71 shlokas
- 1
अश्रोत्रिया अननुवाक्या अनग्नयो वा शूद्रसधर्माणो भवन्ति
aśrotriyā ananuvākyā anagnayo vā śūdrasadharmāṇo bhavanti
- 2
मानवं चात्र श्लोकम् उदाहरन्ति
यो ऽनधीत्य द्विजो वेदम् अन्यत्र कुरुते श्रमम्
स जीवन्न् एव शूद्रत्वम् आशु गच्छति सान्वयः
mānavaṃ cātra ślokam udāharanti
yo 'nadhītya dvijo vedam anyatra kurute śramam
sa jīvann eva śūdratvam āśu gacchati sānvayaḥ
- 3
नानृग्ब्राह्मणो भवति न वणिङ्न कुशीलवः
न शूद्रप्रेषणं कुर्वन्न स्तेनो न चिकित्सकः
nānṛgbrāhmaṇo bhavati na vaṇiṅna kuśīlavaḥ
na śūdrapreṣaṇaṃ kurvanna steno na cikitsakaḥ
- 4
अव्रता ह्य् अनधीयाना यत्र भैक्षचरा द्विजाः
तं ग्रामं दण्डयेद्राजा चोरभक्तप्रदो हि सः
avratā hy anadhīyānā yatra bhaikṣacarā dvijāḥ
taṃ grāmaṃ daṇḍayedrājā corabhaktaprado hi saḥ
- 5
अव्रतानाम् अमन्त्राणां जातिमात्रोपजीविनाम्
सहस्रशः समेतानां परिषत्त्वं न विद्यते
avratānām amantrāṇāṃ jātimātropajīvinām
sahasraśaḥ sametānāṃ pariṣattvaṃ na vidyate
- 6
यद्वदन्ति तमोमूढा मूर्खा धर्मम् अजानतः
तत्पापं शतधा भूत्वा तद्वक्तॄन् अधिगच्छति
yadvadanti tamomūḍhā mūrkhā dharmam ajānataḥ
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tadvaktṝn adhigacchati
- 7
चत्वारो वा त्रयो वापि यं ब्रूयुर्वेदपारगाः
स धर्म इति विज्ञेयो नेतरेषां सहस्रशः
catvāro vā trayo vāpi yaṃ brūyurvedapāragāḥ
sa dharma iti vijñeyo netareṣāṃ sahasraśaḥ
- 8
श्रोत्रियाय च देयानि हव्यकव्यानि नित्यशः
अश्रोत्रियाय दत्तं हि पितॄन्नैति न देवताः
śrotriyāya ca deyāni havyakavyāni nityaśaḥ
aśrotriyāya dattaṃ hi pitṝnnaiti na devatāḥ
- 9
यस्य चैकगृहे मूर्खो दूरे वापि बहुश्रुतः
बहुश्रुताय दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः
yasya caikagṛhe mūrkho dūre vāpi bahuśrutaḥ
bahuśrutāya dātavyaṃ nāsti mūrkhe vyatikramaḥ
- 10
ब्राह्मणातिक्रमो नास्ति विप्रे वेदविवर्जिते
ज्वलन्तम् अग्निम् उत्सृज्य न हि भस्मनि हूयते
brāhmaṇātikramo nāsti vipre vedavivarjite
jvalantam agnim utsṛjya na hi bhasmani hūyate
- 11
यश्च काष्ठमयो हस्ती यश्च चर्ममयो मृगः
यश्च विप्रो ऽनधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः
yaśca kāṣṭhamayo hastī yaśca carmamayo mṛgaḥ
yaśca vipro 'nadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ
- 12
विद्वत्भोज्यान्य् अविद्वांसो येषु राष्ट्रेषु भुञ्जते
तान्य् अनावृष्टिम् ऋच्छन्ति महद्वा जायते भयम् इति
vidvatbhojyāny avidvāṃso yeṣu rāṣṭreṣu bhuñjate
tāny anāvṛṣṭim ṛcchanti mahadvā jāyate bhayam iti
- 13
अप्रज्ञायमानं वित्तं यो ऽधिगच्छेद्राजा तद्धरेद् अधिगन्त्रे षष्ठम् अंशं प्रदाय
aprajñāyamānaṃ vittaṃ yo 'dhigacchedrājā taddhared adhigantre ṣaṣṭham aṃśaṃ pradāya
- 14
ब्राह्मणश्चेद् अधिगच्छेत्षट्सु कर्मसु वर्तमानो न राजा हरेत्
brāhmaṇaśced adhigacchetṣaṭsu karmasu vartamāno na rājā haret
- 15
आततायिनं हत्वा नात्र प्राणछेत्तुः किंचित्किल्बिषम् आहुः
ātatāyinaṃ hatvā nātra prāṇachettuḥ kiṃcitkilbiṣam āhuḥ
- 16
अथाप्य् उदाहरन्ति
अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रपाणिर्धनापहः
क्षेत्रदारहरश्चैव षड् एते आततायिनः
athāpy udāharanti
agnido garadaścaiva śastrapāṇirdhanāpahaḥ
kṣetradāraharaścaiva ṣaḍ ete ātatāyinaḥ
- 17
आततायिनम् आयान्तम् अपि वेदान्तपारगम्
जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्
ātatāyinam āyāntam api vedāntapāragam
jighāṃsantaṃ jighāṃsīyānna tena brahmahā bhavet
- 18
स्वाध्यायिनं कुले जातं यो हन्याद् आततायिनम्
न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युम् ऋच्छतीति
svādhyāyinaṃ kule jātaṃ yo hanyād ātatāyinam
na tena bhrūṇahā sa syānmanyustanmanyum ṛcchatīti
- 19
त्रिणाचिकेतः पञ्चाग्निस्त्रिसुपर्णश्चतुर्मेधा वाजसनेयी षडङ्गविद्ब्रह्मदेयानुसन्तानश्छन्दोगो ज्येष्ठसामगो मन्त्रब्राह्मणविद्यश्च धर्मान् अधीते यस्य च दशपुरुषं मातृपितृवंशः श्रोत्रियो विज्ञायते विद्वांसः स्नातकाश्चैते पङ्क्तिपावना भवन्ति
triṇāciketaḥ pañcāgnistrisuparṇaścaturmedhā vājasaneyī ṣaḍaṅgavidbrahmadeyānusantānaśchandogo jyeṣṭhasāmago mantrabrāhmaṇavidyaśca dharmān adhīte yasya ca daśapuruṣaṃ mātṛpitṛvaṃśaḥ śrotriyo vijñāyate vidvāṃsaḥ snātakāścaite paṅktipāvanā bhavanti
- 20
चातुर्विद्यं विकल्पी च अङ्गविद्धर्मपाठकः
आश्रमस्थास्त्रयो मुख्याः पर्षद् एषां दशावरा
cāturvidyaṃ vikalpī ca aṅgaviddharmapāṭhakaḥ
āśramasthāstrayo mukhyāḥ parṣad eṣāṃ daśāvarā
- 21
उपनीय कृत्स्नं वेदम् अध्यापयेत्स आचार्यः
upanīya kṛtsnaṃ vedam adhyāpayetsa ācāryaḥ
- 22
यस्त्व् एकदेशं स उपाध्यायः
yastv ekadeśaṃ sa upādhyāyaḥ
- 23
यश्च वेदाङ्गानि
yaśca vedāṅgāni
- 24
आत्मत्राणे वर्णसंवर्गे ब्राह्मणवैश्यौ शस्त्रम् आददीयाताम्
ātmatrāṇe varṇasaṃvarge brāhmaṇavaiśyau śastram ādadīyātām
- 25
क्षत्रियस्य तु तन्नित्यम् एव रक्षणाधिकारात्
kṣatriyasya tu tannityam eva rakṣaṇādhikārāt
- 26
प्रक्षाल्य पादौ पाणी चा मणिबन्धात्प्राग्वोदग्वासीनो ऽङ्गुष्ठमूलस्योत्तररेखा ब्राह्मं तीर्थं तेन त्रिर् आचामेद् अशब्दवत्
prakṣālya pādau pāṇī cā maṇibandhātprāgvodagvāsīno 'ṅguṣṭhamūlasyottararekhā brāhmaṃ tīrthaṃ tena trir ācāmed aśabdavat
- 27
द्विः परिमृजीत
dviḥ parimṛjīta
- 28
खान्य् अद्भिः संस्पृशेत्
khāny adbhiḥ saṃspṛśet
- 29
मूर्धन्य् अपो निनयेत्सव्ये च पाणौ
mūrdhany apo ninayetsavye ca pāṇau
- 30
व्रजंस्तिष्ठञ्शयानः प्रणतो वा नाचामेत्
vrajaṃstiṣṭhañśayānaḥ praṇato vā nācāmet

