23 shlokas
- 1
अथाविद्यादयः पाशाः कथ्यन्ते लेशतोऽधुना
येषामपाये पतयो भवन्ति जगतो ऽणवः
athāvidyādayaḥ pāśāḥ kathyante leśato'dhunā
yeṣāmapāye patayo bhavanti jagato 'ṇavaḥ
- 2
पाशाभावे पारतन्त्र्यं वक्तव्यं किंनिबन्धनम्
स्वाभाविकं चेन्मुक्तेषु मुक्तशब्दो निवर्तते
pāśābhāve pāratantryaṃ vaktavyaṃ kiṃnibandhanam
svābhāvikaṃ cenmukteṣu muktaśabdo nivartate
- 3
बन्धशून्यस्य वशिता दृष्टा बद्धस्य वश्यता
एतावती ते बद्धत्वमुक्तत्वे बद्धमुक्तयोः
bandhaśūnyasya vaśitā dṛṣṭā baddhasya vaśyatā
etāvatī te baddhatvamuktatve baddhamuktayoḥ
- 4
तत्पारतन्त्र्यं बद्धत्वं तस्मिन्नित्ये चिदादिवत्
मुक्तिसाधनसंदोहो व्यर्थोऽलम् अनया धिया
tatpāratantryaṃ baddhatvaṃ tasminnitye cidādivat
muktisādhanasaṃdoho vyartho'lam anayā dhiyā
- 5
नित्यव्यापकचिच्छक्तिनिधिर् अप्यर्थसिद्धये
पाशवं शाम्भवं वापि नान्विष्यत्य् अन्यथा बलम्
nityavyāpakacicchaktinidhir apyarthasiddhaye
pāśavaṃ śāmbhavaṃ vāpi nānviṣyaty anyathā balam
- 6
तदावरणम् अस्याणोः पञ्चस्रोतसि शांकरे
पर्यायैर्बहुभिर्गीतम् अदृष्टं पशुभिः सदा
tadāvaraṇam asyāṇoḥ pañcasrotasi śāṃkare
paryāyairbahubhirgītam adṛṣṭaṃ paśubhiḥ sadā
- 7
पशुत्वपशुनीहारमृत्युमूर्छामलाञ्जनैः
paśutvapaśunīhāramṛtyumūrchāmalāñjanaiḥ
- 8
तदेकं सर्वभूतानाम् अनादि निबिडं महत्
tadekaṃ sarvabhūtānām anādi nibiḍaṃ mahat
- 9
तदनादिस्थम् अर्वाग्वा तद्धेतुस्तदतोऽन्यथा
रुणद्धि मुक्तानेवं चेन्मोक्षे यत्नस्ततो मृषा
tadanādistham arvāgvā taddhetustadato'nyathā
ruṇaddhi muktānevaṃ cenmokṣe yatnastato mṛṣā
- 10
तदेकं बहुसंख्यं तु तादृग् उत्पत्तिमद्यतः
किंतु तच्छक्तयोऽनेका युगपन्मुक्त्यदर्शनात्
tadekaṃ bahusaṃkhyaṃ tu tādṛg utpattimadyataḥ
kiṃtu tacchaktayo'nekā yugapanmuktyadarśanāt
- 11
तासां माहेश्वरी शक्तिः सर्वानुग्राहिका शिवा
धर्मानुवर्तनादेव पाश इत्युपचर्यते
tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā
dharmānuvartanādeva pāśa ityupacaryate
- 12
परिणामयत्य् एताश्च रोधान्तं कार्कचित्त्विषा
यदोन्मीलनमाधत्ते तदानुग्राहिकोच्यते
pariṇāmayaty etāśca rodhāntaṃ kārkacittviṣā
yadonmīlanamādhatte tadānugrāhikocyate
- 13
शम्भोश्चिदाद्यनुग्राह्यं तद्विरोधितया मिथः
युगपन्न क्षमं शक्तिः सर्वानुग्राहिका कथम्
śambhościdādyanugrāhyaṃ tadvirodhitayā mithaḥ
yugapanna kṣamaṃ śaktiḥ sarvānugrāhikā katham
- 14
कथं भूतोपकारार्थं प्रवृत्तस्य जगत्प्रभोः
अपकारकमाविश्य युज्यते तुन्नतोदनम्
kathaṃ bhūtopakārārthaṃ pravṛttasya jagatprabhoḥ
apakārakamāviśya yujyate tunnatodanam
- 15
न तोदनाय कुरुते मलस्याणोर् अनुग्रहम्
किंतु यत्क्रियते किंचित्तदुपायेन नान्यथा
na todanāya kurute malasyāṇor anugraham
kiṃtu yatkriyate kiṃcittadupāyena nānyathā
- 16
न साधिकारे तमसि मुक्तिर्भवति कस्यचित्
अधिकारोऽपि तच्छक्तेः परिणामान्निवर्तते
na sādhikāre tamasi muktirbhavati kasyacit
adhikāro'pi tacchakteḥ pariṇāmānnivartate
- 17
सो ऽपि न स्वत एव स्यादपि योग्यस्य वस्तुनः
सर्वथा सर्वदा यस्माच्चित्प्रयोज्यमचेतनम्
so 'pi na svata eva syādapi yogyasya vastunaḥ
sarvathā sarvadā yasmāccitprayojyamacetanam
- 18
यथा क्षारादिना वैद्यस्तुदन्न् अपि न रोगिणम्
कोटाव् इष्टार्थदायित्वाद्दुःखहेतुः प्रतीयते
yathā kṣārādinā vaidyastudann api na rogiṇam
koṭāv iṣṭārthadāyitvādduḥkhahetuḥ pratīyate
- 19
सर्वगत्वान्महेशस्य नाधिष्ठानं विहन्यते
न च यत्रास्ति कर्तव्यं तस्मिन्न् औदास्यम् एति सः
sarvagatvānmaheśasya nādhiṣṭhānaṃ vihanyate
na ca yatrāsti kartavyaṃ tasminn audāsyam eti saḥ
- 20
धर्मिणो ऽनुग्रहो नाम यत्तद्धर्मानुवर्तनम्
न सो ऽस्ति कस्यचिज्जातु यः पत्या नानुवर्त्यते
dharmiṇo 'nugraho nāma yattaddharmānuvartanam
na so 'sti kasyacijjātu yaḥ patyā nānuvartyate
- 21
गताधिकारनीहारवीर्यस्य सत एधते
पशोर् अनुग्रहो ऽन्यस्य तादर्थ्याद् अस्ति कर्मणः
gatādhikāranīhāravīryasya sata edhate
paśor anugraho 'nyasya tādarthyād asti karmaṇaḥ
- 22
बोद्धृत्वपरिणामित्वधर्मयोर् अनुवर्तनम्
मलस्य साधिकारस्य निवृत्तेस्तत्परिच्युतौ
boddhṛtvapariṇāmitvadharmayor anuvartanam
malasya sādhikārasya nivṛttestatparicyutau
- 23
इत्येवं यौगपद्येन क्रमात्सुघट एव हि
मायायाः साधिकारायाः कर्मणश्चोक्त एव ते
ityevaṃ yaugapadyena kramātsughaṭa eva hi
māyāyāḥ sādhikārāyāḥ karmaṇaścokta eva te

