28 shlokas
- 1
अथ सम्पक्वदोषस्य प्रोक्तमञ्जनमाचरेत्
हेमन्ते शिशिरे चैव मध्याह्नेऽञ्जनमिष्यते
atha sampakvadoṣasya proktamañjanamācaret
hemante śiśire caiva madhyāhne'ñjanamiṣyate
- 2
पूर्वाह्ने चापराह्णे च ग्रीष्मे शरदि चेष्यते
वर्षासु कुर्यादत्युष्णे वा वसन्ते सदैव हि
pūrvāhne cāparāhṇe ca grīṣme śaradi ceṣyate
varṣāsu kuryādatyuṣṇe vā vasante sadaiva hi
- 3
श्रान्ते प्ररुदिते भीते पीतमद्ये नवज्वरे
अजीर्णे वेगघाते च अञ्जनं न प्रशस्यते
śrānte prarudite bhīte pītamadye navajvare
ajīrṇe vegaghāte ca añjanaṃ na praśasyate
- 4
हरेणुमात्रां कुर्वीत वर्तिं तीक्ष्णाञ्जने भिषक्
प्रमाणं मध्यमं सार्धं द्विगुणं च मृदौ भवेत्
hareṇumātrāṃ kurvīta vartiṃ tīkṣṇāñjane bhiṣak
pramāṇaṃ madhyamaṃ sārdhaṃ dviguṇaṃ ca mṛdau bhavet
- 5
सूतकं गन्धकः पेतं चाङ्गेरीरससंमूर्छितम्
अञ्जनं दृष्टिदं नृणां नेत्रामयविनाशनम्
sūtakaṃ gandhakaḥ petaṃ cāṅgerīrasasaṃmūrchitam
añjanaṃ dṛṣṭidaṃ nṛṇāṃ netrāmayavināśanam
- 6
रसेन्द्रभुजगौ तुल्यौ ताभ्यां द्विगुणमञ्जनम्
सूततुर्यांशं कर्पूरमञ्जनं नयनामृतम्
rasendrabhujagau tulyau tābhyāṃ dviguṇamañjanam
sūtaturyāṃśaṃ karpūramañjanaṃ nayanāmṛtam
- 7
कृष्णसर्पवसा शंखः कतकं कट्फलमञ्जनम्
रस एव मरीचेन अन्धानां दर्शनं परम्
kṛṣṇasarpavasā śaṃkhaḥ katakaṃ kaṭphalamañjanam
rasa eva marīcena andhānāṃ darśanaṃ param
- 8
शंखस्य भागाश्चत्वारस्तदर्धेन मनःशिला
मनःशिलार्धं मरिचं मरिचार्द्धेन पिप्पली
śaṃkhasya bhāgāścatvārastadardhena manaḥśilā
manaḥśilārdhaṃ maricaṃ maricārddhena pippalī
- 9
वारिणा तिमिरं हन्ति अर्बुदं हन्ति मस्तुना
चिपिटं मधुना हन्ति स्त्रीक्षीरेण च पुष्पकम्
vāriṇā timiraṃ hanti arbudaṃ hanti mastunā
cipiṭaṃ madhunā hanti strīkṣīreṇa ca puṣpakam
- 10
अपामार्गशिखां घृष्ट्वा मधुना सैन्धवेन च
ताम्रपात्रे कृता नेत्रे हन्ति पीडां सुविस्तरात्
apāmārgaśikhāṃ ghṛṣṭvā madhunā saindhavena ca
tāmrapātre kṛtā netre hanti pīḍāṃ suvistarāt
- 11
दन्तैर्दन्तिवराहोष्ट्रगोहयाजखरोद्भवैः
शङ्खमुक्ताम्भोधिफेनयुतैः सर्वैर्विचूर्णयेत्
हन्ति वर्तिः कृता श्लक्ष्णं शुक्राणां नाशिनी परम्
dantairdantivarāhoṣṭragohayājakharodbhavaiḥ
śaṅkhamuktāmbhodhiphenayutaiḥ sarvairvicūrṇayet
hanti vartiḥ kṛtā ślakṣṇaṃ śukrāṇāṃ nāśinī param
- 12
तुत्थमाक्षिकसिन्धूत्थशिवाशंखमनःशिला
गैरिकोदकफेनं च मरिचं चेति चूर्णयेत्
tutthamākṣikasindhūtthaśivāśaṃkhamanaḥśilā
gairikodakaphenaṃ ca maricaṃ ceti cūrṇayet
- 13
संयोज्य मधुना कुर्यादन्धानां सा रसक्रिया
वर्त्मरोगं च तिमिरं काचशुक्रहरं परम्
saṃyojya madhunā kuryādandhānāṃ sā rasakriyā
vartmarogaṃ ca timiraṃ kācaśukraharaṃ param
- 14
शङ्खनाभिविभीतस्य मज्जा पथ्या मनःशिला
पिप्पली मरिचं कुष्ठं वचा चेति समांशकम्
śaṅkhanābhivibhītasya majjā pathyā manaḥśilā
pippalī maricaṃ kuṣṭhaṃ vacā ceti samāṃśakam
- 15
छागीक्षीरेण संपिष्ट्वा वर्तिं कृत्वा यथोन्मिताम्
हरेणुमात्रां संघृष्य जलैः कुर्यादथाञ्जनम्
chāgīkṣīreṇa saṃpiṣṭvā vartiṃ kṛtvā yathonmitām
hareṇumātrāṃ saṃghṛṣya jalaiḥ kuryādathāñjanam
- 16
तिमिरं मांसवृद्धिं च काचं पटलम् अर्बुदम्
राज्यन्धं वार्षिकं पुष्पं वर्तिचन्द्रोदया जयेत्
timiraṃ māṃsavṛddhiṃ ca kācaṃ paṭalam arbudam
rājyandhaṃ vārṣikaṃ puṣpaṃ varticandrodayā jayet
- 17
शुद्धे नागे द्रुते तुल्यं शुद्धसूतं विनिक्षिपेत्
कृष्णाञ्जनं तयोस्तुल्यं सर्वमेकत्र चूर्णयेत्
śuddhe nāge drute tulyaṃ śuddhasūtaṃ vinikṣipet
kṛṣṇāñjanaṃ tayostulyaṃ sarvamekatra cūrṇayet
- 18
दशमांशेन कर्पूरमस्मिंश्चूर्णे प्रदापयेत्
एतत्प्रत्यञ्जनं नेत्रगदजिन्नयनामृतम्
daśamāṃśena karpūramasmiṃścūrṇe pradāpayet
etatpratyañjanaṃ netragadajinnayanāmṛtam
- 19
भुक्त्वा पाणितलं घृष्ट्वा चक्षुषोर्यदि दीयते
जाता रोगाः प्रणश्यन्ति न भवन्ति कदाचन
bhuktvā pāṇitalaṃ ghṛṣṭvā cakṣuṣoryadi dīyate
jātā rogāḥ praṇaśyanti na bhavanti kadācana
- 20
त्रिफलायाः कषायेण प्रातर्नयनधावनात्
अचिरेणैव तद्वारि तिमिराणि व्यपोहति
triphalāyāḥ kaṣāyeṇa prātarnayanadhāvanāt
acireṇaiva tadvāri timirāṇi vyapohati
- 21
त्रिफला लौहचूर्णं तु वारिणा पेषयेत्समम्
द्वयोस्तुल्येन तैलेन पचेन्मृद्वग्निना क्षणम्
triphalā lauhacūrṇaṃ tu vāriṇā peṣayetsamam
dvayostulyena tailena pacenmṛdvagninā kṣaṇam
- 22
तैलतुल्ये भृङ्गरसे तत्तैलं तु विपाचयेत्
स्निग्धभाण्डगतं भूमौ स्थित्वा मासात्समुद्धरेत्
tailatulye bhṛṅgarase tattailaṃ tu vipācayet
snigdhabhāṇḍagataṃ bhūmau sthitvā māsātsamuddharet
- 23
सप्ताहं लेपयेद्वेष्ट्य कदल्याश्च दलैः शिरः
निर्वाते क्षीरभोजी स्यात्छालयेत्त्रिफलाजलैः
saptāhaṃ lepayedveṣṭya kadalyāśca dalaiḥ śiraḥ
nirvāte kṣīrabhojī syātchālayettriphalājalaiḥ
- 24
नित्यमेव प्रकर्तव्यं सप्ताहं रञ्जनं भवेत्
यावज्जीवं न सन्देहः कचाः स्युर्भ्रमरोपमाः
nityameva prakartavyaṃ saptāhaṃ rañjanaṃ bhavet
yāvajjīvaṃ na sandehaḥ kacāḥ syurbhramaropamāḥ
- 25
काकमाची यवा जाती समं कृष्णतिलं ततः
तत्तैलं ग्राहयेद्यन्त्रे तेन स्यात्केशरञ्जनम्
kākamācī yavā jātī samaṃ kṛṣṇatilaṃ tataḥ
tattailaṃ grāhayedyantre tena syātkeśarañjanam
- 26
लोहमलामलकल्कः सजपा कुसुमैर्नरः सदा स्नायी
पलितानीह निहन्याद्गङ्गास्नायीव नरकौघम्
lohamalāmalakalkaḥ sajapā kusumairnaraḥ sadā snāyī
palitānīha nihanyādgaṅgāsnāyīva narakaugham
- 27
काश्मर्या मूलमादौ सहचरकुसुमं केतकीनां च मूलं लौहं चूर्णं सभृङ्गं त्रिफलजलयुतं तैलमेभिर्विपक्वम्
कृत्वा वै लोहभाण्डे क्षितितलनिहितं मासम् एकं निधाय केशाः काशप्रकाशा भ्रमरकुलनिभा लेपनाद् एव कृष्णाः
kāśmaryā mūlamādau sahacarakusumaṃ ketakīnāṃ ca mūlaṃ lauhaṃ cūrṇaṃ sabhṛṅgaṃ triphalajalayutaṃ tailamebhirvipakvam
kṛtvā vai lohabhāṇḍe kṣititalanihitaṃ māsam ekaṃ nidhāya keśāḥ kāśaprakāśā bhramarakulanibhā lepanād eva kṛṣṇāḥ
- 28
वज्रीक्षीरेण सप्ताहं सुश्वेतान्भावयेत्तिलान्
तैलेन लिप्ताः केशाः स्युः शुक्ला वै नात्र संशयः
vajrīkṣīreṇa saptāhaṃ suśvetānbhāvayettilān
tailena liptāḥ keśāḥ syuḥ śuklā vai nātra saṃśayaḥ

