71 shlokas
- 1
हेमादिलोहकिट्टान्तं शोधनं मारणं गुणम्
वक्ष्ये सप्रत्ययं योगं यथागुरुमुखोदितम्
hemādilohakiṭṭāntaṃ śodhanaṃ māraṇaṃ guṇam
vakṣye sapratyayaṃ yogaṃ yathāgurumukhoditam
- 2
तैले तक्रे गवां मूत्रे क्वाथे कौलत्थकाञ्जिके
तप्तं तप्तं निषेचेत्तु तत्तद्द्रावे तु सप्तधा
taile takre gavāṃ mūtre kvāthe kaulatthakāñjike
taptaṃ taptaṃ niṣecettu tattaddrāve tu saptadhā
- 3
स्वर्णादिलोहपर्यन्तं शुद्धिर्भवति निश्चितम्
शोधनं मारणं चैव कथ्यते च मयाधुना
svarṇādilohaparyantaṃ śuddhirbhavati niścitam
śodhanaṃ māraṇaṃ caiva kathyate ca mayādhunā
- 4
मृत्तिकामातुलुङ्गाम्लैः पञ्चवासरभाविता
सभस्मलवणं हेम शोधयेत्पुटपाकतः
mṛttikāmātuluṅgāmlaiḥ pañcavāsarabhāvitā
sabhasmalavaṇaṃ hema śodhayetpuṭapākataḥ
- 5
शुद्धसूतसमं हेम खल्वे कुर्याच्च गोलकम्
अधोर्ध्वं गन्धकं दत्त्वा सर्वं तुल्यं निरुध्य च
śuddhasūtasamaṃ hema khalve kuryācca golakam
adhordhvaṃ gandhakaṃ dattvā sarvaṃ tulyaṃ nirudhya ca
- 6
त्रिंशद्वनोपलैर्देयं पुटान्येवं चतुर्दश
निरुत्थं जायते भस्म गन्धो देयः पुनः पुनः
triṃśadvanopalairdeyaṃ puṭānyevaṃ caturdaśa
nirutthaṃ jāyate bhasma gandho deyaḥ punaḥ punaḥ
- 7
कृत्वा कण्टकवेध्यानि स्वर्णपत्राणि लेपयेत्
लुङ्गाम्बुभस्मसूतेन म्रियते दशभिः पुटैः
kṛtvā kaṇṭakavedhyāni svarṇapatrāṇi lepayet
luṅgāmbubhasmasūtena mriyate daśabhiḥ puṭaiḥ
- 8
रसस्य भस्मना वाथ रसैर्वा लेपयेद्दलम्
हिङ्गुहिङ्गुलसिन्दूरैः शिलासाम्येन लेपयेत्
rasasya bhasmanā vātha rasairvā lepayeddalam
hiṅguhiṅgulasindūraiḥ śilāsāmyena lepayet
- 9
संमर्द्य काञ्चनद्रावैर्दिनं कृत्वाथ गोलकम्
तं भाण्डस्य तले धृत्वा भस्मना पूरयेद्दृढम्
saṃmardya kāñcanadrāvairdinaṃ kṛtvātha golakam
taṃ bhāṇḍasya tale dhṛtvā bhasmanā pūrayeddṛḍham
- 10
अग्निं प्रज्वालयेद्गाढं द्विनिशं स्वाङ्गशीतलम्
उद्धृत्य सावशेषं च पुनर्देयं पुटत्रयम्
agniṃ prajvālayedgāḍhaṃ dviniśaṃ svāṅgaśītalam
uddhṛtya sāvaśeṣaṃ ca punardeyaṃ puṭatrayam
- 11
अनेन विधिना स्वर्णं निरुत्थं जायतेऽमितम्
एतद्रसायनं बल्यं वृष्यं शीतं क्षयादिहृत्
anena vidhinā svarṇaṃ nirutthaṃ jāyate'mitam
etadrasāyanaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ śītaṃ kṣayādihṛt
- 12
गलितस्य सुवर्णस्य षोडशांशेन सीसकम्
योजयित्वा समुद्धृत्य निम्बुनीरेण मर्दयेत्
galitasya suvarṇasya ṣoḍaśāṃśena sīsakam
yojayitvā samuddhṛtya nimbunīreṇa mardayet
- 13
तद्गोलकसमं गन्धं चूर्णं दद्यादधोपरि
शरावसम्पुटे धृत्वा पुटेद्विंशद्वनोपलैः
tadgolakasamaṃ gandhaṃ cūrṇaṃ dadyādadhopari
śarāvasampuṭe dhṛtvā puṭedviṃśadvanopalaiḥ
- 14
एवं मुनिपुटैर्हेम नोत्थानं लभते पुनः
माक्षिकं नागचूर्णं च पिष्टमर्करसे पुनः
evaṃ munipuṭairhema notthānaṃ labhate punaḥ
mākṣikaṃ nāgacūrṇaṃ ca piṣṭamarkarase punaḥ
- 15
हेमपत्रं च तेनैव म्रियते क्षणमात्रतः
कषायतिक्तमधुरं सुवर्णं गुरु लेखनम्
hemapatraṃ ca tenaiva mriyate kṣaṇamātrataḥ
kaṣāyatiktamadhuraṃ suvarṇaṃ guru lekhanam
- 16
वृष्यं रसायनं बल्यं चक्षुष्यं कान्तिदं शुचि
आयुर्मेदोवयःस्थैर्यवाग्विशुद्धिस्मृतिप्रदम्
vṛṣyaṃ rasāyanaṃ balyaṃ cakṣuṣyaṃ kāntidaṃ śuci
āyurmedovayaḥsthairyavāgviśuddhismṛtipradam
- 17
क्षयोन्मादगदार्तानां शमनं परमुच्यते
भागेन क्षारराजेन द्रावितं शुद्धिमिच्छता
kṣayonmādagadārtānāṃ śamanaṃ paramucyate
bhāgena kṣārarājena drāvitaṃ śuddhimicchatā
- 18
तारपत्रं चतुर्भागं भागैकं शुद्धतालकम्
मर्द्यं जम्बीरजैर्द्रावैस्तारपत्राणि लेपयेत्
tārapatraṃ caturbhāgaṃ bhāgaikaṃ śuddhatālakam
mardyaṃ jambīrajairdrāvaistārapatrāṇi lepayet
- 19
रुद्ध्वा त्रिभिः पुटैः पाच्यं पञ्चविंशद्वनोपलैः
म्रियते नात्र सन्देहो गन्धो देयः पुनः पुनः
ruddhvā tribhiḥ puṭaiḥ pācyaṃ pañcaviṃśadvanopalaiḥ
mriyate nātra sandeho gandho deyaḥ punaḥ punaḥ
- 20
स्वर्णमाक्षिकगन्धस्य समं भागं तु कारयेत्
अर्कक्षीरेण सम्पिष्टं तारपत्रं प्रलिप्य च
svarṇamākṣikagandhasya samaṃ bhāgaṃ tu kārayet
arkakṣīreṇa sampiṣṭaṃ tārapatraṃ pralipya ca
- 21
पुटेन जारयेत्तारं मृतं भवति निश्चितम्
विधाय पिष्टिं सूतेन रजतस्याथ मेलयेत्
puṭena jārayettāraṃ mṛtaṃ bhavati niścitam
vidhāya piṣṭiṃ sūtena rajatasyātha melayet
- 22
तालं गन्धं समं पश्चान्मर्दयेन्निम्बुकद्रवैः
द्वित्रैः पुटैः भवेद्भस्म योज्यमेव रसादिषु
tālaṃ gandhaṃ samaṃ paścānmardayennimbukadravaiḥ
dvitraiḥ puṭaiḥ bhavedbhasma yojyameva rasādiṣu
- 23
शीतं कषायं मधुरमम्लं वातप्रकोपजित्
दीपनं बलकृत्स्निग्धं गाढाजीर्णविनाशनम्
आयुष्यं दीर्घरोगघ्नं रजतं लेखनं परम्
śītaṃ kaṣāyaṃ madhuramamlaṃ vātaprakopajit
dīpanaṃ balakṛtsnigdhaṃ gāḍhājīrṇavināśanam
āyuṣyaṃ dīrgharogaghnaṃ rajataṃ lekhanaṃ param
- 24
न विषं विषमित्याहुस्ताम्रं तु विषमुच्यते
एको दोषो विषे ताम्रे त्वष्टौ दोषाः प्रकीर्तिताः
na viṣaṃ viṣamityāhustāmraṃ tu viṣamucyate
eko doṣo viṣe tāmre tvaṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ
- 25
भ्रमो मूर्च्छा विदाहश्च स्वेदक्लेदनवान्तयः
अरुचिश्चित्तसन्ताप एते दोषा विषोपमाः
bhramo mūrcchā vidāhaśca svedakledanavāntayaḥ
aruciścittasantāpa ete doṣā viṣopamāḥ
- 26
तस्माद्विशुद्धं संग्राह्यं ताम्रं रोगप्रशान्तये
लवणैर्वज्रदुग्धेन ताम्रपत्रं विलेपयेत्
tasmādviśuddhaṃ saṃgrāhyaṃ tāmraṃ rogapraśāntaye
lavaṇairvajradugdhena tāmrapatraṃ vilepayet
- 27
अग्नौ संताप्य निर्गुण्डीरसैः सिक्तं च सप्तधा
स्नुह्यर्कस्वरसेऽप्येवं शुल्बशुद्धिर्भविष्यति
agnau saṃtāpya nirguṇḍīrasaiḥ siktaṃ ca saptadhā
snuhyarkasvarase'pyevaṃ śulbaśuddhirbhaviṣyati
- 28
गोमूत्रेण पचेद्यामं ताम्रपत्रं दृढाग्निना
शुध्यते नात्र सन्देहो मारणं वाप्यथोच्यते
gomūtreṇa pacedyāmaṃ tāmrapatraṃ dṛḍhāgninā
śudhyate nātra sandeho māraṇaṃ vāpyathocyate
- 29
सूतमेकं द्विधा गन्धं यामं कन्यां विमर्दयेत्
द्वयोस्तुल्यं ताम्रपत्रं स्थाल्या गर्भं निरोधयेत्
sūtamekaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaṃ kanyāṃ vimardayet
dvayostulyaṃ tāmrapatraṃ sthālyā garbhaṃ nirodhayet
- 30
सम्यङ्मृल्लवणैः सार्द्धं पार्श्वे भस्म निधाय च
चतुर्यामं पचेच्चुल्ल्यां पात्रपृष्ठे सगोमये
samyaṅmṛllavaṇaiḥ sārddhaṃ pārśve bhasma nidhāya ca
caturyāmaṃ paceccullyāṃ pātrapṛṣṭhe sagomaye

