169 shlokas
- 1
श्रुत्वैतान् ऋषयो धर्मान्स्नातकस्य यथोदितान्
इदम् ऊचुर्महात्मानम् अनलप्रभवं भृगुम्
śrutvaitān ṛṣayo dharmānsnātakasya yathoditān
idam ūcurmahātmānam analaprabhavaṃ bhṛgum
- 2
एवं यथोक्तं विप्राणां स्वधर्मम् अनुतिष्ठताम्
कथं मृत्युः प्रभवति वेदशास्त्रविदां प्रभो
evaṃ yathoktaṃ viprāṇāṃ svadharmam anutiṣṭhatām
kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati vedaśāstravidāṃ prabho
- 3
स तान् उवाच धर्मात्मा महर्षीन्मानवो भृगुः
श्रूयतां येन दोषेण मृत्युर्विप्रान्जिघांसति
sa tān uvāca dharmātmā maharṣīnmānavo bhṛguḥ
śrūyatāṃ yena doṣeṇa mṛtyurviprānjighāṃsati
- 4
अनभ्यासेन वेदानाम् आचारस्य च वर्जनात्
आलस्याद् अन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्राञ्जिघांसति
anabhyāsena vedānām ācārasya ca varjanāt
ālasyād annadoṣācca mṛtyurviprāñjighāṃsati
- 5
लशुनं गृञ्जनं चैव पलाण्डुं कवकानि च
अभक्ष्याणि द्विजातीनाम् अमेध्यप्रभवानि च
laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva palāṇḍuṃ kavakāni ca
abhakṣyāṇi dvijātīnām amedhyaprabhavāni ca
- 6
लोहितान्वृक्षनिर्यासान्वृश्चनप्रभवांस्तथा
शेलुं गव्यं च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
lohitānvṛkṣaniryāsānvṛścanaprabhavāṃstathā
śeluṃ gavyaṃ ca peyūṣaṃ prayatnena vivarjayet
- 7
वृथा कृसरसंयावं पायसापूपम् एव च
अनुपाकृतमांसानि देवान्नानि हवींषि च
vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ pāyasāpūpam eva ca
anupākṛtamāṃsāni devānnāni havīṃṣi ca
- 8
अनिर्दशाया गोः क्षीरम् औष्ट्रम् ऐकशफं तथा
आविकं संधिनीक्षीरं विवत्सायाश्च गोः पयः
anirdaśāyā goḥ kṣīram auṣṭram aikaśaphaṃ tathā
āvikaṃ saṃdhinīkṣīraṃ vivatsāyāśca goḥ payaḥ
- 9
आरण्यानां च सर्वेषां मृगाणां माहिषं विना
स्त्रीक्षीरं चैव वर्ज्यानि सर्वशुक्तानि चैव हि
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā
strīkṣīraṃ caiva varjyāni sarvaśuktāni caiva hi
- 10
दधि भक्ष्यं च शुक्तेषु सर्वं च दधिसम्भवम्
यानि चैवाभिषूयन्ते पुष्पमूलफलैः शुभैः
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhisambhavam
yāni caivābhiṣūyante puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ
- 11
क्रव्यादाञ्शकुनान्सर्वान्तथा ग्रामनिवासिनः
अनिर्दिष्टांश्चैकशफांष्टिट्टिभं च विवर्जयेत्
kravyādāñśakunānsarvāntathā grāmanivāsinaḥ
anirdiṣṭāṃścaikaśaphāṃṣṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet
- 12
कलविङ्कं प्लवं हंसं चक्राह्वं ग्रामकुक्कुटम्
सारसं रज्जुवालं च दात्यूहं शुकसारिके
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam
sārasaṃ rajjuvālaṃ ca dātyūhaṃ śukasārike
- 13
प्रतुदाञ्जालपादांश्च कोयष्टिनखविष्किरान्
निमज्जतश्च मत्स्यादान्सौनं वल्लूरम् एव च
pratudāñjālapādāṃśca koyaṣṭinakhaviṣkirān
nimajjataśca matsyādānsaunaṃ vallūram eva ca
- 14
बकं चैव बलाकां च काकोलं खञ्जरीटकम्
मत्स्यादान्विड्वराहांश्च मत्स्यान् एव च सर्वशः
bakaṃ caiva balākāṃ ca kākolaṃ khañjarīṭakam
matsyādānviḍvarāhāṃśca matsyān eva ca sarvaśaḥ
- 15
यो यस्य मांसम् अश्नाति स तन्मांसाद उच्यते
मत्स्यादः सर्वमांसादस्तस्मान्मत्स्यान्विवर्जयेत्
yo yasya māṃsam aśnāti sa tanmāṃsāda ucyate
matsyādaḥ sarvamāṃsādastasmānmatsyānvivarjayet
- 16
पाठीनरोहिताव् आद्यौ नियुक्तौ हव्यकव्ययोः
राजीवान्सिंहतुण्डांश्च सशल्कांश्चैव सर्वशः
pāṭhīnarohitāv ādyau niyuktau havyakavyayoḥ
rājīvānsiṃhatuṇḍāṃśca saśalkāṃścaiva sarvaśaḥ
- 17
न भक्षयेद् एकचरान् अज्ञातांश्च मृगद्विजान्
भक्ष्येष्व् अपि समुद्दिष्टान्सर्वान्पञ्चनखांस्तथा
na bhakṣayed ekacarān ajñātāṃśca mṛgadvijān
bhakṣyeṣv api samuddiṣṭānsarvānpañcanakhāṃstathā
- 18
श्वाविधं शल्यकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा
भक्ष्यान्पञ्चनखेष्व् आहुर् अनुष्ट्रांश्चैकतोदतः
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ khaḍgakūrmaśaśāṃstathā
bhakṣyānpañcanakheṣv āhur anuṣṭrāṃścaikatodataḥ
- 19
छत्त्राकं विड्वराहं च लशुनं ग्रामकुक्कुटम्
पलाण्डुं गृञ्जनं चैव मत्या जग्ध्वा पतेद्द्विजः
chattrākaṃ viḍvarāhaṃ ca laśunaṃ grāmakukkuṭam
palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ caiva matyā jagdhvā pateddvijaḥ
- 20
अमत्यैतानि षड्जग्ध्वा कृच्छ्रं सांतपनं चरेत्
यतिचान्द्रायणं वापि शेषेषूपवसेद् अहः
amatyaitāni ṣaḍjagdhvā kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret
yaticāndrāyaṇaṃ vāpi śeṣeṣūpavased ahaḥ
- 21
संवत्सरस्यैकम् अपि चरेत्कृच्छ्रं द्विजोत्तमः
अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः
saṃvatsarasyaikam api caretkṛcchraṃ dvijottamaḥ
ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ jñātasya tu viśeṣataḥ
- 22
यज्ञार्थं ब्राह्मणैर्वध्याः प्रशस्ता मृगपक्षिणः
भृत्यानां चैव वृत्त्यर्थम् अगस्त्यो ह्य् आचरत्पुरा
yajñārthaṃ brāhmaṇairvadhyāḥ praśastā mṛgapakṣiṇaḥ
bhṛtyānāṃ caiva vṛttyartham agastyo hy ācaratpurā
- 23
बभूवुर्हि पुरोडाशा भक्ष्याणां मृगपक्षिणाम्
पुराणेष्व् अपि यज्ञेषु ब्रह्मक्षत्रसवेषु च
babhūvurhi puroḍāśā bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣiṇām
purāṇeṣv api yajñeṣu brahmakṣatrasaveṣu ca
- 24
यत्किंचित्स्नेहसंयुक्तं भक्ष्यं भोज्यम् अगर्हितम्
तत्पर्युषितम् अप्य् आद्यं हविःशेषं च यद्भवेत्
yatkiṃcitsnehasaṃyuktaṃ bhakṣyaṃ bhojyam agarhitam
tatparyuṣitam apy ādyaṃ haviḥśeṣaṃ ca yadbhavet
- 25
चिरस्थितम् अपि त्व् आद्यम् अस्नेहाक्तं द्विजातिभिः
यवगोधूमजं सर्वं पयसश्चैव विक्रिया
cirasthitam api tv ādyam asnehāktaṃ dvijātibhiḥ
yavagodhūmajaṃ sarvaṃ payasaścaiva vikriyā
- 26
एतद् उक्तं द्विजातीनां भक्ष्याभक्ष्यम् अशेषतः
मांसस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं भक्षणवर्जने
etad uktaṃ dvijātīnāṃ bhakṣyābhakṣyam aśeṣataḥ
māṃsasyātaḥ pravakṣyāmi vidhiṃ bhakṣaṇavarjane
- 27
प्रोक्षितं भक्षयेन्मांसं ब्राह्मणानां च काम्यया
यथाविधि नियुक्तस्तु प्राणानाम् एव चात्यये
prokṣitaṃ bhakṣayenmāṃsaṃ brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā
yathāvidhi niyuktastu prāṇānām eva cātyaye
- 28
प्राणस्यान्नम् इदं सर्वं प्रजापतिर् अकल्पयत्
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम्
prāṇasyānnam idaṃ sarvaṃ prajāpatir akalpayat
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ prāṇasya bhojanam
- 29
चराणाम् अन्नम् अचरा दंष्ट्रिणाम् अप्य् अदंष्ट्रिणः
अहस्ताश्च सहस्तानां शूराणां चैव भीरवः
carāṇām annam acarā daṃṣṭriṇām apy adaṃṣṭriṇaḥ
ahastāśca sahastānāṃ śūrāṇāṃ caiva bhīravaḥ
- 30
नात्ता दुष्यत्य् अदन्न् आद्यान्प्राणिनो ऽहन्य् अहन्य् अपि
धात्रैव सृष्टा ह्य् आद्याश्च प्राणिनो ऽत्तार एव च
nāttā duṣyaty adann ādyānprāṇino 'hany ahany api
dhātraiva sṛṣṭā hy ādyāśca prāṇino 'ttāra eva ca

