118 shlokas
- 1
कलाध्वा वक्ष्यते श्रीमच्छांभवाज्ञानुसारतः
kalādhvā vakṣyate śrīmacchāṃbhavājñānusārataḥ
- 2
यथा पूर्वोक्तभुवनमध्ये निजनिजं गणम्
अनुयत्परतो भिन्नं तत्त्वं नामेति भण्यते
yathā pūrvoktabhuvanamadhye nijanijaṃ gaṇam
anuyatparato bhinnaṃ tattvaṃ nāmeti bhaṇyate
- 3
तथा तेष्वपि तत्त्वेषु स्ववर्गे ऽनुगमात्मकम्
व्यावृत्तं परवर्गाच्च कलेति शिवशासने
tathā teṣvapi tattveṣu svavarge 'nugamātmakam
vyāvṛttaṃ paravargācca kaleti śivaśāsane
- 4
केचिदाहुः पुनर्यासौ शक्तिरन्तः सुसूक्ष्मिका
तत्त्वानां सा कलेत्युक्ता धरण्यां धारिका यथा
kecidāhuḥ punaryāsau śaktirantaḥ susūkṣmikā
tattvānāṃ sā kaletyuktā dharaṇyāṃ dhārikā yathā
- 5
अत्र पक्षद्वये वस्तु न भिन्नं भासते यतः
अनुगामि न सामान्यमिष्टं नैयायिकादिवत्
atra pakṣadvaye vastu na bhinnaṃ bhāsate yataḥ
anugāmi na sāmānyamiṣṭaṃ naiyāyikādivat
- 6
अन्ये वदन्ति दीक्षादौ सुखसंग्रहणार्थतः
शिवेन कल्पितो वर्गः कलेति समयाश्रयः
anye vadanti dīkṣādau sukhasaṃgrahaṇārthataḥ
śivena kalpito vargaḥ kaleti samayāśrayaḥ
- 7
कृतश्च देवदेवेन समयो ऽपरमार्थताम्
न गच्छतीति नासत्यो न चान्यसमयोदयः
kṛtaśca devadevena samayo 'paramārthatām
na gacchatīti nāsatyo na cānyasamayodayaḥ
- 8
निवृत्तिः पृथिवीतत्त्वे प्रतिष्ठाव्यक्तगोचरे
विद्या निशान्ते शान्ता च शक्त्यन्ते ऽण्डमिदं चतुः
nivṛttiḥ pṛthivītattve pratiṣṭhāvyaktagocare
vidyā niśānte śāntā ca śaktyante 'ṇḍamidaṃ catuḥ
- 9
शान्तातीता शिवे तत्त्वे कलातीतः परः शिवः
नह्यत्र वर्गीकरणं समयः कलनापि वा
śāntātītā śive tattve kalātītaḥ paraḥ śivaḥ
nahyatra vargīkaraṇaṃ samayaḥ kalanāpi vā
- 10
युज्यते सर्वतोदिक्कं स्वातन्त्र्योल्लासधामनि
स्वातन्त्र्यात्तु निजं रूपं बोद्धृधर्मादविच्युतम्
yujyate sarvatodikkaṃ svātantryollāsadhāmani
svātantryāttu nijaṃ rūpaṃ boddhṛdharmādavicyutam
- 11
उपदेशतदावेशपरमार्थत्वसिद्धये
बोध्यतामानयन्देवः स्फुटमेव विभाव्यते
upadeśatadāveśaparamārthatvasiddhaye
bodhyatāmānayandevaḥ sphuṭameva vibhāvyate
- 12
यतो ऽतः शिवतत्त्वे ऽपि कलासंगतिरुच्यते
अण्डं च नाम भुवनविभागस्थितिकारणम्
yato 'taḥ śivatattve 'pi kalāsaṃgatirucyate
aṇḍaṃ ca nāma bhuvanavibhāgasthitikāraṇam
- 13
प्राहुरावरणं तच्च शक्त्यन्तं यावदस्ति हि
यद्यपि प्राक्शिवाख्ये ऽपि तत्त्वे भुवनपद्धतिः
prāhurāvaraṇaṃ tacca śaktyantaṃ yāvadasti hi
yadyapi prākśivākhye 'pi tattve bhuvanapaddhatiḥ
- 14
उक्ता तथाप्यप्रतिघे नास्मिन् आवृतिसंभवः
नन्वेवं धरणीं मुक्त्वा शक्तौ प्रकृतिमाययोः
uktā tathāpyapratighe nāsmin āvṛtisaṃbhavaḥ
nanvevaṃ dharaṇīṃ muktvā śaktau prakṛtimāyayoḥ
- 15
अपि चाप्रतिघत्वे ऽपि कथमण्डस्य संभवः
अत्रास्मद्गुरवः प्राहुर्यत्पृथिव्यादिपञ्चकम्
api cāpratighatve 'pi kathamaṇḍasya saṃbhavaḥ
atrāsmadguravaḥ prāhuryatpṛthivyādipañcakam
- 16
प्रत्यक्षमिदमाभाति ततो ऽन्यन्नास्ति किंचन
मेयत्वे स्थूलसूक्ष्मत्वान्मानत्वे करणत्वतः
pratyakṣamidamābhāti tato 'nyannāsti kiṃcana
meyatve sthūlasūkṣmatvānmānatve karaṇatvataḥ
- 17
कर्तृतोल्लासतः कर्तृभावे स्फुटतयोदितम्
त्रिंशत्तत्त्वं विभेदात्म तदभेदो निशा मता
kartṛtollāsataḥ kartṛbhāve sphuṭatayoditam
triṃśattattvaṃ vibhedātma tadabhedo niśā matā
- 18
कार्यत्वकरणत्वादिविभागगलने सति
विकासोत्कस्वतन्त्रत्वे शिवान्तं पञ्चकं जगुः
kāryatvakaraṇatvādivibhāgagalane sati
vikāsotkasvatantratve śivāntaṃ pañcakaṃ jaguḥ
- 19
श्रीमत्कालोत्तरादौ च कथितं भूयसा तथा
पञ्चैतानि तु तत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत्
śrīmatkālottarādau ca kathitaṃ bhūyasā tathā
pañcaitāni tu tattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat
- 20
पञ्चमन्त्रतनौ तेन सद्योजातादि भण्यते
ईशानान्तं तत्र तत्र धरादिगगनान्तकम्
pañcamantratanau tena sadyojātādi bhaṇyate
īśānāntaṃ tatra tatra dharādigaganāntakam
- 21
शिवतत्त्वमतः शून्यातिशून्यं स्यादनाश्रितम्
यत्तु सर्वाविभागात्म स्वतन्त्रं बोधसुन्दरम्
śivatattvamataḥ śūnyātiśūnyaṃ syādanāśritam
yattu sarvāvibhāgātma svatantraṃ bodhasundaram
- 22
सप्तत्रिंशं तु तत्प्राहुस्तत्त्वं परशिवाभिधम्
तस्याप्युक्तनयाद्वेद्यभावे ऽत्र परिकल्पिते
saptatriṃśaṃ tu tatprāhustattvaṃ paraśivābhidham
tasyāpyuktanayādvedyabhāve 'tra parikalpite
- 23
यदास्ते ह्यनवच्छिन्नं तदष्टात्रिंशमुच्यते
न चानवस्था ह्येवं स्याद्दृश्यतां हि महात्मभिः
yadāste hyanavacchinnaṃ tadaṣṭātriṃśamucyate
na cānavasthā hyevaṃ syāddṛśyatāṃ hi mahātmabhiḥ
- 24
यद्वेद्यं किंचिदाभाति तत्क्षये यत्प्रकाशते
तत्तत्त्वमिति निर्णीतं षट्त्रिंशं हृदि भासते
yadvedyaṃ kiṃcidābhāti tatkṣaye yatprakāśate
tattattvamiti nirṇītaṃ ṣaṭtriṃśaṃ hṛdi bhāsate
- 25
तत्किं न किंचिद्वा किंचिदित्याकाङ्क्षावशे वपुः
चिदानन्दस्वतन्त्रैकरूपं तदिति देशने
tatkiṃ na kiṃcidvā kiṃcidityākāṅkṣāvaśe vapuḥ
cidānandasvatantraikarūpaṃ taditi deśane
- 26
सप्तत्रिंशं समाभाति तत्राकाङ्क्षा च नापरा
तच्चापि कॢप्तवेद्यत्वं यत्र भाति स चिन्मयः
saptatriṃśaṃ samābhāti tatrākāṅkṣā ca nāparā
taccāpi kḷptavedyatvaṃ yatra bhāti sa cinmayaḥ
- 27
अष्टात्रिंशत्तमः सो ऽपि भावनायोपदिश्यते
यदि नाम ततः सप्तत्रिंश एव पुनर्भवेत्
aṣṭātriṃśattamaḥ so 'pi bhāvanāyopadiśyate
yadi nāma tataḥ saptatriṃśa eva punarbhavet
- 28
अविभागस्वतन्त्रत्वचिन्मयत्वादिधर्मता
समैव वेद्यीकरणं केवलं त्वधिकं यतः
avibhāgasvatantratvacinmayatvādidharmatā
samaiva vedyīkaraṇaṃ kevalaṃ tvadhikaṃ yataḥ
- 29
धरायां गुणतत्त्वान्ते मायान्ते क्रमशः स्थिताः
गन्धो रसो रूपमन्तः सूक्ष्मभावक्रमेण तु
dharāyāṃ guṇatattvānte māyānte kramaśaḥ sthitāḥ
gandho raso rūpamantaḥ sūkṣmabhāvakrameṇa tu
- 30
इति स्थिते नये शक्तितत्त्वान्ते ऽप्यस्ति सौक्ष्म्यभाक्
स्पर्शः को ऽपि सदा यस्मै योगिनः स्पृहयालवः
iti sthite naye śaktitattvānte 'pyasti saukṣmyabhāk
sparśaḥ ko 'pi sadā yasmai yoginaḥ spṛhayālavaḥ

