266 shlokas
- 1
सांतानिकं यक्ष्यमाणम् अध्वगं सार्ववेदसम्
गुर्वर्थं पितृमातृअर्थं स्वाध्यायार्थ्युपतापिनः
sāṃtānikaṃ yakṣyamāṇam adhvagaṃ sārvavedasam
gurvarthaṃ pitṛmātṛarthaṃ svādhyāyārthyupatāpinaḥ
- 2
न वै तान्स्नातकान्विद्याद्ब्राह्मणान्धर्मभिक्षुकान्
निःस्वेभ्यो देयम् एतेभ्यो दानं विद्याविशेषतः
na vai tānsnātakānvidyādbrāhmaṇāndharmabhikṣukān
niḥsvebhyo deyam etebhyo dānaṃ vidyāviśeṣataḥ
- 3
एतेभ्यो हि द्विजाग्र्येभ्यो देयम् अन्नं सदक्षिणम्
इतरेभ्यो बहिर्वेदि कृतान्नं देयम् उच्यते
etebhyo hi dvijāgryebhyo deyam annaṃ sadakṣiṇam
itarebhyo bahirvedi kṛtānnaṃ deyam ucyate
- 4
सर्वरत्नानि राजा तु यथार्हं प्रतिपादयेत्
ब्राह्मणान्वेदविदुषो यज्ञार्थं चैव दक्षिणाम्
sarvaratnāni rājā tu yathārhaṃ pratipādayet
brāhmaṇānvedaviduṣo yajñārthaṃ caiva dakṣiṇām
- 5
कृतदारो ऽपरान्दारान्भिक्षित्वा यो ऽधिगच्छति
रतिमात्रं फलं तस्य द्रव्यदातुस्तु संततिः
kṛtadāro 'parāndārānbhikṣitvā yo 'dhigacchati
ratimātraṃ phalaṃ tasya dravyadātustu saṃtatiḥ
- 6
धनानि तु यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्
वेदवित्सु विविक्तेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते
dhanāni tu yathāśakti vipreṣu pratipādayet
vedavitsu vivikteṣu pretya svargaṃ samaśnute
- 7
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये
अधिकं वापि विद्येत स सोमं पातुम् अर्हति
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye
adhikaṃ vāpi vidyeta sa somaṃ pātum arhati
- 8
अतः स्वल्पीयसि द्रव्ये यः सोमं पिबति द्विजः
स पीतसोमपूर्वो ऽपि न तस्याप्नोति तत्फलम्
ataḥ svalpīyasi dravye yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ
sa pītasomapūrvo 'pi na tasyāpnoti tatphalam
- 9
शक्तः परजने दाता स्वजने दुःखजीविनि
मध्वापातो विषास्वादः स धर्मप्रतिरूपकः
śaktaḥ parajane dātā svajane duḥkhajīvini
madhvāpāto viṣāsvādaḥ sa dharmapratirūpakaḥ
- 10
भृत्यानाम् उपरोधेन यत्करोत्य् और्ध्वदेहिकम्
तद्भवत्य् असुखोदर्कं जीवतश्च मृतस्य च
bhṛtyānām uparodhena yatkaroty aurdhvadehikam
tadbhavaty asukhodarkaṃ jīvataśca mṛtasya ca
- 11
यज्ञश्चेत्प्रतिरुद्धः स्याद् एकेनाङ्गेन यज्वनः
ब्राह्मणस्य विशेषेन धार्मिके सति राजनि
yajñaścetpratiruddhaḥ syād ekenāṅgena yajvanaḥ
brāhmaṇasya viśeṣena dhārmike sati rājani
- 12
यो वैश्यः स्याद्बहुपशुर्हीनक्रतुर् असोमपः
कुटुम्बात्तस्य तद्द्रव्यम् आहरेद्यज्ञसिद्धये
yo vaiśyaḥ syādbahupaśurhīnakratur asomapaḥ
kuṭumbāttasya taddravyam āharedyajñasiddhaye
- 13
आहरेत्त्रीणि वा द्वे वा कामं शूद्रस्य वेश्मनः
न हि शूद्रस्य यज्ञेषु कश्चिद् अस्ति परिग्रहः
āharettrīṇi vā dve vā kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ
na hi śūdrasya yajñeṣu kaścid asti parigrahaḥ
- 14
यो ऽनाहिताग्निः शतगुर् अयज्वा च सहस्रगुः
तयोर् अपि कुटुम्बाभ्याम् आहरेद् अविचारयन्
yo 'nāhitāgniḥ śatagur ayajvā ca sahasraguḥ
tayor api kuṭumbābhyām āhared avicārayan
- 15
आदाननित्याच्चादातुर् आहरेद् अप्रयच्छतः
तथा यशो ऽस्य प्रथते धर्मश्चैव प्रवर्धते
ādānanityāccādātur āhared aprayacchataḥ
tathā yaśo 'sya prathate dharmaścaiva pravardhate
- 16
तथेव सप्तमे भक्ते भक्तानि षड् अनश्नता
अश्वस्तनविधानेन हर्तव्यं हीनकर्मणः
tatheva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍ anaśnatā
aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ
- 17
खलात्क्षेत्राद् अगाराद्वा यतो वाप्य् उपलभ्यते
आख्यातव्यं तु तत्तस्मै पृच्छते यदि पृच्छति
khalātkṣetrād agārādvā yato vāpy upalabhyate
ākhyātavyaṃ tu tattasmai pṛcchate yadi pṛcchati
- 18
ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं क्षत्रियेण कदाचन
दस्युनिष्क्रिययोस्तु स्वम् अजीवन्हर्तुम् अर्हति
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ kṣatriyeṇa kadācana
dasyuniṣkriyayostu svam ajīvanhartum arhati
- 19
यो ऽसाधुभ्यो ऽर्थम् आदाय साधुभ्यः सम्प्रयच्छति
स कृत्वा प्लवम् आत्मानं संतारयति ताव् उभौ
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya sādhubhyaḥ samprayacchati
sa kṛtvā plavam ātmānaṃ saṃtārayati tāv ubhau
- 20
यद्धनं यज्ञशीलानां देवस्वं तद्विदुर्बुधाः
अयज्वनां तु यद्वित्तम् आसुरस्वं तद् उच्यते
yaddhanaṃ yajñaśīlānāṃ devasvaṃ tadvidurbudhāḥ
ayajvanāṃ tu yadvittam āsurasvaṃ tad ucyate
- 21
न तस्मिन्धारयेद्दण्डं धार्मिकः पृथिवीपतिः
क्षत्रियस्य हि बालिश्याद्ब्राह्मणः सीदति क्षुधा
na tasmindhārayeddaṇḍaṃ dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
kṣatriyasya hi bāliśyādbrāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā
- 22
तस्य भृत्यजनं ज्ञात्वा स्वकुटुम्बान्महीपतिः
श्रुतशीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत्
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā svakuṭumbānmahīpatiḥ
śrutaśīle ca vijñāya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet
- 23
कल्पयित्वास्य वृत्तिं च रक्षेद् एनं समन्ततः
राजा हि धर्मषड्भागं तस्मात्प्राप्नोति रक्षितात्
kalpayitvāsya vṛttiṃ ca rakṣed enaṃ samantataḥ
rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ tasmātprāpnoti rakṣitāt
- 24
न यज्ञार्थं धनं शूद्राद्विप्रो भिक्षेत कर्हिचित्
यजमानो हि भिक्षित्वा चण्डालः प्रेत्य जायते
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrādvipro bhikṣeta karhicit
yajamāno hi bhikṣitvā caṇḍālaḥ pretya jāyate
- 25
याज्ञार्थम् अर्थं भिक्षित्वा यो न सर्वं प्रयच्छति
स याति भासतां विप्रः काकतां वा शतं समाः
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā yo na sarvaṃ prayacchati
sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ kākatāṃ vā śataṃ samāḥ
- 26
देवस्वं ब्राह्मणस्वं वा लोभेनोपहिनस्ति यः
स पापात्मा परे लोके गृध्रोच्छिष्टेन जीवति
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā lobhenopahinasti yaḥ
sa pāpātmā pare loke gṛdhrocchiṣṭena jīvati
- 27
इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेद् अब्दपर्यये
कॢप्तानां पशुसोमानां निष्कृत्यर्थम् असंभवे
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ nirvaped abdaparyaye
kḷptānāṃ paśusomānāṃ niṣkṛtyartham asaṃbhave
- 28
आपत्कल्पेन यो धर्मं कुरुते ऽनापदि द्विजः
स नाप्नोति फलं तस्य परत्रैति विचारितम्
āpatkalpena yo dharmaṃ kurute 'nāpadi dvijaḥ
sa nāpnoti phalaṃ tasya paratraiti vicāritam
- 29
विश्वैश्च देवैः साध्यैश्च ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः
आपत्सु मरणाद्भीतैर्विधेः प्रतिनिधिः कृतः
viśvaiśca devaiḥ sādhyaiśca brāhmaṇaiśca maharṣibhiḥ
āpatsu maraṇādbhītairvidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ
- 30
प्रभुः प्रथमकल्पस्य यो ऽनुकल्पेन वर्तते
न साम्परायिकं तस्य दुर्मतेर्विद्यते फलम्
prabhuḥ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartate
na sāmparāyikaṃ tasya durmatervidyate phalam

