345 shlokas
- 1
क्षीराब्धेरुत्थितं देवं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम्
वन्दे धन्वन्तरिं नित्यं नानागदनिषूदनम्
kṣīrābdherutthitaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam
vande dhanvantariṃ nityaṃ nānāgadaniṣūdanam
- 2
यथा गुरुमुखं श्रुत्वा सानुभूतं च तद्रसम्
स रसः प्रोच्यते ह्यत्र व्याधिनाशनहेतवे
yathā gurumukhaṃ śrutvā sānubhūtaṃ ca tadrasam
sa rasaḥ procyate hyatra vyādhināśanahetave
- 3
मुक्त्वैकं रसवैद्यं च लाभपूजायशस्विनम्
तृणकाष्ठौषधैर्वैद्यः को लभेत वराटिकाम्
muktvaikaṃ rasavaidyaṃ ca lābhapūjāyaśasvinam
tṛṇakāṣṭhauṣadhairvaidyaḥ ko labheta varāṭikām
- 4
यस्य रोगस्य यो योगो मुनिभिः परिकीर्तितः
तत्तद्योगसमायुक्तं भिषक्सूतं प्रयोजयेत्
yasya rogasya yo yogo munibhiḥ parikīrtitaḥ
tattadyogasamāyuktaṃ bhiṣaksūtaṃ prayojayet
- 5
मात्राधिकं न सेवेत रसं वा विषम् औषधम्
त्र्याधिबद्धं च कोष्ठं च वीक्ष्य मात्रां प्रयोजयेत्
mātrādhikaṃ na seveta rasaṃ vā viṣam auṣadham
tryādhibaddhaṃ ca koṣṭhaṃ ca vīkṣya mātrāṃ prayojayet
- 6
रसं वज्रं हेम तारं नागं लोहं च ताम्रकम्
तुल्यांशमारिते योज्यं मुक्तामाक्षिकविद्रुमम्
rasaṃ vajraṃ hema tāraṃ nāgaṃ lohaṃ ca tāmrakam
tulyāṃśamārite yojyaṃ muktāmākṣikavidrumam
- 7
शंखं च तुल्यतुल्यांशं सप्ताहं चित्रकद्रवैः
मर्दयित्वा विचूर्ण्याथ तेनापूर्य वराटिकाम्
śaṃkhaṃ ca tulyatulyāṃśaṃ saptāhaṃ citrakadravaiḥ
mardayitvā vicūrṇyātha tenāpūrya varāṭikām
- 8
टङ्कणं रविदुग्धेन पिष्ट्वा मूषां च बन्धयेत्
मृद्भाण्डे च निरुध्याथ सम्यग्गजपुटे पचेत्
ṭaṅkaṇaṃ ravidugdhena piṣṭvā mūṣāṃ ca bandhayet
mṛdbhāṇḍe ca nirudhyātha samyaggajapuṭe pacet
- 9
स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्
आदाय चूर्णयेत्सर्वं निर्गुण्ड्याः सप्तभावनाः
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya sūkṣmacūrṇāni kārayet
ādāya cūrṇayetsarvaṃ nirguṇḍyāḥ saptabhāvanāḥ
- 10
आर्द्रकस्य रसैः सप्त चित्रकस्यैकविंशतिः
द्रवैर्भाव्यं ततः शोष्यं देयं गुञ्जाचतुष्टयम्
ārdrakasya rasaiḥ sapta citrakasyaikaviṃśatiḥ
dravairbhāvyaṃ tataḥ śoṣyaṃ deyaṃ guñjācatuṣṭayam
- 11
क्षयरोगं निहन्त्याशु साध्यासाध्यं न संशयः
योजयेत्पिप्पलीक्षौद्रैः सघृतैर्मरिचेन च
kṣayarogaṃ nihantyāśu sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ
yojayetpippalīkṣaudraiḥ saghṛtairmaricena ca
- 12
महारोगाष्टके कासे ज्वरे श्वासेऽतिसारके
पोटलीरत्नगर्भोऽयं योगवाहेषु योजयेत्
mahārogāṣṭake kāse jvare śvāse'tisārake
poṭalīratnagarbho'yaṃ yogavāheṣu yojayet
- 13
स्याद्रसेन समं हेम मौक्तिकं द्विगुणं भवेत्
गन्धकं च समं तेन रसपादस्तु टंकणम्
syādrasena samaṃ hema mauktikaṃ dviguṇaṃ bhavet
gandhakaṃ ca samaṃ tena rasapādastu ṭaṃkaṇam
- 14
सर्वं तद्गोलकं कृत्वा काञ्जिकेनावशोषयेत्
भाण्डे लवणपूर्णे च पचेद्यामचतुष्टयम्
sarvaṃ tadgolakaṃ kṛtvā kāñjikenāvaśoṣayet
bhāṇḍe lavaṇapūrṇe ca pacedyāmacatuṣṭayam
- 15
मृगाङ्कसंज्ञको ज्ञेयो राजयोगनिकृन्तनः
गुञ्जाचतुष्टयं चास्य मरिचैर्भक्षयेद्भिषक्
mṛgāṅkasaṃjñako jñeyo rājayoganikṛntanaḥ
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya maricairbhakṣayedbhiṣak
- 16
पिप्पलीदशकैर्वापि मधुना लेहयेद्बुधः
पथ्यं सुलघुमांसेन प्रायेणास्य प्रयोजयेत्
pippalīdaśakairvāpi madhunā lehayedbudhaḥ
pathyaṃ sulaghumāṃsena prāyeṇāsya prayojayet
- 17
दध्याज्यगव्यं तक्रं वा क्षीरं वाजं प्रयोजयेत्
व्यञ्जनैर्मृतपक्वैश्च नातिक्षारैर् अहिङ्गुकैः
dadhyājyagavyaṃ takraṃ vā kṣīraṃ vājaṃ prayojayet
vyañjanairmṛtapakvaiśca nātikṣārair ahiṅgukaiḥ
- 18
एलाजम्बीरमरिचैः संस्कृतैरविदाहिभिः
वृन्ताकतैलबिल्वानि कारवेल्लं च वर्जयेत्
elājambīramaricaiḥ saṃskṛtairavidāhibhiḥ
vṛntākatailabilvāni kāravellaṃ ca varjayet
- 19
स्त्रियं परिहरेद्दूरात्कोपं चापि परित्यजेत्
वल्ली तुम्बरिकानाम तन्मूलं क्वाथयेत्पलम्
striyaṃ parihareddūrātkopaṃ cāpi parityajet
vallī tumbarikānāma tanmūlaṃ kvāthayetpalam
- 20
कटुकत्रयसंयुक्तं पाययेत्कासशान्तये
त्रिशूली या समाख्याता तन्मूलं क्वाथयेद्वलम्
kaṭukatrayasaṃyuktaṃ pāyayetkāsaśāntaye
triśūlī yā samākhyātā tanmūlaṃ kvāthayedvalam
- 21
ईषद्धिङ्गुसमायुक्तं काकिणी चित्रकं वचा
भक्षयेत्पथ्यभोज्यं च सर्वरोगप्रशान्तये
īṣaddhiṅgusamāyuktaṃ kākiṇī citrakaṃ vacā
bhakṣayetpathyabhojyaṃ ca sarvarogapraśāntaye
- 22
मर्कटीपत्रचूर्णस्य गुटिकां मधुना कृताम्
धारयेत्सततं वक्त्रे कासविष्टम्भनाशिनीम्
markaṭīpatracūrṇasya guṭikāṃ madhunā kṛtām
dhārayetsatataṃ vaktre kāsaviṣṭambhanāśinīm
- 23
छागमांसं पयश्छागं छागं सर्पिः सनागरम्
छागोपसेवासहनं छागमध्ये तु यक्ष्मनुत्
chāgamāṃsaṃ payaśchāgaṃ chāgaṃ sarpiḥ sanāgaram
chāgopasevāsahanaṃ chāgamadhye tu yakṣmanut
- 24
मलायत्तं बलं पुंसां शुक्रायत्तं च जीवितम्
अतो विशेषतो रक्षेद्यक्ष्मिणो मलरेतसी
malāyattaṃ balaṃ puṃsāṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam
ato viśeṣato rakṣedyakṣmiṇo malaretasī
- 25
पलं कपर्दचूर्णस्य पलं पारदगन्धयोः
माषोऽपि टंकणस्यैको जम्बीरेण विमर्दयेत्
palaṃ kapardacūrṇasya palaṃ pāradagandhayoḥ
māṣo'pi ṭaṃkaṇasyaiko jambīreṇa vimardayet
- 26
पुटेल्लोकेश्वरो नाम लोकनाथोऽयमुत्तमः
जयेत्कुष्ठं रक्तपित्तमन्यरोगं क्षयं नयेत्
puṭellokeśvaro nāma lokanātho'yamuttamaḥ
jayetkuṣṭhaṃ raktapittamanyarogaṃ kṣayaṃ nayet
- 27
पुष्टवीर्यप्रदाता च कान्तिलावण्यदः परः
कोऽस्ति लोकेश्वराद् अन्यो नृणां शम्भुमुखोद्गतात्
puṣṭavīryapradātā ca kāntilāvaṇyadaḥ paraḥ
ko'sti lokeśvarād anyo nṛṇāṃ śambhumukhodgatāt
- 28
रसस्य भस्मना हेम पादांशेन प्रकल्पयेत्
द्विगुणं गन्धकं दत्त्वा मर्दयेच्चित्रकाम्बुना
rasasya bhasmanā hema pādāṃśena prakalpayet
dviguṇaṃ gandhakaṃ dattvā mardayeccitrakāmbunā
- 29
वराटकांश्च सम्पूर्य टङ्कणेन निरुध्य च
भाण्डे चूर्णं प्रतिलिखेत्क्षिप्त्वा रुन्धीत मृन्मये
varāṭakāṃśca sampūrya ṭaṅkaṇena nirudhya ca
bhāṇḍe cūrṇaṃ pratilikhetkṣiptvā rundhīta mṛnmaye
- 30
शोषयित्वा पुटेद्गर्भे वह्निं दत्त्वा पराह्निके
स्वांगशीतं समुद्धृत्य चूर्णयित्वाथ विन्यसेत्
śoṣayitvā puṭedgarbhe vahniṃ dattvā parāhnike
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya cūrṇayitvātha vinyaset

