286 shlokas
- 1
षट्त्रिंशदाब्दिकं चर्यं गुरौ त्रैवेदिकं व्रतम्
तदर्धिकं पादिकं वा ग्रहणान्तिकम् एव वा
ṣaṭtriṃśadābdikaṃ caryaṃ gurau traivedikaṃ vratam
tadardhikaṃ pādikaṃ vā grahaṇāntikam eva vā
- 2
वेदान् अधीत्य वेदौ वा वेदं वापि यथाक्रमम्
अविप्लुतब्रह्मचर्यो गृहस्थाश्रमम् आवसेत्
vedān adhītya vedau vā vedaṃ vāpi yathākramam
aviplutabrahmacaryo gṛhasthāśramam āvaset
- 3
तं प्रतीतं स्वधर्मेण ब्रह्मदायहरं पितुः
स्रग्विणं तल्प आसीनम् अर्हयेत्प्रथमं गवा
taṃ pratītaṃ svadharmeṇa brahmadāyaharaṃ pituḥ
sragviṇaṃ talpa āsīnam arhayetprathamaṃ gavā
- 4
गुरुणानुमतः स्नात्वा समावृत्तो यथाविधि
उद्वहेत द्विजो भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम्
guruṇānumataḥ snātvā samāvṛtto yathāvidhi
udvaheta dvijo bhāryāṃ savarṇāṃ lakṣaṇānvitām
- 5
असपिण्डा च या मातुर् असगोत्रा च या पितुः
सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने
asapiṇḍā ca yā mātur asagotrā ca yā pituḥ
sā praśastā dvijātīnāṃ dārakarmaṇi maithune
- 6
महान्त्य् अपि समृद्धानि गोऽजाविधनधान्यतः
स्त्रीसंबन्धे दशैतानि कुलानि परिवर्जयेत्
mahānty api samṛddhāni go'jāvidhanadhānyataḥ
strīsaṃbandhe daśaitāni kulāni parivarjayet
- 7
हीनक्रियं निष्पुरुषं निश्छन्दो रोमशार्शसम्
क्षयामयाव्यपस्मारिश्वित्रिकुष्ठिकुलानि च
hīnakriyaṃ niṣpuruṣaṃ niśchando romaśārśasam
kṣayāmayāvyapasmāriśvitrikuṣṭhikulāni ca
- 8
नोद्वहेत्कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गीं न रोगिणीम्
नालोमिकां नातिलोमां न वाचाटां न पिङ्गलाम्
nodvahetkapilāṃ kanyāṃ nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm
nālomikāṃ nātilomāṃ na vācāṭāṃ na piṅgalām
- 9
न ऋक्षवृक्षनदीनाम्नीं नान्त्यपर्वतनामिकाम्
न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं न च भीषणनामिकाम्
na ṛkṣavṛkṣanadīnāmnīṃ nāntyaparvatanāmikām
na pakṣyahipreṣyanāmnīṃ na ca bhīṣaṇanāmikām
- 10
अव्यङ्गाङ्गीं सौम्यनाम्नीं हंसवारणगामिनीम्
तनुलोमकेशदशनां मृद्वङ्गीम् उद्वहेत्स्त्रियम्
avyaṅgāṅgīṃ saumyanāmnīṃ haṃsavāraṇagāminīm
tanulomakeśadaśanāṃ mṛdvaṅgīm udvahetstriyam
- 11
यस्यास्तु न भवेद्भ्राता न विज्ञायेत वा पिता
नोपयच्छेत तां प्राज्ञः पुत्रिकाधर्मशङ्कया
yasyāstu na bhavedbhrātā na vijñāyeta vā pitā
nopayaccheta tāṃ prājñaḥ putrikādharmaśaṅkayā
- 12
सवर्णाग्रे द्विजातीनां प्रशस्ता दारकर्मणि
कामतस्तु प्रवृत्तानाम् इमाः स्युः क्रमशो ऽवराः
savarṇāgre dvijātīnāṃ praśastā dārakarmaṇi
kāmatastu pravṛttānām imāḥ syuḥ kramaśo 'varāḥ
- 13
शूद्रैव भार्या शूद्रस्य सा च स्वा च विशः स्मृते
ते च स्वा चैव राज्ञश्च ताश्च स्वा चाग्रजन्मनः
śūdraiva bhāryā śūdrasya sā ca svā ca viśaḥ smṛte
te ca svā caiva rājñaśca tāśca svā cāgrajanmanaḥ
- 14
न ब्राह्मणक्षत्रिययोर् आपद्य् अपि हि तिष्ठतोः
कस्मिंश्चिद् अपि वृत्तान्ते शूद्रा भार्योपदिश्यते
na brāhmaṇakṣatriyayor āpady api hi tiṣṭhatoḥ
kasmiṃścid api vṛttānte śūdrā bhāryopadiśyate
- 15
हीनजातिस्त्रियं मोहाद् उद्वहन्तो द्विजातयः
कुलान्य् एव नयन्त्य् आशु ससंतानानि शूद्रताम्
hīnajātistriyaṃ mohād udvahanto dvijātayaḥ
kulāny eva nayanty āśu sasaṃtānāni śūdratām
- 16
शूद्रावेदी पतत्य् अत्रेर् उतथ्यतनयस्य च
शौनकस्य सुतोत्पत्त्या तदपत्यतया भृगोः
śūdrāvedī pataty atrer utathyatanayasya ca
śaunakasya sutotpattyā tadapatyatayā bhṛgoḥ
- 17
शूद्रां शयनम् आरोप्य ब्राह्मणो यात्य् अधोगतिम्
जनयित्वा सुतं तस्यां ब्राह्मण्याद् एव हीयते
śūdrāṃ śayanam āropya brāhmaṇo yāty adhogatim
janayitvā sutaṃ tasyāṃ brāhmaṇyād eva hīyate
- 18
दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु
नाश्नन्ति पितृदेवास्तन्न च स्वर्गं स गच्छति
daivapitryātitheyāni tatpradhānāni yasya tu
nāśnanti pitṛdevāstanna ca svargaṃ sa gacchati
- 19
वृषलीफेनपीतस्य निःश्वासोपहतस्य च
तस्यां चैव प्रसूतस्य निष्कृतिर्न विधीयते
vṛṣalīphenapītasya niḥśvāsopahatasya ca
tasyāṃ caiva prasūtasya niṣkṛtirna vidhīyate
- 20
चतुर्णाम् अपि वर्णानां प्रेत्य चेह हिताहितान्
अष्टाव् इमान्समासेन स्त्रीविवाहान्निबोधत
caturṇām api varṇānāṃ pretya ceha hitāhitān
aṣṭāv imānsamāsena strīvivāhānnibodhata
- 21
ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः
गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमो ऽधमः
brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathāsuraḥ
gāndharvo rākṣasaścaiva paiśācaścāṣṭamo 'dhamaḥ
- 22
यो यस्य धर्म्यो वर्णस्य गुणदोषौ च यस्य यौ
तद्वः सर्वं प्रवक्ष्यामि प्रसवे च गुणागुणान्
yo yasya dharmyo varṇasya guṇadoṣau ca yasya yau
tadvaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi prasave ca guṇāguṇān
- 23
षड् आनुपूर्व्या विप्रस्य क्षत्रस्य चतुरो ऽवरान्
विट्शूद्रयोस्तु तान् एव विद्याद्धर्म्यान् अराक्षसान्
ṣaḍ ānupūrvyā viprasya kṣatrasya caturo 'varān
viṭśūdrayostu tān eva vidyāddharmyān arākṣasān
- 24
चतुरो ब्राह्मणस्याद्यान्प्रशस्तान्कवयो विदुः
राक्षसं क्षत्रियस्यैकम् आसुरं वैश्यशूद्रयोः
caturo brāhmaṇasyādyānpraśastānkavayo viduḥ
rākṣasaṃ kṣatriyasyaikam āsuraṃ vaiśyaśūdrayoḥ
- 25
पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यौ स्मृताविह
पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यौ कदाचन
pañcānāṃ tu trayo dharmyā dvāvadharmyau smṛtāviha
paiśācaścāsuraścaiva na kartavyau kadācana
- 26
पृथक्पृथग्वा मिश्रौ वा विवाहौ पूर्वचोदितौ
गान्धर्वो राक्षसश्चैव धर्म्यौ क्षत्रस्य तौ स्मृतौ
pṛthakpṛthagvā miśrau vā vivāhau pūrvacoditau
gāndharvo rākṣasaścaiva dharmyau kṣatrasya tau smṛtau
- 27
आच्छाद्य चार्चयित्वा च श्रुतशीलवते स्वयम्
आहूय दानं कन्याया ब्राह्मो धर्मः प्रकीर्तितः
ācchādya cārcayitvā ca śrutaśīlavate svayam
āhūya dānaṃ kanyāyā brāhmo dharmaḥ prakīrtitaḥ
- 28
यज्ञे तु वितते सम्यग् ऋत्विजे कर्म कुर्वते
अलंकृत्य सुतादानं दैवं धर्मं प्रचक्षते
yajñe tu vitate samyag ṛtvije karma kurvate
alaṃkṛtya sutādānaṃ daivaṃ dharmaṃ pracakṣate
- 29
एकं गोमिथुनं द्वे वा वराद् आदाय धर्मतः
कन्याप्रदानं विधिवद् आर्षो धर्मः स उच्यते
ekaṃ gomithunaṃ dve vā varād ādāya dharmataḥ
kanyāpradānaṃ vidhivad ārṣo dharmaḥ sa ucyate
- 30
सहोभौ चरतां धर्मम् इति वाचानुभाष्य च
कन्याप्रदानम् अभ्यर्च्य प्राजापत्यो विधिः स्मृतः
sahobhau caratāṃ dharmam iti vācānubhāṣya ca
kanyāpradānam abhyarcya prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ

