294 shlokas
- 1
अथ परौपयिकं प्रणिगद्यते पदमनुत्तरमेव महेशितुः
प्रकाशमात्रं यत्प्रोक्तं भैरवीयं परं महः
तत्र स्वतन्त्रतामात्रमधिकं प्रविविच्यते
atha paraupayikaṃ praṇigadyate padamanuttarameva maheśituḥ
prakāśamātraṃ yatproktaṃ bhairavīyaṃ paraṃ mahaḥ
tatra svatantratāmātramadhikaṃ pravivicyate
- 2
यः प्रकाशः स सर्वस्य प्रकाशत्वं प्रयच्छति
न च तद्व्यतिरेक्यस्ति विश्वं सद्वावभासते
yaḥ prakāśaḥ sa sarvasya prakāśatvaṃ prayacchati
na ca tadvyatirekyasti viśvaṃ sadvāvabhāsate
- 3
अतो ऽसौ परमेशानः स्वात्मव्योमन्यनर्गलः
इयतः सृष्टिसंहाराडम्बरस्य प्रदर्शकः
ato 'sau parameśānaḥ svātmavyomanyanargalaḥ
iyataḥ sṛṣṭisaṃhārāḍambarasya pradarśakaḥ
- 4
निर्मले मकुरे यद्वद्भान्ति भूमिजलादयः
अमिश्रास्तद्वदेकस्मिंश्चिन्नाथे विश्ववृत्तयः
nirmale makure yadvadbhānti bhūmijalādayaḥ
amiśrāstadvadekasmiṃścinnāthe viśvavṛttayaḥ
- 5
सदृशं भाति नयनदर्पणाम्बरवारिषु
तथा हि निर्मले रूपे रूपमेवावभासते
sadṛśaṃ bhāti nayanadarpaṇāmbaravāriṣu
tathā hi nirmale rūpe rūpamevāvabhāsate
- 6
प्रच्छन्नरागिणी कान्तप्रतिबिम्बितसुन्दरम्
दर्पणं कुचकुम्भाभ्यां स्पृशन्त्यपि न तृप्यति
pracchannarāgiṇī kāntapratibimbitasundaram
darpaṇaṃ kucakumbhābhyāṃ spṛśantyapi na tṛpyati
- 7
न हि स्पर्शो ऽस्य विमलो रूपमेव तथा यतः
नैर्मल्यं चातिनिविडसजातीयैकसंगतिः
na hi sparśo 'sya vimalo rūpameva tathā yataḥ
nairmalyaṃ cātiniviḍasajātīyaikasaṃgatiḥ
- 8
स्वस्मिन् अभेदाद्भिन्नस्य दर्शनक्षमतैव या
अत्यक्तस्वप्रकाशस्य नैर्मल्यं तद्गुरूदितम्
svasmin abhedādbhinnasya darśanakṣamataiva yā
atyaktasvaprakāśasya nairmalyaṃ tadgurūditam
- 9
नैर्मल्यं मुख्यमेकस्य संविन्नाथस्य सर्वतः
अंशांशिकातः क्वाप्यन्यद्विमलं तत्तदिच्छया
nairmalyaṃ mukhyamekasya saṃvinnāthasya sarvataḥ
aṃśāṃśikātaḥ kvāpyanyadvimalaṃ tattadicchayā
- 10
भावानां यत्प्रतीघाति वपुर्मायात्मकं हि तत्
तेषामेवास्ति सद्विद्यामयं त्वप्रतिघातकम्
bhāvānāṃ yatpratīghāti vapurmāyātmakaṃ hi tat
teṣāmevāsti sadvidyāmayaṃ tvapratighātakam
- 11
तदेवमुभयाकारमवभासं प्रकाशयन्
विभाति वरदो बिम्बप्रतिबिम्बदृशाखिले
tadevamubhayākāramavabhāsaṃ prakāśayan
vibhāti varado bimbapratibimbadṛśākhile
- 12
यस्त्वाह नेत्रतेजांसि स्वच्छात्प्रतिफलन्त्यलम्
विपर्यस्य स्वकं वक्त्रं गृह्णन्तीति स पृच्छ्यते
yastvāha netratejāṃsi svacchātpratiphalantyalam
viparyasya svakaṃ vaktraṃ gṛhṇantīti sa pṛcchyate
- 13
देहादन्यत्र यत्तेजस्तदधिष्ठातुरात्मनः
तेनैव तेजसा ज्ञत्वे को ऽर्थः स्याद्दर्पणेन तु
dehādanyatra yattejastadadhiṣṭhāturātmanaḥ
tenaiva tejasā jñatve ko 'rthaḥ syāddarpaṇena tu
- 14
विपर्यस्तैस्तु तेजोभिर्ग्राहकात्मत्वमागतैः
रूपं दृश्येत वदने निजे न मकुरान्तरे
viparyastaistu tejobhirgrāhakātmatvamāgataiḥ
rūpaṃ dṛśyeta vadane nije na makurāntare
- 15
स्वमुखे स्पर्शवच्चैतद्रूपं भायान्ममेत्यलम्
न त्वस्य स्पृश्यभिन्नस्य वेद्यैकान्तस्वरूपिणः
svamukhe sparśavaccaitadrūpaṃ bhāyānmametyalam
na tvasya spṛśyabhinnasya vedyaikāntasvarūpiṇaḥ
- 16
रूपसंस्थानमात्रं तत्स्पर्शगन्धरसादिभिः
न्यग्भूतैरेव तद्युक्तं वस्तु तत्प्रतिबिम्बितम्
rūpasaṃsthānamātraṃ tatsparśagandharasādibhiḥ
nyagbhūtaireva tadyuktaṃ vastu tatpratibimbitam
- 17
न्यग्भावो ग्राह्यताभावात्तदभावो ऽप्रमाणतः
स चार्थसंगमाभावात्सो ऽप्यादर्शे ऽनवस्थितेः
nyagbhāvo grāhyatābhāvāttadabhāvo 'pramāṇataḥ
sa cārthasaṃgamābhāvātso 'pyādarśe 'navasthiteḥ
- 18
अत एव गुरुत्वादिर्धर्मो नैतस्य लक्ष्यते
नह्यादर्शे संस्थितो ऽसौ तद्दृष्टौ स उपायकः
ata eva gurutvādirdharmo naitasya lakṣyate
nahyādarśe saṃsthito 'sau taddṛṣṭau sa upāyakaḥ
- 19
तस्मात्तु नैष भेदेन यद्भाति तत उच्यते
आधारस्तत्र तूपाया दीपदृक्संविदः क्रमात्
tasmāttu naiṣa bhedena yadbhāti tata ucyate
ādhārastatra tūpāyā dīpadṛksaṃvidaḥ kramāt
- 20
दीपचक्षुर्विबोधानां काठिन्याभावतः परम्
सर्वतश्चापि नैर्मल्यान्न विभादर्शवत्पृथक्
dīpacakṣurvibodhānāṃ kāṭhinyābhāvataḥ param
sarvataścāpi nairmalyānna vibhādarśavatpṛthak
- 21
एतच्च देवदेवेन दर्शितं बोधवृद्धये
मूढानां वस्तु भवति ततो ऽप्यन्यत्र नाप्यलम्
etacca devadevena darśitaṃ bodhavṛddhaye
mūḍhānāṃ vastu bhavati tato 'pyanyatra nāpyalam
- 22
प्रतीघाति स्वतन्त्रं नो न स्थाय्यस्थायि चापि न
स्वच्छस्यैवैष कस्यापि महिमेति कृपालुना
pratīghāti svatantraṃ no na sthāyyasthāyi cāpi na
svacchasyaivaiṣa kasyāpi mahimeti kṛpālunā
- 23
न देशो नो रूपं न च समययोगो न परिमा न चान्योन्यासंगो न च तदपहानिर्न घनता
न चावस्तुत्वं स्यान्न च किमपि सारं निजमिति ध्रुवं मोहः शाम्येदिति निरदिशद्दर्पणविधिः
na deśo no rūpaṃ na ca samayayogo na parimā na cānyonyāsaṃgo na ca tadapahānirna ghanatā
na cāvastutvaṃ syānna ca kimapi sāraṃ nijamiti dhruvaṃ mohaḥ śāmyediti niradiśaddarpaṇavidhiḥ
- 24
इत्थं प्रदर्शिते ऽमुत्र प्रतिबिम्बनवर्त्मनि
शब्दस्य प्रतिबिम्बं यत्प्रतिश्रुत्केति भण्यते
itthaṃ pradarśite 'mutra pratibimbanavartmani
śabdasya pratibimbaṃ yatpratiśrutketi bhaṇyate
- 25
न चासौ शब्दजः शब्द आगच्छत्त्वेन संश्रवात्
तेनैव वक्त्रा दूरस्थैः शब्दस्याश्रवणादपि
na cāsau śabdajaḥ śabda āgacchattvena saṃśravāt
tenaiva vaktrā dūrasthaiḥ śabdasyāśravaṇādapi
- 26
पिठिरादिपिधानांशविशिष्टछिद्रसंगतौ
चित्रत्वाच्चास्य शब्दस्य प्रतिबिम्बं मुखादिवत्
piṭhirādipidhānāṃśaviśiṣṭachidrasaṃgatau
citratvāccāsya śabdasya pratibimbaṃ mukhādivat
- 27
इदमन्यस्य वेद्यस्य रूपमित्यवभासते
यथादर्शे तथा केनाप्युक्तम् आकर्णये त्विति
idamanyasya vedyasya rūpamityavabhāsate
yathādarśe tathā kenāpyuktam ākarṇaye tviti
- 28
नियमाद्बिम्बसांमुख्यं प्रतिबिम्बस्य यत्ततः
तन्मध्यगाः प्रमातारः शृण्वन्ति प्रतिशब्दकम्
niyamādbimbasāṃmukhyaṃ pratibimbasya yattataḥ
tanmadhyagāḥ pramātāraḥ śṛṇvanti pratiśabdakam
- 29
मुख्यग्रहं त्वपि विना प्रतिबिम्बग्रहो भवेत्
स्वपश्चात्स्थं प्रियं पश्येट्टङ्कितं मुकुरे वपुः
mukhyagrahaṃ tvapi vinā pratibimbagraho bhavet
svapaścātsthaṃ priyaṃ paśyeṭṭaṅkitaṃ mukure vapuḥ
- 30
सांमुख्यं चोच्यते तादृग्दर्पणाभेदसंस्थितेः
sāṃmukhyaṃ cocyate tādṛgdarpaṇābhedasaṃsthiteḥ

