61 shlokas
- 1
गवां संरक्षणार्थाय न दुष्येद्रोधबन्धयोः
तद्वधं तु न तं विद्यात्कामाकामकृतं तथा
gavāṃ saṃrakṣaṇārthāya na duṣyedrodhabandhayoḥ
tadvadhaṃ tu na taṃ vidyātkāmākāmakṛtaṃ tathā
- 2
दण्डाद् ऊर्ध्वं यद् अन्येन प्रहाराद्यदि पातयेत्
प्रायश्चित्तं तदा प्रोक्तं द्विगुणं गोवधे चरेत्
daṇḍād ūrdhvaṃ yad anyena prahārādyadi pātayet
prāyaścittaṃ tadā proktaṃ dviguṇaṃ govadhe caret
- 3
रोधबन्धनयोक्त्राणि घातश्चेति चतुर्विधम्
एकपादं चरेद्रोधे द्वौ पादौ बन्धने चरेत्
rodhabandhanayoktrāṇi ghātaśceti caturvidham
ekapādaṃ caredrodhe dvau pādau bandhane caret
- 4
योक्त्रेषु पादहीनं स्याच्चरेत्सर्वं निपातने
गोवाटे वा गृहे वापि दुर्गे वाप्य् असमस्थले
yoktreṣu pādahīnaṃ syāccaretsarvaṃ nipātane
govāṭe vā gṛhe vāpi durge vāpy asamasthale
- 5
नदीष्व् अथ समुद्रेषु त्व् अन्येषु न नदीमुखे
दग्धदेशे मृता गावः स्तम्भनाद्रोध उच्यते
nadīṣv atha samudreṣu tv anyeṣu na nadīmukhe
dagdhadeśe mṛtā gāvaḥ stambhanādrodha ucyate
- 6
योक्त्रदामकदोरैश्च कण्ठाभरणभूषणैः
गृहे वापि वने वापि बद्धा स्याद्गौर्मृता यदि
yoktradāmakadoraiśca kaṇṭhābharaṇabhūṣaṇaiḥ
gṛhe vāpi vane vāpi baddhā syādgaurmṛtā yadi
- 7
तद् एव बन्धनं विद्यात्कामाकामकृतं च यत्
हले वा शकटे पङ्क्तौ पृष्ठे वा पीडितो नरैः
tad eva bandhanaṃ vidyātkāmākāmakṛtaṃ ca yat
hale vā śakaṭe paṅktau pṛṣṭhe vā pīḍito naraiḥ
- 8
गोपतिर्मृत्युम् आप्नोति योक्त्रो भवति तद्वधः
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तश्चेतनो वाप्य् अचेतनः
gopatirmṛtyum āpnoti yoktro bhavati tadvadhaḥ
mattaḥ pramatta unmattaścetano vāpy acetanaḥ
- 9
कामाकामकृतक्रोधो दण्डैर्हन्याद् अथोपलैः
प्रहृता वा मृता वापि तद्धि हेतुर्निपातने
kāmākāmakṛtakrodho daṇḍairhanyād athopalaiḥ
prahṛtā vā mṛtā vāpi taddhi heturnipātane
- 10
अङ्गुष्ठमात्रस्थूलस्तु बाहुमात्रः प्रमाणतः
आद्रस्तु सपलाशश्च दण्ड इत्य् अभिधीयते
aṅguṣṭhamātrasthūlastu bāhumātraḥ pramāṇataḥ
ādrastu sapalāśaśca daṇḍa ity abhidhīyate
- 11
मूर्छितः पतितो वापि दण्डेनाभिहितः स तु
उत्थितस्तु यदा गच्छेत्पञ्च सप्त दशैव वा
mūrchitaḥ patito vāpi daṇḍenābhihitaḥ sa tu
utthitastu yadā gacchetpañca sapta daśaiva vā
- 12
ग्रासं वा यदि गृह्णीयात्तोयं वापि पिबेद्यदि
पूर्वं व्याध्युपसृष्टश्चेत्प्रायश्चित्तं न विद्यते
grāsaṃ vā yadi gṛhṇīyāttoyaṃ vāpi pibedyadi
pūrvaṃ vyādhyupasṛṣṭaścetprāyaścittaṃ na vidyate
- 13
पिण्डस्थे पादम् एकं तु द्वौ पादौ गर्भसंमिते
पादोनं व्रतम् उद्दिष्टं हत्वा गर्भम् अचेतनम्
piṇḍasthe pādam ekaṃ tu dvau pādau garbhasaṃmite
pādonaṃ vratam uddiṣṭaṃ hatvā garbham acetanam
- 14
पादे ऽङ्गरोमवपनं द्विपादे श्मश्रुणो ऽपि च
त्रिपादे तु शिखावर्जं सशिखं तु निपातने
pāde 'ṅgaromavapanaṃ dvipāde śmaśruṇo 'pi ca
tripāde tu śikhāvarjaṃ saśikhaṃ tu nipātane
- 15
पादे वस्त्रयुगं चैव द्विपादे कांस्यभाजनम्
त्रिपादे गोवृषं दद्याच्चतुर्थे गोद्वयं स्मृतम्
pāde vastrayugaṃ caiva dvipāde kāṃsyabhājanam
tripāde govṛṣaṃ dadyāccaturthe godvayaṃ smṛtam
- 16
निष्पन्नसर्वगात्रस्तु दृश्यते वा सचेतनः
अङ्गप्रत्यङ्गसम्पूर्णो द्विगुणं गोव्रतं चरेत्
niṣpannasarvagātrastu dṛśyate vā sacetanaḥ
aṅgapratyaṅgasampūrṇo dviguṇaṃ govrataṃ caret
- 17
पाषाणेनाथ दण्डेन गावो येनाभिघातिताः
शृङ्गभङ्गे चरेत्पादं द्वौ पादौ नेत्रघातने
pāṣāṇenātha daṇḍena gāvo yenābhighātitāḥ
śṛṅgabhaṅge caretpādaṃ dvau pādau netraghātane
- 18
लाङ्गूले पादकृच्छ्रं तु द्वौ पादाव् अस्थिभञ्जने
त्रिपादं चैव कर्णे तु चरेत्सर्वं निपातने
lāṅgūle pādakṛcchraṃ tu dvau pādāv asthibhañjane
tripādaṃ caiva karṇe tu caretsarvaṃ nipātane
- 19
शृङ्गभङ्गे ऽस्थिभङ्गे च कटिभङ्गे तथैव च
यदि जीवति षण्मासान्प्रायश्चित्तं न विद्यते
śṛṅgabhaṅge 'sthibhaṅge ca kaṭibhaṅge tathaiva ca
yadi jīvati ṣaṇmāsānprāyaścittaṃ na vidyate
- 20
व्रणभङ्गे च कर्तव्यः स्नेहाभ्यङ्गस्तु पाणिना
यवसश्चोपहर्तव्यो यावद्दृढबलो भवेत्
vraṇabhaṅge ca kartavyaḥ snehābhyaṅgastu pāṇinā
yavasaścopahartavyo yāvaddṛḍhabalo bhavet
- 21
यावत्सम्पूर्णसर्वाङ्गस्तावत्तं पोषयेन्नरः
गोरूपं ब्राह्मणस्याग्रे नमस्कृत्वा विसर्जयेत्
yāvatsampūrṇasarvāṅgastāvattaṃ poṣayennaraḥ
gorūpaṃ brāhmaṇasyāgre namaskṛtvā visarjayet
- 22
यद्य् असंपूर्णसर्गाङ्गो हीनदेहो भवेत्तदा
गोघातकस्य तस्यार्थं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्
yady asaṃpūrṇasargāṅgo hīnadeho bhavettadā
goghātakasya tasyārthaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet
- 23
काष्ठलोष्टकपाषाणैः शस्त्रेणैवोद्धतो बलात्
व्यापादयति यो गां तु तस्य शुद्धिं विनिर्दिशेत्
kāṣṭhaloṣṭakapāṣāṇaiḥ śastreṇaivoddhato balāt
vyāpādayati yo gāṃ tu tasya śuddhiṃ vinirdiśet
- 24
चरेत्सांतपनं काष्ठे प्राजापत्यं तु लोष्टके
तप्तकृच्छ्रं तु पाषाणे शस्त्रे चैवातिकृच्छ्रकम्
caretsāṃtapanaṃ kāṣṭhe prājāpatyaṃ tu loṣṭake
taptakṛcchraṃ tu pāṣāṇe śastre caivātikṛcchrakam
- 25
पञ्च संतपने गावः प्राजापत्ये तथा त्रयः
तप्तकृच्छ्रे भवन्त्य् अष्टाव् अतिकृच्छ्रे त्रयोदश
pañca saṃtapane gāvaḥ prājāpatye tathā trayaḥ
taptakṛcchre bhavanty aṣṭāv atikṛcchre trayodaśa
- 26
प्रमापणे प्राणभृतां दद्यात्तत्प्रतिरूपकम्
तस्यानुरूपं मूल्यं वा दद्याद् इत्य् अब्रवीन्मनुः
pramāpaṇe prāṇabhṛtāṃ dadyāttatpratirūpakam
tasyānurūpaṃ mūlyaṃ vā dadyād ity abravīnmanuḥ
- 27
अन्यत्राङ्कनलक्ष्मभ्यां वाहने मोचने तथा
सायं संगोपनार्थं च न दुष्येद्रोधबन्धयोः
anyatrāṅkanalakṣmabhyāṃ vāhane mocane tathā
sāyaṃ saṃgopanārthaṃ ca na duṣyedrodhabandhayoḥ
- 28
अतिदाहे ऽतिवाहे च नासिकाभेदने तथा
नदीपर्वतसंचारे प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्
atidāhe 'tivāhe ca nāsikābhedane tathā
nadīparvatasaṃcāre prāyaścittaṃ vinirdiśet
- 29
अतिदाहे चरेत्पादं द्वौ पादौ वाहने चरेत्
नासिक्ये पदहीनं तु चरेत्सर्वं निपातने
atidāhe caretpādaṃ dvau pādau vāhane caret
nāsikye padahīnaṃ tu caretsarvaṃ nipātane
- 30
दहनात्तु विपद्यते अनड्वान्योक्त्रयन्त्रितः
उक्तं पराशरेणैव ह्य् एकपादं यथाविधि
dahanāttu vipadyate anaḍvānyoktrayantritaḥ
uktaṃ parāśareṇaiva hy ekapādaṃ yathāvidhi

