमामि च शारदाम्
kumudakundasitāmbaradhāriṇīṃ vimalamauktikahārasuśobhitām
sakalasiddhagaṇair api sevitāmaharahaḥ praṇamāmi ca śāradām
- 3
वदनकुंजरम् अभ्रदलद्युतिं त्रिनयनं च चतुर्भुजवामनम्
कनकरत्नसुशोभितशेखरं गणपतिं प्रथमं प्रणमाम्यहम्
vadanakuṃjaram abhradaladyutiṃ trinayanaṃ ca caturbhujavāmanam
kanakaratnasuśobhitaśekharaṃ gaṇapatiṃ prathamaṃ praṇamāmyaham
- 4
गिरिशधाम सदा महदद्भुतं सकलरोगविघातकरं परम्
सकलसिद्धिसमूहविशारदं प्रणतपापहरं भवपारदम्
giriśadhāma sadā mahadadbhutaṃ sakalarogavighātakaraṃ param
sakalasiddhisamūhaviśāradaṃ praṇatapāpaharaṃ bhavapāradam
- 5
प्रथमं पारदोत्पत्तिं कथयामि यथातथम्
ततः शोधनकं तस्य तथाष्टादश कर्म च
prathamaṃ pāradotpattiṃ kathayāmi yathātatham
tataḥ śodhanakaṃ tasya tathāṣṭādaśa karma ca
- 6
चतुर्धा बंधविज्ञानं भस्मत्वं सूतकस्य च
धातूनां शोधनं चैव मारणं गुणवर्णनम्
caturdhā baṃdhavijñānaṃ bhasmatvaṃ sūtakasya ca
dhātūnāṃ śodhanaṃ caiva māraṇaṃ guṇavarṇanam
- 7
अष्टौ महारसाः सम्यक्प्रोच्यन्ते ऽत्र मया खलु
तथा चोपरसानां हि गुणाः शोधनमारणम्
aṣṭau mahārasāḥ samyakprocyante 'tra mayā khalu
tathā coparasānāṃ hi guṇāḥ śodhanamāraṇam
- 8
द्रुतिपातं च सर्वेषां कथयामि सविस्तरम्
रत्नानां गुणदोषश्च तथा शोधनमारणम्
drutipātaṃ ca sarveṣāṃ kathayāmi savistaram
ratnānāṃ guṇadoṣaśca tathā śodhanamāraṇam
- 9
क्रामणं रंजनं चैव द्रुतिमेलानकं रसे
रसांश्च शतसंख्याकान्कथयामि सविस्तरात्
krāmaṇaṃ raṃjanaṃ caiva drutimelānakaṃ rase
rasāṃśca śatasaṃkhyākānkathayāmi savistarāt
- 10
औषधीनां समाख्याता भेदाश्चत्वार एव च
दिव्यौषध्यो रसौषध्यः सिद्धौषध्यस्तथा पराः
auṣadhīnāṃ samākhyātā bhedāścatvāra eva ca
divyauṣadhyo rasauṣadhyaḥ siddhauṣadhyastathā parāḥ
- 11
महौषध्य इति प्रोक्ता यंत्राण्यथ पुटानि च
मूषाश्चैव हि धातूनां कौतुकानि समासतः
mahauṣadhya iti proktā yaṃtrāṇyatha puṭāni ca
mūṣāścaiva hi dhātūnāṃ kautukāni samāsataḥ
- 12
वाजीकरणयोगाश्च शुक्ररतंभकरास्त
नातिसंक्षेपविस्तारात्ग्रंथे ऽस्मिन्परिकल्पिताः
vājīkaraṇayogāśca śukrarataṃbhakarāsta
nātisaṃkṣepavistārātgraṃthe 'sminparikalpitāḥ
- 13
हिमालयात्पश्चिमदिग्विभागे गिरीन्द्रनामा रुचिरो ऽस्ति भूधरः
तत्सन्निधाने ऽतिसुवृत्तकूपे साक्षाद्रसेंद्रो निवसत्ययं हि
himālayātpaścimadigvibhāge girīndranāmā ruciro 'sti bhūdharaḥ
tatsannidhāne 'tisuvṛttakūpe sākṣādraseṃdro nivasatyayaṃ hi
- 14
कुमारिकारूपगुणेन युक्ता स्वलंकृता वाहवरे ऽधिरूढा
तत्रागता कूपमवेक्षमाणा निवर्तिता सा महता जवेन
kumārikārūpaguṇena yuktā svalaṃkṛtā vāhavare 'dhirūḍhā
tatrāgatā kūpamavekṣamāṇā nivartitā sā mahatā javena
- 15
प्रधावितः सूतवरश्चतुर्षु ककुप्सु भूमौ पतितो हि नूनम्
pradhāvitaḥ sūtavaraścaturṣu kakupsu bhūmau patito hi nūnam
- 16
परितः पर्वतात्सम्यक्क्षेत्रं द्वादशयोजनम्
विस्तीर्णं च सुवृत्तं हि सूतकस्य समीरितम्
paritaḥ parvatātsamyakkṣetraṃ dvādaśayojanam
vistīrṇaṃ ca suvṛttaṃ hi sūtakasya samīritam
- 17
तन्मृदः पातने यंत्रे पातितः खलु रोगहा
जायते रुचिरः साक्षादुच्यते पारदः स्वयम्
tanmṛdaḥ pātane yaṃtre pātitaḥ khalu rogahā
jāyate ruciraḥ sākṣāducyate pāradaḥ svayam
- 18
कूपाद्विनिःसृतः सूतश्चतुर्दिक्षु गतो द्विजः
क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ च चतुर्णां जायते खलु
kūpādviniḥsṛtaḥ sūtaścaturdikṣu gato dvijaḥ
kṣatriyo vaiśyaśūdrau ca caturṇāṃ jāyate khalu
- 19
श्वेता कृष्णा तथा पीता रक्ता वै जायते छविः
प्राच्यां याम्यां प्रतीच्यां च कौबेर्यां च दिशि क्रमात्
śvetā kṛṣṇā tathā pītā raktā vai jāyate chaviḥ
prācyāṃ yāmyāṃ pratīcyāṃ ca kauberyāṃ ca diśi kramāt
- 20
श्वेतः श्वेतविधाने स्यात्कृष्णो देहकरस्तथा
पीतवर्णः स्वर्णकर्ता रक्तो रोगविनाशकृत्
śvetaḥ śvetavidhāne syātkṛṣṇo dehakarastathā
pītavarṇaḥ svarṇakartā rakto rogavināśakṛt
- 21
सर्व एकीकृता एव सर्वकार्यकराः सदा
सेविताः सर्वरोगघ्नाः सर्वसिद्धिविधायकाः
sarva ekīkṛtā eva sarvakāryakarāḥ sadā
sevitāḥ sarvarogaghnāḥ sarvasiddhividhāyakāḥ
- 22
इत्थं सूतोद्भवं ज्ञात्वा न रोगैवार्ध्यते खलु
शोधितो मारितश्चैव क्रामितः सारितः शुभः
itthaṃ sūtodbhavaṃ jñātvā na rogaivārdhyate khalu
śodhito māritaścaiva krāmitaḥ sāritaḥ śubhaḥ
- 23
स्वेदनं मर्दनं चैव मूर्च्छनं स्यात्तदुत्थितम्
पातनं रोधनं सम्यक्नियामनसुदीपने
svedanaṃ mardanaṃ caiva mūrcchanaṃ syāttadutthitam
pātanaṃ rodhanaṃ samyakniyāmanasudīpane
- 24
तथाभ्रकग्रासमानचारणं च क्रमेण हि
गर्भद्रुतिर्बाह्यद्रुतिः प्रोक्तं जारणकं तथा
tathābhrakagrāsamānacāraṇaṃ ca krameṇa hi
garbhadrutirbāhyadrutiḥ proktaṃ jāraṇakaṃ tathā
- 25
सारणं क्रामणं प्रोक्तं वेधकर्म च रंजनम्
सेवनं पारदस्याथ कर्माण्यष्टादशैव हि
उद्देशतो मयात्रैव नामानि कथितानि वै
sāraṇaṃ krāmaṇaṃ proktaṃ vedhakarma ca raṃjanam
sevanaṃ pāradasyātha karmāṇyaṣṭādaśaiva hi
uddeśato mayātraiva nāmāni kathitāni vai
- 26
दोषाः पञ्च समुद्दिष्टाः पारदानां भिषग्वरैः
मलो विषं तथा वह्निर्मदो दर्पश्च वै क्रमात्
मूर्च्छां मृत्युं मदं चैव स्फोटं कुर्युः शिरोभ्रमम्
doṣāḥ pañca samuddiṣṭāḥ pāradānāṃ bhiṣagvaraiḥ
malo viṣaṃ tathā vahnirmado darpaśca vai kramāt
mūrcchāṃ mṛtyuṃ madaṃ caiva sphoṭaṃ kuryuḥ śirobhramam
- 27
कञ्चुकाः सप्त सूतस्य कथयामि यथार्थतः
नामानि कथयाम्येषां देवीशास्त्रानुसारतः
kañcukāḥ sapta sūtasya kathayāmi yathārthataḥ
nāmāni kathayāmyeṣāṃ devīśāstrānusārataḥ
- 28
मृच्छैलजलशुल्बायोनागवंगसमुद्भवाः
सूतके कंचुकाः सप्त ततश्चैव विषोपमाः
mṛcchailajalaśulbāyonāgavaṃgasamudbhavāḥ
sūtake kaṃcukāḥ sapta tataścaiva viṣopamāḥ
- 29
द्वादशैव हि दोषाः स्युर्यैश्च निष्कासिता द्विजैः
तेषां हि रससिद्धिः स्यादपरे यमसन्निभाः
तस्माद्दोषापहरणं कर्तव्यं भिषगुत्तमैः
dvādaśaiva hi doṣāḥ syuryaiśca niṣkāsitā dvijaiḥ
teṣāṃ hi rasasiddhiḥ syādapare yamasannibhāḥ
tasmāddoṣāpaharaṇaṃ kartavyaṃ bhiṣaguttamaiḥ
- 30
तत्र स्वेदनकं कुर्याद्यथावच्च शुभे दिने
सूतस्य स्वेदनं कार्यं दोलायंत्रेण वार्तिकैः
tatra svedanakaṃ kuryādyathāvacca śubhe dine
sūtasya svedanaṃ kāryaṃ dolāyaṃtreṇa vārtikaiḥ

