50 shlokas
- 1
यत्तत्राद्यं पदमविरतानुत्तरज्ञप्तिरूपं
तन्निर्णेतुं प्रकरणमिदमारभे ऽहं द्वितीयम्
yattatrādyaṃ padamaviratānuttarajñaptirūpaṃ
tannirṇetuṃ prakaraṇamidamārabhe 'haṃ dvitīyam
- 2
अनुपायं हि यद्रूपं को ऽर्थो देशनयात्र वै
सकृत्स्याद्देशना पश्चाद् अनुपायत्वमुच्यते
anupāyaṃ hi yadrūpaṃ ko 'rtho deśanayātra vai
sakṛtsyāddeśanā paścād anupāyatvamucyate
- 3
अनुपायमिदं तत्त्वमित्युपायं विना कुतः
स्वयं तु तेषां तत्तादृक्किं ब्रूमः किल तान्प्रति
anupāyamidaṃ tattvamityupāyaṃ vinā kutaḥ
svayaṃ tu teṣāṃ tattādṛkkiṃ brūmaḥ kila tānprati
- 4
यच्चतुर्धोदितं रूपं विज्ञानस्य विभोरसौ
स्वभाव एव मन्तव्यः स हि नित्योदितो विभुः
yaccaturdhoditaṃ rūpaṃ vijñānasya vibhorasau
svabhāva eva mantavyaḥ sa hi nityodito vibhuḥ
- 5
एतावद्भिरसंख्यातैः स्वभावैर्यत्प्रकाशते
के ऽप्यंशांशिकया तेन विशन्त्यन्ये निरंशतः
etāvadbhirasaṃkhyātaiḥ svabhāvairyatprakāśate
ke 'pyaṃśāṃśikayā tena viśantyanye niraṃśataḥ
- 6
तत्रापि चाभ्युपायादिसापेक्षान्यत्वयोगतः
उपायस्यापि नो वार्या तदन्यत्वाद्विचित्रता
tatrāpi cābhyupāyādisāpekṣānyatvayogataḥ
upāyasyāpi no vāryā tadanyatvādvicitratā
- 7
तत्र ये निर्मलात्मानो भैरवीयां स्वसंविदम्
निरुपायामुपासीनास्तद्विधिः प्रणिगद्यते
tatra ye nirmalātmāno bhairavīyāṃ svasaṃvidam
nirupāyāmupāsīnāstadvidhiḥ praṇigadyate
- 8
तत्र तावत्क्रियायोगो नाभ्युपायत्वमर्हति
स हि तस्मात्समुद्भूतः प्रत्युत प्रविभाव्यते
tatra tāvatkriyāyogo nābhyupāyatvamarhati
sa hi tasmātsamudbhūtaḥ pratyuta pravibhāvyate
- 9
ज्ञप्तावुपाय एव स्यादिति चेज्ज्ञप्तिरुच्यते
प्रकाशत्वं स्वप्रकाशे तच्च तत्रान्यतः कथम्
jñaptāvupāya eva syāditi cejjñaptirucyate
prakāśatvaṃ svaprakāśe tacca tatrānyataḥ katham
- 10
संवित्तत्त्वं स्वप्रकाशमित्यस्मिन्कं नु युक्तिभिः
तदभावे भवेद्विश्वं जडत्वादप्रकाशकम्
saṃvittattvaṃ svaprakāśamityasminkaṃ nu yuktibhiḥ
tadabhāve bhavedviśvaṃ jaḍatvādaprakāśakam
- 11
यावानुपायो बाह्यः स्यादान्तरो वापि कश्चन
स सर्वस्तन्मुखप्रेक्षी तत्रोपायत्वभाक्कथम्
yāvānupāyo bāhyaḥ syādāntaro vāpi kaścana
sa sarvastanmukhaprekṣī tatropāyatvabhākkatham
- 12
त्यजावधानानि ननु क्व नाम धत्से ऽवधानं विचिनु स्वयं तत्
पूर्णे ऽवधानं न हि नाम युक्तं नापूर्णमभ्येति च सत्यभावम्
tyajāvadhānāni nanu kva nāma dhatse 'vadhānaṃ vicinu svayaṃ tat
pūrṇe 'vadhānaṃ na hi nāma yuktaṃ nāpūrṇamabhyeti ca satyabhāvam
- 13
तेनावधानप्राणस्य भावनादेः परे पथि
भैरवीये कथंकारं भवेत्साक्षादुपायता
tenāvadhānaprāṇasya bhāvanādeḥ pare pathi
bhairavīye kathaṃkāraṃ bhavetsākṣādupāyatā
- 14
ये ऽपि साक्षादुपायेन तद्रूपं प्रविविञ्चते
नूनं ते सूर्यसंवित्त्यै खद्योताधित्सवो जडाः
ye 'pi sākṣādupāyena tadrūpaṃ praviviñcate
nūnaṃ te sūryasaṃvittyai khadyotādhitsavo jaḍāḥ
- 15
किं च यावदिदं बाह्यमान्तरोपायसंमतम्
तत्प्रकाशात्मतामात्रं शिवस्यैव निजं वपुः
kiṃ ca yāvadidaṃ bāhyamāntaropāyasaṃmatam
tatprakāśātmatāmātraṃ śivasyaiva nijaṃ vapuḥ
- 16
नीलं पीतं सुखमिति प्रकाशः केवलः शिवः
अमुष्मिन्परमाद्वैते प्रकाशात्मनि को ऽपरः
nīlaṃ pītaṃ sukhamiti prakāśaḥ kevalaḥ śivaḥ
amuṣminparamādvaite prakāśātmani ko 'paraḥ
- 17
उपायोपेयभावः स्यात्प्रकाशः केवलं हि सः
upāyopeyabhāvaḥ syātprakāśaḥ kevalaṃ hi saḥ
- 18
इदं द्वैतमयं भेद इदमद्वैतमित्यपि
प्रकाशवपुरेवायं भासते परमेश्वरः
idaṃ dvaitamayaṃ bheda idamadvaitamityapi
prakāśavapurevāyaṃ bhāsate parameśvaraḥ
- 19
अस्यां भूमौ सुखं दुःखं बन्धो मोक्षश्चितिर्जडः
घटकुम्भवदेकार्थाः शब्दास्ते ऽप्येकमेव च
asyāṃ bhūmau sukhaṃ duḥkhaṃ bandho mokṣaścitirjaḍaḥ
ghaṭakumbhavadekārthāḥ śabdāste 'pyekameva ca
- 20
प्रकाशे ह्यप्रकाशांशः कथं नाम प्रकाशताम्
प्रकाशमाने तस्मिन्वा तद्द्वैतास्तस्य लोपिताः
prakāśe hyaprakāśāṃśaḥ kathaṃ nāma prakāśatām
prakāśamāne tasminvā taddvaitāstasya lopitāḥ
- 21
अप्रकाशे ऽथ तस्मिन्वा वस्तुता कथमुच्यते
न प्रकाशविशेषत्वमत एवोपपद्यते
aprakāśe 'tha tasminvā vastutā kathamucyate
na prakāśaviśeṣatvamata evopapadyate
- 22
अत एकप्रकाशो ऽयमिति वादे ऽत्र सुस्थिते
दूरादावारिताः सत्यं विभिन्नज्ञानवादिनः
ata ekaprakāśo 'yamiti vāde 'tra susthite
dūrādāvāritāḥ satyaṃ vibhinnajñānavādinaḥ
- 23
प्रकाशमात्रमुदितमप्रकाशनिषेधनात्
एकशब्दस्य न त्वर्थः संख्या चिद्व्यक्तिभेदभाक्
prakāśamātramuditamaprakāśaniṣedhanāt
ekaśabdasya na tvarthaḥ saṃkhyā cidvyaktibhedabhāk
- 24
नैष शक्तिर्महादेवी न परत्राश्रितो यतः
न चैष शक्तिमान्देवो न कस्याप्याश्रयो यतः
naiṣa śaktirmahādevī na paratrāśrito yataḥ
na caiṣa śaktimāndevo na kasyāpyāśrayo yataḥ
- 25
नैष ध्येयो ध्यात्रभावान्न ध्याता ध्येयवर्जनात्
न पूज्यः पूजकाभावात्पूज्याभावान्न पूजकः
naiṣa dhyeyo dhyātrabhāvānna dhyātā dhyeyavarjanāt
na pūjyaḥ pūjakābhāvātpūjyābhāvānna pūjakaḥ
- 26
न मन्त्रो न च मन्त्र्यो ऽसौ न च मन्त्रयिता प्रभुः
न दीक्षा दीक्षको वापि न दीक्षावान्महेश्वरः
na mantro na ca mantryo 'sau na ca mantrayitā prabhuḥ
na dīkṣā dīkṣako vāpi na dīkṣāvānmaheśvaraḥ
- 27
स्थानासननिरोधार्घसंधानावाहनादिकम्
विसर्जनान्तं नास्त्यत्र कर्तृकर्मक्रियोज्झिते
sthānāsananirodhārghasaṃdhānāvāhanādikam
visarjanāntaṃ nāstyatra kartṛkarmakriyojjhite
- 28
न सन्न चासत्सदसन्न च तन्नोभयोज्झितम्
दुर्विज्ञेया हि सावस्था किमप्येतदनुत्तरम्
na sanna cāsatsadasanna ca tannobhayojjhitam
durvijñeyā hi sāvasthā kimapyetadanuttaram
- 29
अयमित्यवभासो हि यो भावो ऽवच्छिदात्मकः
स एव घटवल्लोके संस्तथा नैष भैरवः
ayamityavabhāso hi yo bhāvo 'vacchidātmakaḥ
sa eva ghaṭavalloke saṃstathā naiṣa bhairavaḥ
- 30
असत्त्वं चाप्रकाशत्वं न कुत्राप्युपयोगिता
विश्वस्य जीवितं सत्यं प्रकाशैकात्मकश्च सः
asattvaṃ cāprakāśatvaṃ na kutrāpyupayogitā
viśvasya jīvitaṃ satyaṃ prakāśaikātmakaśca saḥ

