21 shlokas
- 1
अथ सर्वज्ञवाक्येन प्रतिपन्नस्य लक्षणम्
कथ्यते ग्रन्थिपाशस्य किंचिद्युक्त्यापि लेशतः
atha sarvajñavākyena pratipannasya lakṣaṇam
kathyate granthipāśasya kiṃcidyuktyāpi leśataḥ
- 2
तद् एकम् अशिवं बीजं जगतश्चित्रशक्तिमत्
सहकार्यधिकारान्तसंरोधि व्याप्यनश्वरम्
tad ekam aśivaṃ bījaṃ jagataścitraśaktimat
sahakāryadhikārāntasaṃrodhi vyāpyanaśvaram
- 3
कर्तानुमीयते येन जगद्धर्मेण हेतुना
तेनोपादानम् अप्यस्ति न पटस्तन्तुभिर्विना
kartānumīyate yena jagaddharmeṇa hetunā
tenopādānam apyasti na paṭastantubhirvinā
- 4
तद् अचेतनम् एव स्यात्कार्यस्याचित्त्वदर्शनात्
प्राप्तः सर्वहरो दोषः कारणानियमो ऽन्यथा
tad acetanam eva syātkāryasyācittvadarśanāt
prāptaḥ sarvaharo doṣaḥ kāraṇāniyamo 'nyathā
- 5
यद्यनित्यम् इदं कार्यं कस्माद् उत्पद्यते पुनः
अव्यापि चेत्कुतस्तत्स्यात्सर्वेषां सर्वतोमुखम्
yadyanityam idaṃ kāryaṃ kasmād utpadyate punaḥ
avyāpi cetkutastatsyātsarveṣāṃ sarvatomukham
- 6
यद् अनेकम् अचित्तत्तु दृष्टम् उत्पत्तिधर्मकम्
न तद् उत्पत्तिमत्तस्माद् एकम् अभ्युपगम्यताम्
yad anekam acittattu dṛṣṭam utpattidharmakam
na tad utpattimattasmād ekam abhyupagamyatām
- 7
पटस्तन्तुगणाद्दृष्टः सर्वम् एकम् अनेकतः
तदप्यनेकम् एकस्माद् एव बीजात्प्रजायते
paṭastantugaṇāddṛṣṭaḥ sarvam ekam anekataḥ
tadapyanekam ekasmād eva bījātprajāyate
- 8
येषां चिद्धर्मकाद्धेतोर् अचिद् अप्युपजायते
तेषां धूमेन लिङ्गेन जलं किं नानुमीयते
yeṣāṃ ciddharmakāddhetor acid apyupajāyate
teṣāṃ dhūmena liṅgena jalaṃ kiṃ nānumīyate
- 9
भूतावधि जगद्येषां कारणं परमाणवः
तेषां पूर्वोदिताद्धेतोर्ज्ञातैव ज्ञानसूक्ष्मता
bhūtāvadhi jagadyeṣāṃ kāraṇaṃ paramāṇavaḥ
teṣāṃ pūrvoditāddhetorjñātaiva jñānasūkṣmatā
- 10
शरीरादेः शरीरादि यदि तन्निखिलात्यये
का वार्त्ता नाखिलध्वंसो न सर्वज्ञो मृषा वदेत्
śarīrādeḥ śarīrādi yadi tannikhilātyaye
kā vārttā nākhiladhvaṃso na sarvajño mṛṣā vadet
- 11
एकदेशेऽपि यो धर्मः प्रतीतो यस्य धर्मिणः
स तस्य सर्वतः केन जायमानो निवार्यते
ekadeśe'pi yo dharmaḥ pratīto yasya dharmiṇaḥ
sa tasya sarvataḥ kena jāyamāno nivāryate
- 12
कोटिशो मरणं दृष्ट्वा संहतानां शरीरिणाम्
सो ऽपि प्रतीयते कालो यत्राशेषजनक्षयः
koṭiśo maraṇaṃ dṛṣṭvā saṃhatānāṃ śarīriṇām
so 'pi pratīyate kālo yatrāśeṣajanakṣayaḥ
- 13
तदाधाराणि कार्याणि शक्तिरूपाणि संहृतौ
विवृतौ व्यक्तिरूपाणि व्याप्रियन्ते ऽर्थसिद्धये
tadādhārāṇi kāryāṇi śaktirūpāṇi saṃhṛtau
vivṛtau vyaktirūpāṇi vyāpriyante 'rthasiddhaye
- 14
तन्त्वादिकारकादानं पटासत्त्वे पटार्थिनः
सत्त्वे कारकशब्दोऽपि व्यपैतीति हतं जगत्
tantvādikārakādānaṃ paṭāsattve paṭārthinaḥ
sattve kārakaśabdo'pi vyapaitīti hataṃ jagat
- 15
साफल्यम् असदुत्पत्ताव् अस्तु कारकवस्तुनः
उत्पादयतु सर्वस्मात्सर्वः सर्वम् अभीप्सितम्
sāphalyam asadutpattāv astu kārakavastunaḥ
utpādayatu sarvasmātsarvaḥ sarvam abhīpsitam
- 16
अथाशक्यं यतः शक्यम् अत्र वः किं नियामकम्
नच पश्यामि तत्किंचित्शक्तिश्चेत्सिद्धसाध्यता
athāśakyaṃ yataḥ śakyam atra vaḥ kiṃ niyāmakam
naca paśyāmi tatkiṃcitśaktiścetsiddhasādhyatā
- 17
अन्यथा कारकव्रातप्रवृत्त्यनुपपत्तितः
श्रुतिर् आदानम् अर्थश्च व्यपैतीत्यपि तद्धतम्
anyathā kārakavrātapravṛttyanupapattitaḥ
śrutir ādānam arthaśca vyapaitītyapi taddhatam
- 18
अथास्त्युत्पादिका शक्तिर्न कार्यं शक्तिरूपकम्
तयोर्विशेषणं वाच्यं नैतत्पश्यामि किंचन
athāstyutpādikā śaktirna kāryaṃ śaktirūpakam
tayorviśeṣaṇaṃ vācyaṃ naitatpaśyāmi kiṃcana
- 19
तस्मान्नियामिका जन्यशक्तिः कारकवस्तुनः
सान्वयव्यतिरेकाभ्यां रूढितो वावसीयते
tasmānniyāmikā janyaśaktiḥ kārakavastunaḥ
sānvayavyatirekābhyāṃ rūḍhito vāvasīyate
- 20
तद्व्यक्तिर्जननं नाम तत्कारकसमाश्रयात्
तेन तन्तुगताकारं पटाकारावरोधकम्
tadvyaktirjananaṃ nāma tatkārakasamāśrayāt
tena tantugatākāraṃ paṭākārāvarodhakam
- 21
वेमादिनापनीयाथ पटव्यक्तिः प्रकाश्यते
यथा कटादिगूढस्य पटादेस्तद्व्युदासतः
नासतः क्रियते व्यक्तिः कलादेर्ग्रन्थितस्तथा
vemādināpanīyātha paṭavyaktiḥ prakāśyate
yathā kaṭādigūḍhasya paṭādestadvyudāsataḥ
nāsataḥ kriyate vyaktiḥ kalādergranthitastathā

