332 shlokas
- 1
पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव धर्मे वर्त्मनि तिष्ठतोः
संयोगे विप्रयोगे च धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान्
puruṣasya striyāścaiva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ
saṃyoge viprayoge ca dharmānvakṣyāmi śāśvatān
- 2
अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम्
विषयेषु च सजन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svairdivāniśam
viṣayeṣu ca sajantyaḥ saṃsthāpyā ātmano vaśe
- 3
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने
रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यम् अर्हति
pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane
rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati
- 4
काले ऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिः
मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुर् अरक्षिता
kāle 'dātā pitā vācyo vācyaścānupayanpatiḥ
mṛte bhartari putrastu vācyo mātur arakṣitā
- 5
सूक्ष्मेभ्यो ऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः
द्वयोर्हि कुलयोः शोकम् आवहेयुर् अरक्षिताः
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ
dvayorhi kulayoḥ śokam āvaheyur arakṣitāḥ
- 6
इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्मम् उत्तमम्
यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ paśyanto dharmam uttamam
yatante rakṣituṃ bhāryāṃ bhartāro durbalā api
- 7
स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलम् आत्मानम् एव च
स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन्हि रक्षति
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulam ātmānam eva ca
svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣanhi rakṣati
- 8
पतिर्भार्यां सम्प्रविश्य गर्भो भूत्वेह जायते
जायायास्तद्धि जायात्वं यद् अस्यां जायते पुनः
patirbhāryāṃ sampraviśya garbho bhūtveha jāyate
jāyāyāstaddhi jāyātvaṃ yad asyāṃ jāyate punaḥ
- 9
यादृशं भजते हि स्त्री सुतं सूते तथाविधम्
तस्मात्प्रजाविशुद्ध्यर्थं स्त्रियं रक्षेत्प्रयत्नतः
yādṛśaṃ bhajate hi strī sutaṃ sūte tathāvidham
tasmātprajāviśuddhyarthaṃ striyaṃ rakṣetprayatnataḥ
- 10
न कश्चिद्योषितः शक्तः प्रसह्य परिरक्षितुम्
एतैर् उपाययोगैस्तु शक्यास्ताः परिरक्षितुम्
na kaścidyoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum
etair upāyayogaistu śakyāstāḥ parirakṣitum
- 11
अर्थस्य संग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत्
शौचे धर्मे ऽन्नपक्त्यां च पारिणाह्यस्य वेक्षणे
arthasya saṃgrahe caināṃ vyaye caiva niyojayet
śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe
- 12
अरक्षिता गृहे रुद्धाः पुरुषैर् आप्तकारिभिः
आत्मानम् आत्मना यास्तु रक्षेयुस्ताः सुरक्षिताः
arakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ
ātmānam ātmanā yāstu rakṣeyustāḥ surakṣitāḥ
- 13
पानं दुर्जनसंसर्गः पत्या च विरहो ऽटनम्
स्वप्नो ऽन्यगेहवासश्च नारीसंदूषणानि षट्
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam
svapno 'nyagehavāsaśca nārīsaṃdūṣaṇāni ṣaṭ
- 14
नैता रूपं परीक्षन्ते नासां वयसि संस्थितिः
सुरूपं वा विरूपं वा पुमान् इत्य् एव भुञ्जते
naitā rūpaṃ parīkṣante nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥ
surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumān ity eva bhuñjate
- 15
पौंश्चल्याच्चलचित्ताच्च नैःस्नेह्याच्च स्वभावतः
रक्षिता यत्नतो ऽपीह भर्तृष्व् एता विकुर्वते
pauṃścalyāccalacittācca naiḥsnehyācca svabhāvataḥ
rakṣitā yatnato 'pīha bhartṛṣv etā vikurvate
- 16
एवं स्वभावं ज्ञात्वासां प्रजापतिनिसर्गजम्
परमं यत्नम् आतिष्ठेत्पुरुषो रक्षणं प्रति
evaṃ svabhāvaṃ jñātvāsāṃ prajāpatinisargajam
paramaṃ yatnam ātiṣṭhetpuruṣo rakṣaṇaṃ prati
- 17
शय्यासनम् अलंकारं कामं क्रोधम् अनार्जवम्
द्रोहभावं कुचर्यां च स्त्रीभ्यो मनुर् अकल्पयत्
śayyāsanam alaṃkāraṃ kāmaṃ krodham anārjavam
drohabhāvaṃ kucaryāṃ ca strībhyo manur akalpayat
- 18
नास्ति स्त्रीणां क्रिया मन्त्रैर् इति धर्मे व्यवस्थितिः
निरिन्द्रिया ह्य् अमन्त्राश्च स्त्रीभ्यो ऽनृतम् इति स्थितिः
nāsti strīṇāṃ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ
nirindriyā hy amantrāśca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ
- 19
तथा च श्रुतयो बह्व्यो निगीता निगमेष्व् अपि
स्वालक्षण्यपरीक्षार्थं तासां शृणुत निष्कृतीः
tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api
svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
- 20
यन्मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्य् अपतिव्रता
तन्मे रेतः पिता वृङ्क्ताम् इत्य् अस्यैतन्निदर्शनम्
yanme mātā pralulubhe vicaranty apativratā
tanme retaḥ pitā vṛṅktām ity asyaitannidarśanam
- 21
ध्यायत्य् अनिष्टं यत्किंचित्पाणिग्राहस्य चेतसा
तस्यैष व्यभिचारस्य निह्नवः सम्यग् उच्यते
dhyāyaty aniṣṭaṃ yatkiṃcitpāṇigrāhasya cetasā
tasyaiṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate
- 22
यादृग्गुणेन भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि
तादृग्गुणा सा भवति समुद्रेणैव निम्नगा
yādṛgguṇena bhartrā strī saṃyujyeta yathāvidhi
tādṛgguṇā sā bhavati samudreṇaiva nimnagā
- 23
अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताधमयोनिजा
शारङ्गी मन्दपालेन जगामाभ्यर्हणीयताम्
akṣamālā vasiṣṭhena saṃyuktādhamayonijā
śāraṅgī mandapālena jagāmābhyarhaṇīyatām
- 24
एताश्चान्याश्च लोके ऽस्मिन्न् अपकृष्टप्रसूतयः
उत्कर्षं योषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर्भर्तृगुणैः शुभैः
etāścānyāśca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ
utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svairbhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ
- 25
एषोदिता लोकयात्रा नित्यं स्त्रीपुंसयोः शुभा
प्रेत्येह च सुखोदर्कान्प्रजाधर्मान्निबोधत
eṣoditā lokayātrā nityaṃ strīpuṃsayoḥ śubhā
pretyeha ca sukhodarkānprajādharmānnibodhata
- 26
प्रजनार्थं महाभागाः पूजार्हा गृहदीप्तयः
स्त्रियः श्रियश्च गेहेषु न विशेषो ऽस्ति कश्चन
prajanārthaṃ mahābhāgāḥ pūjārhā gṛhadīptayaḥ
striyaḥ śriyaśca geheṣu na viśeṣo 'sti kaścana
- 27
उत्पादनम् अपत्यस्य जातस्य परिपालनम्
प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम्
utpādanam apatyasya jātasya paripālanam
pratyahaṃ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṃ strī nibandhanam
- 28
अपत्यं धर्मकार्याणि शुश्रूषा रतिर् उत्तमा
दाराधीनस्तथा स्वर्गः पितॄणाम् आत्मनश्च ह
apatyaṃ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā
dārādhīnastathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaśca ha
- 29
पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयता
सा भर्तृलोकान् आप्नोति सद्भिः साध्वीति चोच्यते
patiṃ yā nābhicarati manovāgdehasaṃyatā
sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvīti cocyate
- 30
व्यभिचारात्तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम्
सृगालयोनिं चाप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते
vyabhicārāttu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām
sṛgālayoniṃ cāpnoti pāparogaiśca pīḍyate

