97 shlokas
- 1
एवं गृहाश्रमे स्थित्वा विधिवत्स्नातको द्विजः
वने वसेत्तु नियतो यथावद्विजितेन्द्रियः
evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivatsnātako dvijaḥ
vane vasettu niyato yathāvadvijitendriyaḥ
- 2
गृहस्थस्तु यथा पश्येद्वलीपलितम् आत्मनः
अपत्यस्यैव चापत्यं तदारण्यं समाश्रयेत्
gṛhasthastu yathā paśyedvalīpalitam ātmanaḥ
apatyasyaiva cāpatyaṃ tadāraṇyaṃ samāśrayet
- 3
संत्यज्य ग्राम्यम् आहारं सर्वं चैव परिच्छदम्
पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा
saṃtyajya grāmyam āhāraṃ sarvaṃ caiva paricchadam
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchetsahaiva vā
- 4
अग्निहोत्रं समादाय गृह्यं चाग्निपरिच्छदम्
ग्रामाद् अरण्यं निःसृत्य निवसेन्नियतेन्द्रियः
agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ cāgniparicchadam
grāmād araṇyaṃ niḥsṛtya nivasenniyatendriyaḥ
- 5
मुन्यन्नैर्विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा
एतान् एव महायज्ञान्निर्वपेद्विधिपूर्वकम्
munyannairvividhairmedhyaiḥ śākamūlaphalena vā
etān eva mahāyajñānnirvapedvidhipūrvakam
- 6
वसीत चर्म चीरं वा सायं स्नायात्प्रगे तथा
जटाश्च बिभृयान्नित्यं श्मश्रुलोमनखानि च
vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyātprage tathā
jaṭāśca bibhṛyānnityaṃ śmaśrulomanakhāni ca
- 7
यद्भक्ष्यं स्यात्ततो दद्याद्बलिं भिक्षां च शक्तितः
अम्मूलफलभिक्षाभिर् अर्चयेद् आश्रमागतान्
yadbhakṣyaṃ syāttato dadyādbaliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ
ammūlaphalabhikṣābhir arcayed āśramāgatān
- 8
स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्दान्तो मैत्रः समाहितः
दाता नित्यम् अनादाता सर्वभूतानुकम्पकः
svādhyāye nityayuktaḥ syāddānto maitraḥ samāhitaḥ
dātā nityam anādātā sarvabhūtānukampakaḥ
- 9
वैतानिकं च जुहुयाद् अग्निहोत्रं यथाविधि
दर्शम् अस्कन्दयन्पर्व पौर्णमासं च योगतः
vaitānikaṃ ca juhuyād agnihotraṃ yathāvidhi
darśam askandayanparva paurṇamāsaṃ ca yogataḥ
- 10
ऋक्षेष्ट्याग्रयणं चैव चातुर्मास्यानि चाहरेत्
तुरायणं च क्रमशो दक्षस्यायनम् एव च
ṛkṣeṣṭyāgrayaṇaṃ caiva cāturmāsyāni cāharet
turāyaṇaṃ ca kramaśo dakṣasyāyanam eva ca
- 11
वासन्तशारदैर्मेध्यैर्मुन्यन्नैः स्वयम् आहृतैः
पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवन्निर्वपेत्पृथक्
vāsantaśāradairmedhyairmunyannaiḥ svayam āhṛtaiḥ
puroḍāśāṃścarūṃścaiva vidhivannirvapetpṛthak
- 12
देवताभ्यस्तु तद्धुत्वा वन्यं मेध्यतरं हविः
शेषम् आत्मनि युञ्जीत लवणं च स्वयं कृतम्
devatābhyastu taddhutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ
śeṣam ātmani yuñjīta lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam
- 13
स्थलजोदकशाकानि पुष्पमूलफलानि च
मेध्यवृक्षोद्भवान्य् अद्यात्स्नेहांश्च फलसम्भवान्
sthalajodakaśākāni puṣpamūlaphalāni ca
medhyavṛkṣodbhavāny adyātsnehāṃśca phalasambhavān
- 14
वर्जयेन्मधु मांसं च भौमानि कवकानि च
भूस्तृणं शिग्रुकं चैव श्लेष्मातकफलानि च
varjayenmadhu māṃsaṃ ca bhaumāni kavakāni ca
bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ caiva śleṣmātakaphalāni ca
- 15
त्यजेद् आश्वयुजे मासि मुन्यन्नं पूर्वसंचितम्
जीर्णानि चैव वासांसि शाकमूलफलानि च
tyajed āśvayuje māsi munyannaṃ pūrvasaṃcitam
jīrṇāni caiva vāsāṃsi śākamūlaphalāni ca
- 16
न फालकृष्टम् अश्नीयाद् उत्सृष्टम् अपि केनचित्
न ग्रामजातान्य् आर्तो ऽपि मूलाणि च फलानि च
na phālakṛṣṭam aśnīyād utsṛṣṭam api kenacit
na grāmajātāny ārto 'pi mūlāṇi ca phalāni ca
- 17
अग्निपक्वाशनो वा स्यात्कालपक्वभुज् एव वा
अश्मकुट्टो भवेद्वापि दन्तोलूखलिको ऽपि वा
agnipakvāśano vā syātkālapakvabhuj eva vā
aśmakuṭṭo bhavedvāpi dantolūkhaliko 'pi vā
- 18
सद्यःप्रक्षालको वा स्यान्माससंचयिको ऽपि वा
षण्मासनिचयो वा स्यात्समानिचय एव वा
sadyaḥprakṣālako vā syānmāsasaṃcayiko 'pi vā
ṣaṇmāsanicayo vā syātsamānicaya eva vā
- 19
नक्तं चान्नं समश्नीयाद्दिवा वाहृत्य शक्तितः
चतुर्थकालिको वा स्यात्स्याद्वाप्य् अष्टमकालिकः
naktaṃ cānnaṃ samaśnīyāddivā vāhṛtya śaktitaḥ
caturthakāliko vā syātsyādvāpy aṣṭamakālikaḥ
- 20
चान्द्रायणविधानैर्वा शुक्लकृष्णे च वर्तयेत्
पक्षान्तयोर्वाप्य् अश्नीयाद्यवागूं क्वथितां सकृत्
cāndrāyaṇavidhānairvā śuklakṛṣṇe ca vartayet
pakṣāntayorvāpy aśnīyādyavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt
- 21
पुष्पमूलफलैर्वापि केवलैर्वर्तयेत्सदा
कालपक्वैः स्वयं शीर्णैर्वैखानसमते स्थितः
puṣpamūlaphalairvāpi kevalairvartayetsadā
kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇairvaikhānasamate sthitaḥ
- 22
भूमौ विपरिवर्तेत तिष्ठेद्वा प्रपदैर्दिनम्
स्थानासनाभ्यां विहरेत्सवनेषूपयन्न् अपः
bhūmau viparivarteta tiṣṭhedvā prapadairdinam
sthānāsanābhyāṃ viharetsavaneṣūpayann apaḥ
- 23
ग्रीष्मे पञ्चतपास्तु स्याद्वर्षास्व् अभ्रावकाशिकः
आर्द्रवासास्तु हेमन्ते क्रमशो वर्धयंस्तपः
grīṣme pañcatapāstu syādvarṣāsv abhrāvakāśikaḥ
ārdravāsāstu hemante kramaśo vardhayaṃstapaḥ
- 24
उपस्पृशंस्त्रिषवणं पितॄन्देवांश्च तर्पयेत्
तपश्चरंश्चोग्रतरं शोषयेद्देहम् आत्मनः
upaspṛśaṃstriṣavaṇaṃ pitṝndevāṃśca tarpayet
tapaścaraṃścogrataraṃ śoṣayeddeham ātmanaḥ
- 25
अग्नीन् आत्मनि वैतानान्समारोप्य यथाविधि
अनग्निर् अनिकेतः स्यान्मुनिर्मूलफलाशनः
agnīn ātmani vaitānānsamāropya yathāvidhi
anagnir aniketaḥ syānmunirmūlaphalāśanaḥ
- 26
अप्रयत्नः सुखार्थेषु ब्रह्मचारी धराशयः
शरणेष्व् अममश्चैव वृक्षमूलनिकेतनः
aprayatnaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharāśayaḥ
śaraṇeṣv amamaścaiva vṛkṣamūlaniketanaḥ
- 27
तापसेष्व् एव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षम् आहरेत्
गृहमेधिषु चान्येषु द्विजेषु वनवासिषु
tāpaseṣv eva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣam āharet
gṛhamedhiṣu cānyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu
- 28
ग्रामाद् आहृत्य वाश्नीयाद् अष्टौ ग्रासान्वने वसन्
प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलेन वा
grāmād āhṛtya vāśnīyād aṣṭau grāsānvane vasan
pratigṛhya puṭenaiva pāṇinā śakalena vā
- 29
एताश्चान्याश्च सेवेत दीक्षा विप्रो वने वसन्
विविधाश्चौपनिषदीर् आत्मसंसिद्धये श्रुतीः
etāścānyāśca seveta dīkṣā vipro vane vasan
vividhāścaupaniṣadīr ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ
- 30
ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव गृहस्थैर् एव सेविताः
विद्यातपोविवृद्ध्यर्थं शरीरस्य च शुद्धये
ṛṣibhirbrāhmaṇaiścaiva gṛhasthair eva sevitāḥ
vidyātapovivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye

