41 shlokas
- 1
गवां बन्धनयोक्त्रेषु भवेन्मृत्युर् अकामतः
अकामकृतपापस्य प्रायश्चित्तं कथं भवेत्
gavāṃ bandhanayoktreṣu bhavenmṛtyur akāmataḥ
akāmakṛtapāpasya prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
- 2
वेदवेदाङ्गविदुषां धर्मशास्त्रं विजानताम्
स्वकर्मरतविप्राणां स्वकं पापं निवेदयेत्
vedavedāṅgaviduṣāṃ dharmaśāstraṃ vijānatām
svakarmarataviprāṇāṃ svakaṃ pāpaṃ nivedayet
- 3
सावित्र्याश्चापि गायत्र्याः संध्योपास्त्यग्निकार्ययोः
अज्ञानात्कृषिकर्तारो ब्राह्मणा नामधारकाः
sāvitryāścāpi gāyatryāḥ saṃdhyopāstyagnikāryayoḥ
ajñānātkṛṣikartāro brāhmaṇā nāmadhārakāḥ
- 4
अव्रतानाम् अमन्त्राणां जातिमात्रोपजीविनाम्
सहस्रशः समेतानां परिषत्त्वं न विद्यते
avratānām amantrāṇāṃ jātimātropajīvinām
sahasraśaḥ sametānāṃ pariṣattvaṃ na vidyate
- 5
यद्वदन्ति तमोमूढा मूर्खा धर्मम् अतद्विदः
तत्पापं शतधा भूत्वा तद्वक्तॄन् अधिगच्छति
yadvadanti tamomūḍhā mūrkhā dharmam atadvidaḥ
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tadvaktṝn adhigacchati
- 6
अज्ञात्वा धर्मशास्त्राणि प्रायश्चित्तं ददाति यः
प्रायश्चित्ती भवेत्पूतः किल्बिषं पर्षदि व्रजेत्
ajñātvā dharmaśāstrāṇi prāyaścittaṃ dadāti yaḥ
prāyaścittī bhavetpūtaḥ kilbiṣaṃ parṣadi vrajet
- 7
चत्वारो वा त्रयो वापि यं ब्रूयुर्वेदपारगाः
स धर्मेति विज्ञेयो नेतरैस्तु सहस्रशः
catvāro vā trayo vāpi yaṃ brūyurvedapāragāḥ
sa dharmeti vijñeyo netaraistu sahasraśaḥ
- 8
प्रमाणमार्गं मार्गन्तो ये धर्मं प्रवदन्ति वै
तेषाम् उद्विजते पापं सद्भूतगुणवादिनाम्
pramāṇamārgaṃ mārganto ye dharmaṃ pravadanti vai
teṣām udvijate pāpaṃ sadbhūtaguṇavādinām
- 9
यथाश्मनि स्थितं तोयं मारुतार्केण शुध्यति
एवं परिषदादेशान्नाशयेत्तस्य दुष्कृतम्
yathāśmani sthitaṃ toyaṃ mārutārkeṇa śudhyati
evaṃ pariṣadādeśānnāśayettasya duṣkṛtam
- 10
नैव गच्छति कर्तारं नैव गच्छति पर्षदम्
मारुतार्कादिसंयोगात्पापं नश्यति तोयवत्
naiva gacchati kartāraṃ naiva gacchati parṣadam
mārutārkādisaṃyogātpāpaṃ naśyati toyavat
- 11
चत्वारो वा त्रयो वापि वेदवन्तो ऽग्निहोत्रिणः
ब्राह्मणानां समर्था ये परिषत्साभिधीयते
catvāro vā trayo vāpi vedavanto 'gnihotriṇaḥ
brāhmaṇānāṃ samarthā ye pariṣatsābhidhīyate
- 12
अनाहिताग्नयो ये ऽन्ये वेदवेदाङ्गपारगाः
पञ्च त्रयो वा धर्मज्ञाः परिषत्सा प्रकीर्तिता
anāhitāgnayo ye 'nye vedavedāṅgapāragāḥ
pañca trayo vā dharmajñāḥ pariṣatsā prakīrtitā
- 13
मुनीनाम् आत्मविद्यानां द्विजानां यज्ञयाजिनाम्
वेदव्रतेषु स्नातानाम् एको ऽपि परिषद्भवेत्
munīnām ātmavidyānāṃ dvijānāṃ yajñayājinām
vedavrateṣu snātānām eko 'pi pariṣadbhavet
- 14
पञ्च पूर्वं मया प्रोक्तास्तेषां चासंभवे त्रयः
स्ववृत्तिपरितुष्टो ये परिषत्सा प्रकीर्तिता
pañca pūrvaṃ mayā proktāsteṣāṃ cāsaṃbhave trayaḥ
svavṛttiparituṣṭo ye pariṣatsā prakīrtitā
- 15
अत ऊर्ध्वं तु ये विप्राः केवलं नामधारकाः
परिषत्त्वं न तेष्व् अस्ति सहस्रगुणितेष्व् अपि
ata ūrdhvaṃ tu ye viprāḥ kevalaṃ nāmadhārakāḥ
pariṣattvaṃ na teṣv asti sahasraguṇiteṣv api
- 16
यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः
ब्राह्मणस्त्व् अनधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः
yathā kāṣṭhamayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ
brāhmaṇastv anadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ
- 17
ग्रामस्थानं यथा शून्यं यथा कूपस्तु निर्जलः
यथा हुतम् अनग्नौ च अमन्त्रो ब्राह्मणस्तथा
grāmasthānaṃ yathā śūnyaṃ yathā kūpastu nirjalaḥ
yathā hutam anagnau ca amantro brāhmaṇastathā
- 18
यथा षण्ढो ऽफलः स्त्रीषु यथा गौर् ऊषराफला
यथा चाज्ञे ऽफलं दानं तथा विप्रो ऽनृचो ऽफलः
yathā ṣaṇḍho 'phalaḥ strīṣu yathā gaur ūṣarāphalā
yathā cājñe 'phalaṃ dānaṃ tathā vipro 'nṛco 'phalaḥ
- 19
चित्रकर्म यथानेकैर् अङ्गैर् उन्मील्यते शनैः
ब्राह्मण्यम् अपि तद्वद्धि संस्कारैर्मन्त्रपूर्वकैः
citrakarma yathānekair aṅgair unmīlyate śanaiḥ
brāhmaṇyam api tadvaddhi saṃskārairmantrapūrvakaiḥ
- 20
प्रायश्चित्तं प्रयच्छन्ति ये द्विजा नामधारकाः
ते द्विजाः पापकर्माणः समेता नरकं ययुः
prāyaścittaṃ prayacchanti ye dvijā nāmadhārakāḥ
te dvijāḥ pāpakarmāṇaḥ sametā narakaṃ yayuḥ
- 21
ये पठन्ति द्विजा वेदं पञ्चयज्ञरताश्च ये
त्रैलोक्यं तारयन्त्य् एते पञ्चेन्द्रियरता अपि
ye paṭhanti dvijā vedaṃ pañcayajñaratāśca ye
trailokyaṃ tārayanty ete pañcendriyaratā api
- 22
सम्प्रणीतः श्मशानेषु दीप्तो ऽग्निः सर्वभक्षकः
एवं च वेदविद्विप्रः सर्वभक्षो ऽपि दैवतम्
sampraṇītaḥ śmaśāneṣu dīpto 'gniḥ sarvabhakṣakaḥ
evaṃ ca vedavidvipraḥ sarvabhakṣo 'pi daivatam
- 23
अमेध्यानि तु सर्वाणि प्रक्षिप्यन्ते यथोदके
तथैव किल्बिषं सर्वं प्रक्षिपेच्च द्विजानले
amedhyāni tu sarvāṇi prakṣipyante yathodake
tathaiva kilbiṣaṃ sarvaṃ prakṣipecca dvijānale
- 24
गायत्रीरहितो विप्रः शूद्राद् अप्य् अशुचिर्भवेत्
गायत्रीब्रह्मतत्त्वज्ञाः सम्पूज्यन्ते जनैर्द्विजाः
gāyatrīrahito vipraḥ śūdrād apy aśucirbhavet
gāyatrībrahmatattvajñāḥ sampūjyante janairdvijāḥ
- 25
दुःशीलो ऽपि द्विजः पूज्यो न तु शूद्रो जितेन्द्रियः
कः परित्यज्य गां दुष्टां दुहेच्छीलवतीं खरीम्
duḥśīlo 'pi dvijaḥ pūjyo na tu śūdro jitendriyaḥ
kaḥ parityajya gāṃ duṣṭāṃ duhecchīlavatīṃ kharīm
- 26
धर्मशास्त्ररथारूढा वेदखड्गधरा द्विजाः
क्रीडार्थम् अपि यद्ब्रूयुः स धर्मः परमः स्मृतः
dharmaśāstrarathārūḍhā vedakhaḍgadharā dvijāḥ
krīḍārtham api yadbrūyuḥ sa dharmaḥ paramaḥ smṛtaḥ
- 27
चातुर्वेद्यो विकल्पी च अङ्गविद्धर्मपाठकः
त्रयश्च आश्रमो मुख्याः पर्षद् एषा दशावरा
cāturvedyo vikalpī ca aṅgaviddharmapāṭhakaḥ
trayaśca āśramo mukhyāḥ parṣad eṣā daśāvarā
- 28
राज्ञश्चानुमते स्थित्वा प्रायश्चित्तम्विनिर्दिशेत्
स्वयम् एव न कर्तव्यं कर्तव्या स्वल्पनिष्कृतिः
rājñaścānumate sthitvā prāyaścittamvinirdiśet
svayam eva na kartavyaṃ kartavyā svalpaniṣkṛtiḥ
- 29
ब्राह्मणांस्तान् अतिक्रम्य राजा कर्तुं यद् इच्छति
तत्पापं शतधा भूत्वा राजानम् अनुगच्छति
brāhmaṇāṃstān atikramya rājā kartuṃ yad icchati
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā rājānam anugacchati
- 30
प्रायश्चित्तं सदा दद्याद्देवतायतनाग्रतः
आत्मकृच्छ्रं ततः कृत्वा जपेद्वै वेदमातरम्
prāyaścittaṃ sadā dadyāddevatāyatanāgrataḥ
ātmakṛcchraṃ tataḥ kṛtvā japedvai vedamātaram

