Sanskrit

Book 1

मित्रलाभः

Mitralabha

201 shlokas

201 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3

    राजपुत्रा ऊचुः कथम् एतत्

    सो ऽब्रवीत्

    अस्ति गोदावरीतीरे विशालः शाल्मलीतरुः

    तत्र नानादिग्देशाद् आगत्य रात्रौ पक्षिणो निवसन्ति

    अथ कदाचिद् अवसन्नायां रात्रौ अस्ताचलचूडावलम्बिनि भगवति कुमुदिनीनायके चन्द्रमसि

    लघुपतननामा वायसः प्रबुद्धः कृतान्तम् इव द्वितीयम् अटन्तं पाशहस्तं व्याधम् अपश्यत्

    तम् आलोक्याचिन्तयत्

    अद्य प्रातर् एवानिष्टदर्शनं जातम्

    न जाने किम् अनभिमतं दर्शयिष्यति

    इत्य् उक्त्वा तद् अनुसरणक्रमेण व्याकुलश्चलति

    यतः

    शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च

    दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम्

    rājaputrā ūcuḥ katham etat

    so 'bravīt

    asti godāvarītīre viśālaḥ śālmalītaruḥ

    tatra nānādigdeśād āgatya rātrau pakṣiṇo nivasanti

    atha kadācid avasannāyāṃ rātrau astācalacūḍāvalambini bhagavati kumudinīnāyake candramasi

    laghupatananāmā vāyasaḥ prabuddhaḥ kṛtāntam iva dvitīyam aṭantaṃ pāśahastaṃ vyādham apaśyat

    tam ālokyācintayat

    adya prātar evāniṣṭadarśanaṃ jātam

    na jāne kim anabhimataṃ darśayiṣyati

    ity uktvā tad anusaraṇakrameṇa vyākulaścalati

    yataḥ

    śokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca

    divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam

  4. 4
  5. 5

    अथ तेन व्याधेन तण्डुलकणान्विकीर्य जालं विस्तीर्णम्

    स च तत्र प्रच्छन्नो भूत्वा स्थितः

    अस्मिन्न् एव काले चित्रग्रीवनामा कपोतराजः सपरिवारो वियति विसर्पंस्तण्डुलकणान् अवलोकयामास

    ततः कपोतराजस्तण्डुलकणलुब्धान्कपोतान्प्राह

    कुतो ऽत्र निर्जने वने तण्डुलकणानां सम्भवः

    तन्निरूप्यतां तावत्

    भद्रम् इदं न पश्यामि प्रायेणानेन तण्डुलकणलोभेनास्माभिर् अपि तथा भवितव्यम्

    कङ्कणस्य तु लोभेन मग्नः पङ्के सुदुस्तरे

    वृद्धव्याघ्रेण सम्प्राप्तः पथिकः संमृतः

    atha tena vyādhena taṇḍulakaṇānvikīrya jālaṃ vistīrṇam

    sa ca tatra pracchanno bhūtvā sthitaḥ

    asminn eva kāle citragrīvanāmā kapotarājaḥ saparivāro viyati visarpaṃstaṇḍulakaṇān avalokayāmāsa

    tataḥ kapotarājastaṇḍulakaṇalubdhānkapotānprāha

    kuto 'tra nirjane vane taṇḍulakaṇānāṃ sambhavaḥ

    tannirūpyatāṃ tāvat

    bhadram idaṃ na paśyāmi prāyeṇānena taṇḍulakaṇalobhenāsmābhir api tathā bhavitavyam

    kaṅkaṇasya tu lobhena magnaḥ paṅke sudustare

    vṛddhavyāghreṇa samprāptaḥ pathikaḥ saṃmṛtaḥ

  6. 6
  7. 7
  8. 8

    तन्निरूपयामि तावत्

    प्रकाशं ब्रूते

    कुत्र तव कङ्कणम्व्याघ्रो हस्तं प्रसार्य दर्शयति

    पान्थो ऽवदत्कथं मारात्मके त्वयि विश्वासः

    व्याघ्र उवाच शृणु रे पान्थ प्राग् एव यौवनदशायाम् अहम् अतीव दुर्वृत्त आसम्

    अनेकगोमानुषाणां वधान्मे पुत्रा मृता दाराश्च

    वंशहीनश्चाहम्

    ततः केनचिद्धार्मिकेणाहम् उपदिष्टः

    दानधर्मादिकं चरतु भवान् इति

    तदुपदेशादिदानीम् अहं स्नानशीलो दाता वृद्धो गलितनखदन्तः न कथं विश्वासभूमिः

    उक्तं च

    इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं धृतिः क्षमा

    अलोभ इति मार्गो ऽयं धर्मस्याष्टविधः स्मृतः

    tannirūpayāmi tāvat

    prakāśaṃ brūte

    kutra tava kaṅkaṇamvyāghro hastaṃ prasārya darśayati

    pāntho 'vadatkathaṃ mārātmake tvayi viśvāsaḥ

    vyāghra uvāca śṛṇu re pāntha prāg eva yauvanadaśāyām aham atīva durvṛtta āsam

    anekagomānuṣāṇāṃ vadhānme putrā mṛtā dārāśca

    vaṃśahīnaścāham

    tataḥ kenaciddhārmikeṇāham upadiṣṭaḥ

    dānadharmādikaṃ caratu bhavān iti

    tadupadeśādidānīm ahaṃ snānaśīlo dātā vṛddho galitanakhadantaḥ na kathaṃ viśvāsabhūmiḥ

    uktaṃ ca

    ijyādhyayanadānāni tapaḥ satyaṃ dhṛtiḥ kṣamā

    alobha iti mārgo 'yaṃ dharmasyāṣṭavidhaḥ smṛtaḥ

  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17

    तद् अत्र सरसि स्नात्वा सुवर्णकङ्कणम् इदं गृहाण

    ततो यावद् असौ तद्वचःप्रतीतो लोभात्सरः स्नातुं प्रविष्टः तावन्महापङ्के निमग्नः पलायितुम् अक्षमः

    तं पङ्के पतितं दृष्ट्वा व्याघ्रो ऽवदत हह महापङ्के पतितो ऽसि

    अतस्त्वाम् अहम् उत्थापयामि

    इत्य् उक्त्वा शनैः शनैर् उपगम्य तेन व्याघ्रेण धृतः स पान्थो ऽचिन्तयत्

    न धर्मशास्त्रं पठतीति कारणम्

    न चापि वेदाध्ययनं दुरात्मनः

    स्वभाव एवात्र तथातिरिच्यते

    यथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः

    tad atra sarasi snātvā suvarṇakaṅkaṇam idaṃ gṛhāṇa

    tato yāvad asau tadvacaḥpratīto lobhātsaraḥ snātuṃ praviṣṭaḥ tāvanmahāpaṅke nimagnaḥ palāyitum akṣamaḥ

    taṃ paṅke patitaṃ dṛṣṭvā vyāghro 'vadata haha mahāpaṅke patito 'si

    atastvām aham utthāpayāmi

    ity uktvā śanaiḥ śanair upagamya tena vyāghreṇa dhṛtaḥ sa pāntho 'cintayat

    na dharmaśāstraṃ paṭhatīti kāraṇam

    na cāpi vedādhyayanaṃ durātmanaḥ

    svabhāva evātra tathātiricyate

    yathā prakṛtyā madhuraṃ gavāṃ payaḥ

  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30