56 shlokas
- 1
अमेध्यरेतो गोमांसं चण्डालान्नम् अथापि वा
यदि भुक्तं तु विप्रेण कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत्
amedhyareto gomāṃsaṃ caṇḍālānnam athāpi vā
yadi bhuktaṃ tu vipreṇa kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caret
- 2
तथैव क्षत्रियो वैश्यो ऽप्यर्धं चान्द्रायणं चरेत्
शूद्रो ऽप्येवं यदा भुङ्क्ते प्राजापत्यं समाचरेत्
tathaiva kṣatriyo vaiśyo 'pyardhaṃ cāndrāyaṇaṃ caret
śūdro 'pyevaṃ yadā bhuṅkte prājāpatyaṃ samācaret
- 3
पञ्चगव्यं पिबेच्छूद्रो ब्रह्मकूर्चं पिबेद्द्विजः
एकद्वित्रिचतुर्गा वा दद्याद्विप्राद्यनुक्रमात्
pañcagavyaṃ pibecchūdro brahmakūrcaṃ pibeddvijaḥ
ekadvitricaturgā vā dadyādviprādyanukramāt
- 4
शूद्रान्नं सूतकान्नं च अभोज्यस्यान्नम् एव च
शङ्कितं प्रतिषिद्धान्नं पूर्वोच्छिष्टं तथैव च
śūdrānnaṃ sūtakānnaṃ ca abhojyasyānnam eva ca
śaṅkitaṃ pratiṣiddhānnaṃ pūrvocchiṣṭaṃ tathaiva ca
- 5
यदि भुक्तं तु विप्रेण अज्ञानाद् आपदापि वा
ज्ञात्वा समाचरेत्कृच्छ्रं ब्रह्मकूर्चं तु पावनम्
yadi bhuktaṃ tu vipreṇa ajñānād āpadāpi vā
jñātvā samācaretkṛcchraṃ brahmakūrcaṃ tu pāvanam
- 6
बालैर्नकुलमार्जारैर् अन्नम् उच्छिष्टितं यदा
तिलदर्भोदकैः प्रोक्ष्य शुध्यते नात्रसंशयः
bālairnakulamārjārair annam ucchiṣṭitaṃ yadā
tiladarbhodakaiḥ prokṣya śudhyate nātrasaṃśayaḥ
- 7
एकपङ्क्त्युपविष्टानां विप्राणां सह भोजने
यद्य् एको ऽपि त्यजेत्पात्रं शेषम् अन्नं न भोजयेत्
ekapaṅktyupaviṣṭānāṃ viprāṇāṃ saha bhojane
yady eko 'pi tyajetpātraṃ śeṣam annaṃ na bhojayet
- 8
मोहाद्भुञ्जीत यस्तत्र पङ्क्तावुच्छिष्टभोजने
प्रायश्चित्तं चरेद्विप्रः कृच्छ्रं सांतपनं तथा
mohādbhuñjīta yastatra paṅktāvucchiṣṭabhojane
prāyaścittaṃ caredvipraḥ kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ tathā
- 9
पीयूषं श्वेतलशुनं वृन्ताकफलगृञ्जने
पलाण्डुवृक्षनिर्यासदेवस्वकवकानि च
pīyūṣaṃ śvetalaśunaṃ vṛntākaphalagṛñjane
palāṇḍuvṛkṣaniryāsadevasvakavakāni ca
- 10
उष्ट्रीक्षीरम् अविक्षीरम् अज्ञानाद्भुञ्जते द्विजः
त्रिरात्रम् उपवासेन पञ्चगव्येन शुध्यति
uṣṭrīkṣīram avikṣīram ajñānādbhuñjate dvijaḥ
trirātram upavāsena pañcagavyena śudhyati
- 11
मण्डूकं भक्षयित्वा तु मूषिकामांसम् एव च
ज्ञात्वा विप्रस्त्व् अहोरात्रं यावकान्नेन शुध्यति
maṇḍūkaṃ bhakṣayitvā tu mūṣikāmāṃsam eva ca
jñātvā viprastv ahorātraṃ yāvakānnena śudhyati
- 12
क्षत्रियश्चापि वैश्यश्च क्रियावन्तौ शुचिव्रतौ
तद्गृहे तु द्विजैर्भोज्यं हव्यकव्येषु नित्यशः
kṣatriyaścāpi vaiśyaśca kriyāvantau śucivratau
tadgṛhe tu dvijairbhojyaṃ havyakavyeṣu nityaśaḥ
- 13
घृतं तैलं तथा क्षीरं भक्ष्यं स्नेहेन पाचितम्
गत्वा नदीतटे विप्रो भुञ्जीयाच्छूद्रभोजनम्
ghṛtaṃ tailaṃ tathā kṣīraṃ bhakṣyaṃ snehena pācitam
gatvā nadītaṭe vipro bhuñjīyācchūdrabhojanam
- 14
मद्यमांसरतं नित्यं नीचकर्मप्रवर्तकम्
तं शूद्रं वर्जयेद्विप्रः श्वपाकम् इव दूरतः
madyamāṃsarataṃ nityaṃ nīcakarmapravartakam
taṃ śūdraṃ varjayedvipraḥ śvapākam iva dūrataḥ
- 15
द्विजशुश्रूषणरतान्मद्यमांसविवर्जितान्
स्वकर्मणि रतान्नित्यं न तान्शूद्रान्त्यजेद्द्विजः
dvijaśuśrūṣaṇaratānmadyamāṃsavivarjitān
svakarmaṇi ratānnityaṃ na tānśūdrāntyajeddvijaḥ
- 16
अज्ञानाद्भुञ्जते विप्राः सूतके मृतके ऽपि वा
प्रायश्चित्तं कथं तेषां वर्णे वर्णे विनिर्दिशेत्
ajñānādbhuñjate viprāḥ sūtake mṛtake 'pi vā
prāyaścittaṃ kathaṃ teṣāṃ varṇe varṇe vinirdiśet
- 17
गायत्र्यष्टसहस्रेण शुद्धिः स्याच्छूद्रसूतके
वैश्ये पञ्चसहस्रेण त्रिसहस्रेण क्षत्रिये
gāyatryaṣṭasahasreṇa śuddhiḥ syācchūdrasūtake
vaiśye pañcasahasreṇa trisahasreṇa kṣatriye
- 18
ब्राह्मणस्य यदा भुङ्क्ते द्वे सहस्रे तु दापयेत्
अथवा वामदैव्येन साम्नैवैकेन शुध्यति
brāhmaṇasya yadā bhuṅkte dve sahasre tu dāpayet
athavā vāmadaivyena sāmnaivaikena śudhyati
- 19
शुष्कान्नं गोरसं स्नेहं शूद्रवेश्मन आगतम्
पक्वं विप्रगृहे भुक्तं भोज्यं तन्मनुर् अब्रवीत्
śuṣkānnaṃ gorasaṃ snehaṃ śūdraveśmana āgatam
pakvaṃ vipragṛhe bhuktaṃ bhojyaṃ tanmanur abravīt
- 20
आपत्कालेषु विप्रेण भुक्तं शूद्रगृहे यदि
मनस्तापेन शुध्येत द्रुपदां वा जपेच्छतम्
āpatkāleṣu vipreṇa bhuktaṃ śūdragṛhe yadi
manastāpena śudhyeta drupadāṃ vā japecchatam
- 21
दासनापितगोपालकुलमित्रार्धसीलिणः
एते शूद्रेषु भोज्यान्ना यश्चात्मानं निवेदयेत्
dāsanāpitagopālakulamitrārdhasīliṇaḥ
ete śūdreṣu bhojyānnā yaścātmānaṃ nivedayet
- 22
शूद्रकन्यासमुत्पन्नो ब्राह्मणेन तु संस्कृतः
संस्कारात्तु भवेद्दासः असंस्कारात्तु नापितः
śūdrakanyāsamutpanno brāhmaṇena tu saṃskṛtaḥ
saṃskārāttu bhaveddāsaḥ asaṃskārāttu nāpitaḥ
- 23
क्षत्रियाच्छूद्रकन्यायां समुत्पन्नस्तु यः सुतः
स गोपाल इति ज्ञेयो भोज्यो विप्रैर्न संशयः
kṣatriyācchūdrakanyāyāṃ samutpannastu yaḥ sutaḥ
sa gopāla iti jñeyo bhojyo viprairna saṃśayaḥ
- 24
वैश्यकन्यासमुत्पन्नो ब्राह्मणेन तु संस्कृतः
स ह्य् आर्धिक इति ज्ञेयो भोज्यो विप्रैर्न संशयः
vaiśyakanyāsamutpanno brāhmaṇena tu saṃskṛtaḥ
sa hy ārdhika iti jñeyo bhojyo viprairna saṃśayaḥ
- 25
भाण्डस्थितम् अभोज्येषु जलं दधि घृतं पयः
अकामतस्तु यो भुङ्क्ते प्रायश्चित्तं कथं भवेत्
bhāṇḍasthitam abhojyeṣu jalaṃ dadhi ghṛtaṃ payaḥ
akāmatastu yo bhuṅkte prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
- 26
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा उपसर्पति
ब्रह्मकूर्चोपवासेन याज्यवर्णस्य निष्कृतिः
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā upasarpati
brahmakūrcopavāsena yājyavarṇasya niṣkṛtiḥ
- 27
शूद्राणां नोपवासः स्याच्छूद्रो दानेन शुध्यति
ब्रह्मकूर्चम् अहोरात्रं श्वपाकम् अपि शोधयेत्
śūdrāṇāṃ nopavāsaḥ syācchūdro dānena śudhyati
brahmakūrcam ahorātraṃ śvapākam api śodhayet
- 28
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्
निर्दिष्टं पञ्चगव्यं तु पवित्रं पापशोधनम्
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam
nirdiṣṭaṃ pañcagavyaṃ tu pavitraṃ pāpaśodhanam
- 29
गोमूत्रं कृष्णवर्णायाः श्वेतायाश्चैव गोमयम्
पयश्च ताम्रवर्णाया रक्ताया गृह्यते दधि
gomūtraṃ kṛṣṇavarṇāyāḥ śvetāyāścaiva gomayam
payaśca tāmravarṇāyā raktāyā gṛhyate dadhi
- 30
कपिलाया घृतं ग्राह्यं सर्वं कापिलम् एव वा
मूत्रम् एकपलं दद्याद् अङ्गुष्ठार्धं तु गोमयम्
kapilāyā ghṛtaṃ grāhyaṃ sarvaṃ kāpilam eva vā
mūtram ekapalaṃ dadyād aṅguṣṭhārdhaṃ tu gomayam

