21 shlokas
- 1
सप्तमे नवमे वोपायनम्
saptame navame vopāyanam
- 2
आगन्त्रा समगन्महि प्रथमम् अर्तिं युयोतु नः
अरिष्टाः संचरेमहि स्वस्ति चरता दिशः
स्वस्त्या गृहेभ्यः
इत्य् उप्तकेशेन स्नातेनाक्तेनाभ्यक्तेनालंकृतेन यज्ञोपवीतिना समेत्य जपति
āgantrā samaganmahi prathamam artiṃ yuyotu naḥ
ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratā diśaḥ
svastyā gṛhebhyaḥ
ity uptakeśena snātenāktenābhyaktenālaṃkṛtena yajñopavītinā sametya japati
- 3
अथास्मै वासः प्रयच्छति
या अकृन्तन्या अतन्वन्या आवन्या अवाहरन्
याश्च ग्ना देव्यो ऽन्तान् अभितो ऽततनन्त
तास्त्वा देव्यो जरसे संव्ययन्त्व् आयुष्मन्न् इदं परिधत्स्व वासः
इत्य् अहतं वासः परिधाप्यान्वारभ्याघाराव् आज्यभागौ हुत्वाज्यशेषे दध्य् आनीय दधिक्राव्णो अकारिषम् इति दधि त्रिः प्राश्नाति
athāsmai vāsaḥ prayacchati
yā akṛntanyā atanvanyā āvanyā avāharan
yāśca gnā devyo 'ntān abhito 'tatananta
tāstvā devyo jarase saṃvyayantv āyuṣmann idaṃ paridhatsva vāsaḥ
ity ahataṃ vāsaḥ paridhāpyānvārabhyāghārāv ājyabhāgau hutvājyaśeṣe dadhy ānīya dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhi triḥ prāśnāti
- 4
को नामासीत्याह
ko nāmāsītyāha
- 5
नामधेये प्रोक्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां हस्तं गृह्णाम्य् असाव् इति हस्तं गृह्णन्नाम गृह्णाति प्राङ्मुखस्य प्रत्यङ्मुख ऊर्ध्वस्तिष्ठन्न् आसीनस्य दक्षिणम् उत्तानं दक्षिणेन नीचारिक्तम् अरिक्तेन
सविता ते हस्तम् अग्रहीत्
असाव् अग्निर् आचार्यस्तव
देव सवितर् एष ते ब्रह्मचारी त्वं गोपाय समावृतत्
कस्य ब्रह्मचार्य् असि
प्राणस्य ब्रह्मचार्य् असि
कस्त्वा कम् उपनयते
काय त्वा परिददामि
कस्मै त्वा परिददामि
तस्मै त्वा परिददामि
भगाय त्वा परिददामि
अर्यम्णे त्वा परिददामि
सवित्रे त्वा परिददामि
सरस्वत्यै त्वा परिददामि
इन्द्राग्निभ्यां त्वा परिददामि
विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः परिददामि
सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः परिददामि
इति परिददाति
nāmadheye prokte devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmy asāv iti hastaṃ gṛhṇannāma gṛhṇāti prāṅmukhasya pratyaṅmukha ūrdhvastiṣṭhann āsīnasya dakṣiṇam uttānaṃ dakṣiṇena nīcāriktam ariktena
savitā te hastam agrahīt
asāv agnir ācāryastava
deva savitar eṣa te brahmacārī tvaṃ gopāya samāvṛtat
kasya brahmacāry asi
prāṇasya brahmacāry asi
kastvā kam upanayate
kāya tvā paridadāmi
kasmai tvā paridadāmi
tasmai tvā paridadāmi
bhagāya tvā paridadāmi
aryamṇe tvā paridadāmi
savitre tvā paridadāmi
sarasvatyai tvā paridadāmi
indrāgnibhyāṃ tvā paridadāmi
viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi
sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi
iti paridadāti
- 6
ब्रह्मणो ग्रन्थिर् असि स ते मा विस्रसद् इति हृदयदेशम् आरभ्य जपति
प्राणानां ग्रन्थिरसीति प्राणदेशम्
brahmaṇo granthir asi sa te mā visrasad iti hṛdayadeśam ārabhya japati
prāṇānāṃ granthirasīti prāṇadeśam
- 7
ऋतस्य गोप्त्री तपसस्तरुत्री घ्नती रक्षः सहमाना अरातीः
सा नः समन्तम् अभिपर्येहि भद्रे धर्तारस्ते सुभगे मेखले मा रिषाम
इति मौञ्जीं पृथ्वीं त्रिगुणां मेखलाम् आदत्ते
ṛtasya goptrī tapasastarutrī ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ
sā naḥ samantam abhiparyehi bhadre dhartāraste subhage mekhale mā riṣāma
iti mauñjīṃ pṛthvīṃ triguṇāṃ mekhalām ādatte
- 8
युवा सुवासा इति मेखलां प्रदक्षिणं त्रिः परिव्ययति
yuvā suvāsā iti mekhalāṃ pradakṣiṇaṃ triḥ parivyayati
- 9
पुंसस्त्रीन्ग्रन्थीन्बध्नाति
puṃsastrīngranthīnbadhnāti
- 10
इयं दुरुक्तात्परिबाधमाना वर्णं पुराणं पुनती म आगात्
प्राणापानाभ्यां बलम् आभजन्ती शिवा देवी सुभगे मेखले मा रिषाम
इति तस्यां परिवीतायां जपति
मम व्रते ते हृदयं दधातु मम चित्तम् अनु चित्तं ते अस्तु
मम वाचम् एकव्रतो जुषस्व बृहस्पतिष्ट्वा नियुनक्तु मह्यम्
इति
iyaṃ duruktātparibādhamānā varṇaṃ purāṇaṃ punatī ma āgāt
prāṇāpānābhyāṃ balam ābhajantī śivā devī subhage mekhale mā riṣāma
iti tasyāṃ parivītāyāṃ japati
mama vrate te hṛdayaṃ dadhātu mama cittam anu cittaṃ te astu
mama vācam ekavrato juṣasva bṛhaspatiṣṭvā niyunaktu mahyam
iti
- 11
यज्ञियस्य वृक्षस्य दण्डं प्रदाय कृष्णाजिनं चादित्यम् उपस्थापयति
अध्वनाम् अध्वपते श्रैष्ठ्यस्य स्वस्त्य् अस्याध्वनः पारम् अशीय
तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रम् उच्चरत्
पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम्
शृणुयाम शरदः शतं प्रब्रवाम शरदः शतम्
अदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात्
या मेधाप्सरःसु गन्धर्वेषु च यन्मनः
दैवी या मानुषी मेधा सा माम् आविशताम् इहैव
इति
yajñiyasya vṛkṣasya daṇḍaṃ pradāya kṛṣṇājinaṃ cādityam upasthāpayati
adhvanām adhvapate śraiṣṭhyasya svasty asyādhvanaḥ pāram aśīya
taccakṣurdevahitaṃ purastācchukram uccarat
paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śatam
śṛṇuyāma śaradaḥ śataṃ prabravāma śaradaḥ śatam
adīnāḥ syāma śaradaḥ śataṃ bhūyaśca śaradaḥ śatāt
yā medhāpsaraḥsu gandharveṣu ca yanmanaḥ
daivī yā mānuṣī medhā sā mām āviśatām ihaiva
iti
- 12
अभिदक्षिणम् आनीयाग्नेः पश्चात्
एह्य् अश्मानम् आतिष्ठाश्मेव त्वं स्थिरो भव
कृण्वन्तु विश्वे देवा आयुष्टे शरदः शतम्
इति दक्षिणेन पादेनाश्मानम् आस्थापयति
abhidakṣiṇam ānīyāgneḥ paścāt
ehy aśmānam ātiṣṭhāśmeva tvaṃ sthiro bhava
kṛṇvantu viśve devā āyuṣṭe śaradaḥ śatam
iti dakṣiṇena pādenāśmānam āsthāpayati
- 13
पश्चाद् अग्नेर्महद् उपस्तीर्य सूपस्थलं कृत्वा प्राङ् आसीनः प्रत्यङ्ङासीनायानुवाचयति गायत्रीं सावित्रीम् अपि ह्येके त्रिष्टुभम् अपि ह्येके जगतीम् ओम् इत्य् उक्त्वा व्याहृतिभिश्च
paścād agnermahad upastīrya sūpasthalaṃ kṛtvā prāṅ āsīnaḥ pratyaṅṅāsīnāyānuvācayati gāyatrīṃ sāvitrīm api hyeke triṣṭubham api hyeke jagatīm om ity uktvā vyāhṛtibhiśca
- 14
तां त्रिर् अवगृह्णीयात्तां द्विर् अवकृत्य तां सकृत्समस्येत्पादशो ऽर्धर्चशः सर्वाम् अन्तेन
tāṃ trir avagṛhṇīyāttāṃ dvir avakṛtya tāṃ sakṛtsamasyetpādaśo 'rdharcaśaḥ sarvām antena
- 15
यत्तिसृणां प्रातर् अन्वाह यद्द्वयोर्यद् एकस्याः संवत्सरे द्वादशाहे षडहे त्र्यहे वा तस्मात्सद्यो ऽनूच्येति श्रुतिः
yattisṛṇāṃ prātar anvāha yaddvayoryad ekasyāḥ saṃvatsare dvādaśāhe ṣaḍahe tryahe vā tasmātsadyo 'nūcyeti śrutiḥ
- 16
वरं कर्त्रे ददाति कांस्यं वसनं च
varaṃ kartre dadāti kāṃsyaṃ vasanaṃ ca
- 17
यस्य तु मेधाकामः स्यात्पलाशं नवनीतेनाभ्यज्य तस्य छायायां वाचयेत्
सुश्रवः सुश्रवा असि
यथा त्वं सुश्रवः सुश्रवा असि एवं मां सुश्रवः सौश्रवसं कुरु
यथा त्वं देवानां वेदानां निधिपो असि
एवम् अहं मनुष्याणां वेदानां निधिपो भूयासम्
इति
yasya tu medhākāmaḥ syātpalāśaṃ navanītenābhyajya tasya chāyāyāṃ vācayet
suśravaḥ suśravā asi
yathā tvaṃ suśravaḥ suśravā asi evaṃ māṃ suśravaḥ sauśravasaṃ kuru
yathā tvaṃ devānāṃ vedānāṃ nidhipo asi
evam ahaṃ manuṣyāṇāṃ vedānāṃ nidhipo bhūyāsam
iti
- 18
अधीते ह वा अयम् एषां वेदानाम् एकं द्वौ त्रीन्सर्वान्वेति
यम् एवं विद्वांसम् उपनयतीति श्रुतिः
adhīte ha vā ayam eṣāṃ vedānām ekaṃ dvau trīnsarvānveti
yam evaṃ vidvāṃsam upanayatīti śrutiḥ
- 19
व्याख्यातं ब्रह्मचर्यम्
vyākhyātaṃ brahmacaryam
- 20
अथ भैक्षं चरते मातरम् एवाग्रे याश्चान्याः सुहृदो यावत्यो वा संनिहिताः स्युः
atha bhaikṣaṃ carate mātaram evāgre yāścānyāḥ suhṛdo yāvatyo vā saṃnihitāḥ syuḥ
- 21
आचार्याय भैक्षम् उपकल्पयते तेनानुज्ञातो भुञ्जीतेति श्रुतिः
ācāryāya bhaikṣam upakalpayate tenānujñāto bhuñjīteti śrutiḥ

