29 shlokas
- 1
परमेशं नमस्कृत्य भरद्वाजम् ऋषिं ततः
हराद् इन्द्रक्रमायातं ज्ञानं शृणुत सुव्रताः
parameśaṃ namaskṛtya bharadvājam ṛṣiṃ tataḥ
harād indrakramāyātaṃ jñānaṃ śṛṇuta suvratāḥ
- 2
नारायणाश्रमे पुण्ये भरद्वाजादयो द्विजाः
तेपुः शिवं प्रतिष्ठाप्य तदेकाहितमानसाः
nārāyaṇāśrame puṇye bharadvājādayo dvijāḥ
tepuḥ śivaṃ pratiṣṭhāpya tadekāhitamānasāḥ
- 3
अथ तान्भावितान्मत्वा कदाचित्त्रिदशाधिपः
तद् आश्रमपदं भेजे स्वयं तापसवेषभृत्
atha tānbhāvitānmatvā kadācittridaśādhipaḥ
tad āśramapadaṃ bheje svayaṃ tāpasaveṣabhṛt
- 4
स तैः सम्पूजितः पृष्ट्वा तांश्च सर्वान् अनामयम्
प्रोवाच चोदनाधर्मः किम् अर्थं नानुवर्त्यते
sa taiḥ sampūjitaḥ pṛṣṭvā tāṃśca sarvān anāmayam
provāca codanādharmaḥ kim arthaṃ nānuvartyate
- 5
त ऊचुर्नन्व् अयं धर्मश्चोदनाविहितो मुने
देवताराधनोपायस्तपसाभीष्टसिद्धये
ta ūcurnanv ayaṃ dharmaścodanāvihito mune
devatārādhanopāyastapasābhīṣṭasiddhaye
- 6
वेदे ऽस्ति संहिता रौद्री वाच्या रुद्रश्च देवता
सांनिध्यकरणे ऽप्य् अस्मिन्विहितः काल्पिको विधिः
vede 'sti saṃhitā raudrī vācyā rudraśca devatā
sāṃnidhyakaraṇe 'py asminvihitaḥ kālpiko vidhiḥ
- 7
इत्य् उक्ते ऽपि परं भावं जिज्ञासुः प्रहसन्प्रभुः
तान् आह मिथ्या ज्ञानं वः शब्दमात्रं हि देवता
ity ukte 'pi paraṃ bhāvaṃ jijñāsuḥ prahasanprabhuḥ
tān āha mithyā jñānaṃ vaḥ śabdamātraṃ hi devatā
- 8
शब्देतरत्वे युगपद्भिन्नदेशेषु यष्टृषु
न सा प्रयाति सांनिध्यं मूर्तत्वाद् अस्मदादिवत्
śabdetaratve yugapadbhinnadeśeṣu yaṣṭṛṣu
na sā prayāti sāṃnidhyaṃ mūrtatvād asmadādivat
- 9
न च तत्साधकं किंचित्प्रमाणं भात्य् अबाधितम्
वाक्यं तद् अन्यथासिद्धं लोकवादाः क्व साधवः
na ca tatsādhakaṃ kiṃcitpramāṇaṃ bhāty abādhitam
vākyaṃ tad anyathāsiddhaṃ lokavādāḥ kva sādhavaḥ
- 10
इत्य् अनीशवचोवारिवेलानुन्नो ऽब्धिनेव सः
शक्रेण न चचालैषां धीशैलः सारगौरवात्
ity anīśavacovārivelānunno 'bdhineva saḥ
śakreṇa na cacālaiṣāṃ dhīśailaḥ sāragauravāt
- 11
न जातु देवतामूर्तिर् अस्मदादिशरीरवत्
विशिष्टैश्वर्यसम्पन्ना सातो नैतन्निदर्शनम्
na jātu devatāmūrtir asmadādiśarīravat
viśiṣṭaiśvaryasampannā sāto naitannidarśanam
- 12
अथास्त्व् एवं घटे न्यायः शब्दत्वाद् इन्द्रशब्दवत्
नादत्ते घटशब्दो ऽम्भश्चन्द्रशब्दो न राजते
athāstv evaṃ ghaṭe nyāyaḥ śabdatvād indraśabdavat
nādatte ghaṭaśabdo 'mbhaścandraśabdo na rājate
- 13
अथान्यविषयं वाक्यम् अस्तु शक्रादिवाचकम्
कर्मरूपादिशब्दानां सार्थकत्वं कथं भवेत्
athānyaviṣayaṃ vākyam astu śakrādivācakam
karmarūpādiśabdānāṃ sārthakatvaṃ kathaṃ bhavet
- 14
प्रवादो ऽप्य् अखिलो मिथ्या समूलत्वान्न युक्तिमत्
स चेद् अमूलो भूतानां हताः सर्वाः प्रवृत्तयः
pravādo 'py akhilo mithyā samūlatvānna yuktimat
sa ced amūlo bhūtānāṃ hatāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ
- 15
उपमन्युर्हरं दृष्ट्वा विमन्युर् अभवन्मुनिः
कथं तस्य वचो मिथ्या यस्य वश्यः पयोनिधिः
upamanyurharaṃ dṛṣṭvā vimanyur abhavanmuniḥ
kathaṃ tasya vaco mithyā yasya vaśyaḥ payonidhiḥ
- 16
क्रोडीकृतो हि पाशेन विषज्वालावलीमुचा हुंकृत्य
मोचितः पत्या दृष्टः श्वेतो घनैर्जनैः
kroḍīkṛto hi pāśena viṣajvālāvalīmucā huṃkṛtya
mocitaḥ patyā dṛṣṭaḥ śveto ghanairjanaiḥ
- 17
इति वादानुषङ्गेण हरशंसाप्रहर्षितान्
साश्रुगद्गदवाचस्तान्वीक्ष्य प्रीतो ऽभवद्धीरः
iti vādānuṣaṅgeṇa haraśaṃsāpraharṣitān
sāśrugadgadavācastānvīkṣya prīto 'bhavaddhīraḥ
- 18
स्वं रूपं दर्शयामास वज्री देवः शतक्रतुः
तरुणादित्यसंकाशं स्तूयमानं मरुद्गणैः
svaṃ rūpaṃ darśayāmāsa vajrī devaḥ śatakratuḥ
taruṇādityasaṃkāśaṃ stūyamānaṃ marudgaṇaiḥ
- 19
ते तम् ऋग्भिर्यजुर्भिश्च सामभिश्चास्तुवन्नताः
सो ऽब्रवीद् उच्यतां कामो जगत्सु प्रवरो ऽपि यः
te tam ṛgbhiryajurbhiśca sāmabhiścāstuvannatāḥ
so 'bravīd ucyatāṃ kāmo jagatsu pravaro 'pi yaḥ
- 20
ते वव्रिरे शिवज्ञानं श्रूयताम् इति सो ऽब्रवीत्
किंत्व् एको ऽस्तु मम प्रष्टा निखिलश्रोतृसंमतः
te vavrire śivajñānaṃ śrūyatām iti so 'bravīt
kiṃtv eko 'stu mama praṣṭā nikhilaśrotṛsaṃmataḥ
- 21
अथ तेषां भरद्वाजो भगवान् अग्रणीर् अभूत्
वाग्मी प्रगल्भः पप्रच्छ न्यायतः सुरपूजितम्
atha teṣāṃ bharadvājo bhagavān agraṇīr abhūt
vāgmī pragalbhaḥ papraccha nyāyataḥ surapūjitam
- 22
कथं महेश्वराद् एतद् आगतं ज्ञानम् उत्तमम्
किं च चेतसि संस्थाप्य निर्ममे भगवान् इदम्
kathaṃ maheśvarād etad āgataṃ jñānam uttamam
kiṃ ca cetasi saṃsthāpya nirmame bhagavān idam
- 23
सृष्टिकाले महेशानः पुरुषार्थप्रसिद्धये
विधत्ते विमलं ज्ञानं पञ्चस्रोतो ऽभिलक्षितम्
sṛṣṭikāle maheśānaḥ puruṣārthaprasiddhaye
vidhatte vimalaṃ jñānaṃ pañcasroto 'bhilakṣitam
- 24
तद्वर्तिवाचकव्रातवाच्यान् अष्टौ महेश्वरान्
सप्तकोटिप्रसंख्यातान्मन्त्रांश्च परमे ऽध्वनि
tadvartivācakavrātavācyān aṣṭau maheśvarān
saptakoṭiprasaṃkhyātānmantrāṃśca parame 'dhvani
- 25
अष्टादशाधिकं चान्यच्छ्रुतं मायाधिकारिणाम्
मन्त्रेश्वराणाम् ऊर्ध्वाध्वस्थितेशोपमतेजसाम्
aṣṭādaśādhikaṃ cānyacchrutaṃ māyādhikāriṇām
mantreśvarāṇām ūrdhvādhvasthiteśopamatejasām
- 26
तेषु व्यक्तः स भगवान् इदं योग्येषु सिद्धये
प्रकाशयत्य् अतो ऽन्येषु यो ऽर्थः समुपपद्यते
teṣu vyaktaḥ sa bhagavān idaṃ yogyeṣu siddhaye
prakāśayaty ato 'nyeṣu yo 'rthaḥ samupapadyate
- 27
शिवोद्गीर्णम् इदं ज्ञानं मन्त्रमन्त्रेश्वरेश्वरैः
कामदत्वात्कामिकेति प्रगीतं बहुविस्तरम्
śivodgīrṇam idaṃ jñānaṃ mantramantreśvareśvaraiḥ
kāmadatvātkāmiketi pragītaṃ bahuvistaram
- 28
तेभ्यो ऽवगत्य दृग्ज्योतिर्ज्वालालीढस्मरद्रुमः
ददाव् उमापतिर्मह्यं सहस्रैर्भवसंमितैः
tebhyo 'vagatya dṛgjyotirjvālālīḍhasmaradrumaḥ
dadāv umāpatirmahyaṃ sahasrairbhavasaṃmitaiḥ
- 29
तत्रापि विस्तरं हित्वा सूत्रैः सारार्थवाचकैः
वक्ष्ये निराकुलं ज्ञानं तदुक्तैर् एव भूयसा
tatrāpi vistaraṃ hitvā sūtraiḥ sārārthavācakaiḥ
vakṣye nirākulaṃ jñānaṃ taduktair eva bhūyasā

