51 shlokas
- 1
चत्वारो वर्णा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः
catvāro varṇā brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrāḥ
- 2
त्रयो वर्णा द्विजातयो ब्राह्मणक्षत्रियवैश्याः
trayo varṇā dvijātayo brāhmaṇakṣatriyavaiśyāḥ
- 3
तेषाम्
मातुर् अग्रे विजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धने
अत्रास्य माता सावित्री पिता त्व् आचार्य उच्यते
teṣām
mātur agre vijananaṃ dvitīyaṃ mauñjibandhane
atrāsya mātā sāvitrī pitā tv ācārya ucyate
- 4
वेदप्रदानात्पितेत्य् आचार्यम् आचक्षते
vedapradānātpitety ācāryam ācakṣate
- 5
तथाप्य् उदाहरन्ति
द्वयम् उ ह वै पुरुषस्य रेतो ब्राह्मणस्योर्ध्वं नाभेर् अधस्ताद् अवाचीनम् अन्यत्तद्यद् ऊर्ध्वं नाभेस्तेन हैतत्प्रजा जायते यद्ब्राह्मणान् उपनयति यद् अध्यापयति यद्याजयति यत्साधु करोति
अथ यद् अवाचीनं नाभेस्तेनेहास्यौरसी प्रजा जायते
तस्माच्छ्रोत्रियम् अनूचानम् अप्रजो ऽसीति न वदन्तीति
tathāpy udāharanti
dvayam u ha vai puruṣasya reto brāhmaṇasyordhvaṃ nābher adhastād avācīnam anyattadyad ūrdhvaṃ nābhestena haitatprajā jāyate yadbrāhmaṇān upanayati yad adhyāpayati yadyājayati yatsādhu karoti
atha yad avācīnaṃ nābhestenehāsyaurasī prajā jāyate
tasmācchrotriyam anūcānam aprajo 'sīti na vadantīti
- 6
हारीतो ऽप्य् उदाहरति
न ह्य् अस्मिन्विद्यते कर्म किंचिद् आ मौञ्जिबन्धनात्
वृत्त्या शूद्रसमो ह्य् एष यावद्वेदे न जायत इति
hārīto 'py udāharati
na hy asminvidyate karma kiṃcid ā mauñjibandhanāt
vṛttyā śūdrasamo hy eṣa yāvadvede na jāyata iti
- 7
अन्यत्रोदककर्मस्वधापितृसंयुक्तेभ्यः
anyatrodakakarmasvadhāpitṛsaṃyuktebhyaḥ
- 8
विद्या ह वै ब्राह्मणम् आजगाम गोपाय मां शेवधिस्ते ऽहम् अस्मि
असूयकायानृजवे ऽयताय न मां ब्रूया वीर्यवती तथा स्याम्
vidyā ha vai brāhmaṇam ājagāma gopāya māṃ śevadhiste 'ham asmi
asūyakāyānṛjave 'yatāya na māṃ brūyā vīryavatī tathā syām
- 9
यम् एव विद्याः शुचिम् अप्रमत्तं मेधाविनं ब्रह्मचर्योपपन्नम्
यस्ते न द्रुह्येत्कतमच्चनाह तस्मै मां ब्रूया निधिपाय ब्रह्मन्
yam eva vidyāḥ śucim apramattaṃ medhāvinaṃ brahmacaryopapannam
yaste na druhyetkatamaccanāha tasmai māṃ brūyā nidhipāya brahman
- 10
य आतृणत्त्य् अवितथेन कर्णाव् अदुःखं कुर्वन्न् अमृतं सम्प्रयच्छन्
तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत्कतमच्चनाह
ya ātṛṇatty avitathena karṇāv aduḥkhaṃ kurvann amṛtaṃ samprayacchan
taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyetkatamaccanāha
- 11
अध्यापिता ये गुरुं नाद्रियन्ते विप्रा वाचा मनसा कर्मणा वा
यथैव ते न गुरोर्भोजनीयास्तथैव तान्न भुनक्ति श्रुतं तत्
adhyāpitā ye guruṃ nādriyante viprā vācā manasā karmaṇā vā
yathaiva te na gurorbhojanīyāstathaiva tānna bhunakti śrutaṃ tat
- 12
दहत्य् अग्निर्यथा कक्षं ब्रह्म पृष्टम् अनादृतम्
न ब्रह्म तस्मै प्रब्रूयाच्छक्यं मानम् अकुर्वत इति
dahaty agniryathā kakṣaṃ brahma pṛṣṭam anādṛtam
na brahma tasmai prabrūyācchakyaṃ mānam akurvata iti
- 13
षट्कर्माणि ब्राह्मणस्य
ṣaṭkarmāṇi brāhmaṇasya
- 14
स्वाध्यायाध्ययनम् अध्यापनं यज्ञो यजनं दानं प्रतिग्रहश्चेति
svādhyāyādhyayanam adhyāpanaṃ yajño yajanaṃ dānaṃ pratigrahaśceti
- 15
त्रीणि राजन्यस्य
trīṇi rājanyasya
- 16
अध्ययनं यज्ञो दानं च
adhyayanaṃ yajño dānaṃ ca
- 17
शस्त्रेण च प्रजापालनं स्वधर्मस्तेन जीवेत्
śastreṇa ca prajāpālanaṃ svadharmastena jīvet
- 18
एतान्य् एव वैश्यस्य
etāny eva vaiśyasya
- 19
कृषिर्वाणिज्यं पाशुपाल्यं कुसीदं च
kṛṣirvāṇijyaṃ pāśupālyaṃ kusīdaṃ ca
- 20
तेषां परिचर्या शूद्रस्य नियता च वृत्तिः
teṣāṃ paricaryā śūdrasya niyatā ca vṛttiḥ
- 21
नियतकेशवेषाः सर्वे वा मुक्तकेशाः शिखावर्जम्
niyatakeśaveṣāḥ sarve vā muktakeśāḥ śikhāvarjam
- 22
अजीवन्तः स्वधर्मेणानन्तरां यवीयसीं वृत्तिम् आतिष्ठेरन्
ajīvantaḥ svadharmeṇānantarāṃ yavīyasīṃ vṛttim ātiṣṭheran
- 23
न तु कदाचिज्ज्यायसीम्
na tu kadācijjyāyasīm
- 24
वैश्यजीविकाम् आस्थाय पण्येन जीवतो ऽश्मलवणमणिशाणकौशेयक्षौमाजिनानि च
vaiśyajīvikām āsthāya paṇyena jīvato 'śmalavaṇamaṇiśāṇakauśeyakṣaumājināni ca
- 25
तान्तवं रक्तं सर्वं च
tāntavaṃ raktaṃ sarvaṃ ca
- 26
कृतान्नं पुष्पफलमूलानि गन्धरसा उदकं चौषधीनां रसः सोमश्च शस्त्रं विषं मांसं च क्षीरं च सविकारम् अयस्त्रपु जतु सीसं च
kṛtānnaṃ puṣpaphalamūlāni gandharasā udakaṃ cauṣadhīnāṃ rasaḥ somaśca śastraṃ viṣaṃ māṃsaṃ ca kṣīraṃ ca savikāram ayastrapu jatu sīsaṃ ca
- 27
अथाप्य् उदाहरन्ति
सद्यः पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च
त्र्यहेण शूद्रो भवति ब्राह्मणः क्षीरविक्रयाद् इति
athāpy udāharanti
sadyaḥ patati māṃsena lākṣayā lavaṇena ca
tryaheṇa śūdro bhavati brāhmaṇaḥ kṣīravikrayād iti
- 28
ग्रामपशूनाम् एकशफाः केशिनश्च सर्वे चारण्याः पशवो वयांसि दंष्ट्रिणश्च
grāmapaśūnām ekaśaphāḥ keśinaśca sarve cāraṇyāḥ paśavo vayāṃsi daṃṣṭriṇaśca
- 29
धान्यानां तिलान् आहुः
dhānyānāṃ tilān āhuḥ
- 30
अथाप्य् उदाहरन्ति
भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्यद् अन्यत्कुरुते तिलैः
कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जतीति
athāpy udāharanti
bhojanābhyañjanāddānādyad anyatkurute tilaiḥ
kṛmibhūtaḥ śvaviṣṭhāyāṃ pitṛbhiḥ saha majjatīti

