30 shlokas
- 1
नागरकः सह मित्रजनेन परिचारकैश्च कृतपुष्पोपहारे संचारितसुरभिधूपे रत्यावासे प्रसाधिते वासगृहे कृतस्नानप्रसाधनां युक्त्या पीतां स्त्रियं सान्त्वनैः पुनः पानेन चोपक्रमेत्
दक्षिणतश्चास्या उपवेशनम्
केशहस्ते वस्त्रान्ते नीव्याम् इत्यवलम्बनम्
रत्यर्थं सव्येन बाहुनानुद्धतः परिष्वङ्गः
पूर्वप्रकरणसम्बद्धैः परिहासानुरागैर्वचोभिर् अनुवृत्तिः
गूढाश्लीलानां च वस्तूनां समस्यया परिभाषणम्
सनृत्तम् अनृत्तं वा गीतं वादित्रम्
कलासु संकथाः
पुनः पानेनोपच्छन्दनम्
जातानुरागायां कुसुमानुलेपनताम्बूलदानेन च शेषजनविसृष्टिः
विजने च यथोक्तैर् आलिङ्गनादिभिर् एनाम् उद्धर्षयेत्
ततो नीवीविश्लेषणादि यथोक्तम् उपक्रमेत
इत्ययं रतारम्भः
nāgarakaḥ saha mitrajanena paricārakaiśca kṛtapuṣpopahāre saṃcāritasurabhidhūpe ratyāvāse prasādhite vāsagṛhe kṛtasnānaprasādhanāṃ yuktyā pītāṃ striyaṃ sāntvanaiḥ punaḥ pānena copakramet
dakṣiṇataścāsyā upaveśanam
keśahaste vastrānte nīvyām ityavalambanam
ratyarthaṃ savyena bāhunānuddhataḥ pariṣvaṅgaḥ
pūrvaprakaraṇasambaddhaiḥ parihāsānurāgairvacobhir anuvṛttiḥ
gūḍhāślīlānāṃ ca vastūnāṃ samasyayā paribhāṣaṇam
sanṛttam anṛttaṃ vā gītaṃ vāditram
kalāsu saṃkathāḥ
punaḥ pānenopacchandanam
jātānurāgāyāṃ kusumānulepanatāmbūladānena ca śeṣajanavisṛṣṭiḥ
vijane ca yathoktair āliṅganādibhir enām uddharṣayet
tato nīvīviśleṣaṇādi yathoktam upakrameta
ityayaṃ ratārambhaḥ
- 2
रतावसानिकं रागम् अतिवाह्यासंस्तुतयोर् इव सव्रीडयोः परस्परम् अपश्यतोः पृथक्पृथग् आचारभूमिगमनम्
प्रतिनिवृत्त्य चाव्रीडायमानयोर् उचितदेशोपविष्टयोस्ताम्बूलग्रहणम् अच्छीकृतं चन्दनम् अन्यद्वानुलेपनं तस्या गात्रे स्वयम् एव निवेशयेत्
सव्येन बाहुना चैनां परिरभ्य चषकहस्तः सान्त्वयन्पाययेत्
जलानुपानं वा खण्डखाद्यकम् अन्यद्वा प्रकृतिसात्म्ययुक्तम् उभावप्युपयुञ्जीयाताम्
अच्छरसकयूषम् अम्लयवागूं भृष्टमांसोपदंशानि पानकानि चूतफलानि शुष्कमांसं मातुलुङ्गचुक्रकाणि सशर्कराणि च यथादेशसात्म्यं च
तत्र मधुरम् इदं मृदु विशदम् इति च विदश्य विदश्य तत्तद् उपाहरेत्
हर्म्यतलस्थितयोर्वा चन्द्रिकासेवनार्थम् आसनम्
तदङ्कसंलीनायाश्चन्द्रमसं पश्यन्त्या नक्षत्रपङ्क्तिव्यक्तीकरणम्
अरुन्धतीध्रुवसप्तर्षिमालादर्शनं च
इति रतावसानिकम्
ratāvasānikaṃ rāgam ativāhyāsaṃstutayor iva savrīḍayoḥ parasparam apaśyatoḥ pṛthakpṛthag ācārabhūmigamanam
pratinivṛttya cāvrīḍāyamānayor ucitadeśopaviṣṭayostāmbūlagrahaṇam acchīkṛtaṃ candanam anyadvānulepanaṃ tasyā gātre svayam eva niveśayet
savyena bāhunā caināṃ parirabhya caṣakahastaḥ sāntvayanpāyayet
jalānupānaṃ vā khaṇḍakhādyakam anyadvā prakṛtisātmyayuktam ubhāvapyupayuñjīyātām
accharasakayūṣam amlayavāgūṃ bhṛṣṭamāṃsopadaṃśāni pānakāni cūtaphalāni śuṣkamāṃsaṃ mātuluṅgacukrakāṇi saśarkarāṇi ca yathādeśasātmyaṃ ca
tatra madhuram idaṃ mṛdu viśadam iti ca vidaśya vidaśya tattad upāharet
harmyatalasthitayorvā candrikāsevanārtham āsanam
tadaṅkasaṃlīnāyāścandramasaṃ paśyantyā nakṣatrapaṅktivyaktīkaraṇam
arundhatīdhruvasaptarṣimālādarśanaṃ ca
iti ratāvasānikam
- 3
अवसाने अपि च प्रीतिर् उपचारैर् उपस्कृता
सविस्रम्भकथायोगै रतिं जनयते पराम्
avasāne api ca prītir upacārair upaskṛtā
savisrambhakathāyogai ratiṃ janayate parām
- 4
परस्परप्रीतिकरैर् आत्मभावानुवर्तनैः
क्षणात्क्रोधपरावृत्तैः क्षणात्प्रीतिविलोकितैः
parasparaprītikarair ātmabhāvānuvartanaiḥ
kṣaṇātkrodhaparāvṛttaiḥ kṣaṇātprītivilokitaiḥ
- 5
हल्लीसकक्रीडनकैर्गायनैर्लाटरासकैः
रागलोलार्द्रनयनैश्चन्द्रमण्डलवीक्षणैः
hallīsakakrīḍanakairgāyanairlāṭarāsakaiḥ
rāgalolārdranayanaiścandramaṇḍalavīkṣaṇaiḥ
- 6
आद्ये संदर्शने जाते पूर्वं ये स्युर्मनोरथाः
पुनर्वियोगे दुःखं च तस्य सर्वस्य कीर्तनैः
ādye saṃdarśane jāte pūrvaṃ ye syurmanorathāḥ
punarviyoge duḥkhaṃ ca tasya sarvasya kīrtanaiḥ
- 7
कीर्तनान्ते च रागेण परिष्वङ्गैः सचुम्बनैः
तैस्तैश्च भावैः संयुक्तो यूनो रागो विवर्धते
kīrtanānte ca rāgeṇa pariṣvaṅgaiḥ sacumbanaiḥ
taistaiśca bhāvaiḥ saṃyukto yūno rāgo vivardhate
- 8
रागवद् आहार्यरागं कृत्रिमरागं व्यवहितरागं पोटारतं खलरतम् अयन्त्रितरतम् इति रतविशेषाः
rāgavad āhāryarāgaṃ kṛtrimarāgaṃ vyavahitarāgaṃ poṭārataṃ khalaratam ayantritaratam iti rataviśeṣāḥ
- 9
संदर्शनात्प्रभृत्युभयोर् अपि प्रवृद्धरागयोः प्रयत्नकृते समागमे प्रवासप्रत्यागमने वा कलहवियोगयोगे तद्रागवत्
saṃdarśanātprabhṛtyubhayor api pravṛddharāgayoḥ prayatnakṛte samāgame pravāsapratyāgamane vā kalahaviyogayoge tadrāgavat
- 10
तत्रात्माभिप्रायाद्यावदर्थं च प्रवृत्तिः
tatrātmābhiprāyādyāvadarthaṃ ca pravṛttiḥ
- 11
मध्यस्थरागयोर् आरब्धं यद् अनुरज्यते तद् आहार्यरागम्
madhyastharāgayor ārabdhaṃ yad anurajyate tad āhāryarāgam
- 12
तत्र चातुःषष्टिकैर्योगैः सात्म्यानुविद्धैः संधुक्ष्य संधुक्ष्य रागं प्रवर्तेत
तत्कार्यहेतोर् अन्यत्र सक्तयोर्वा कृत्रिमरागम्
tatra cātuḥṣaṣṭikairyogaiḥ sātmyānuviddhaiḥ saṃdhukṣya saṃdhukṣya rāgaṃ pravarteta
tatkāryahetor anyatra saktayorvā kṛtrimarāgam
- 13
तत्र समुच्चयेन योगाञ्शास्त्रतः पश्येत्
tatra samuccayena yogāñśāstrataḥ paśyet
- 14
पुरुषस्तु हृदयप्रियाम् अन्यां मनसि निधाय व्यवहरेत्
संप्रयोगात्प्रभृति रतिं यावत्
अतस्तद्व्यवहितरागम्
puruṣastu hṛdayapriyām anyāṃ manasi nidhāya vyavaharet
saṃprayogātprabhṛti ratiṃ yāvat
atastadvyavahitarāgam
- 15
न्यूनायां कुम्भदास्यां परिचारिकायां वा यावदर्थं संप्रयोगस्तत्पोटारतम्
nyūnāyāṃ kumbhadāsyāṃ paricārikāyāṃ vā yāvadarthaṃ saṃprayogastatpoṭāratam
- 16
तत्रोपचारान्नाद्रियेत
tatropacārānnādriyeta
- 17
तथा वेश्याया ग्रामीणेन सह यावदर्थं खलरतम्
tathā veśyāyā grāmīṇena saha yāvadarthaṃ khalaratam
- 18
ग्रामव्रजप्रत्यन्तयोषिद्भिश्च नागरकस्य
grāmavrajapratyantayoṣidbhiśca nāgarakasya
- 19
उत्पन्नविस्रम्भयोश्च परस्परानुकूल्याद् अयन्त्रितरतम्
इति रतानि
utpannavisrambhayośca parasparānukūlyād ayantritaratam
iti ratāni
- 20
वर्धमानप्रणया तु नायिका सपत्नीनाम् अग्रहणं तदाश्रयम् आलापं वा गोत्रस्खलितं वा न मर्षयेत्
नायकव्यलीकं च
vardhamānapraṇayā tu nāyikā sapatnīnām agrahaṇaṃ tadāśrayam ālāpaṃ vā gotraskhalitaṃ vā na marṣayet
nāyakavyalīkaṃ ca
- 21
तत्र सुभृशः कलहो रुदितम् आयासः शिरोरुहाणाम् अवक्षोदनं प्रहणनम् आसनाच्छयनाद्वा मह्यां पतनं माल्यभूषणावमोक्षो भूमौ शय्या च
tatra subhṛśaḥ kalaho ruditam āyāsaḥ śiroruhāṇām avakṣodanaṃ prahaṇanam āsanācchayanādvā mahyāṃ patanaṃ mālyabhūṣaṇāvamokṣo bhūmau śayyā ca
- 22
तत्र युक्तरूपेण साम्ना पादपतनेन वा प्रसन्नमनास्ताम् अनुनयन्न् उपक्रम्य शयनम् आरोहयेत्
tatra yuktarūpeṇa sāmnā pādapatanena vā prasannamanāstām anunayann upakramya śayanam ārohayet
- 23
तस्य च वचनम् उत्तरेण योजयन्ती विवृद्धक्रोधा सकचग्रहम् अस्यास्यम् उन्नमय्य पादेन बाहौ शिरसि वक्षसि पृष्ठे वा सकृद्द्विस्त्रिर् अवहन्यात्
द्वारदेशं गच्छेत्
तत्रोपविश्याश्रुकरणम् इति
अतिक्रुद्धापि तु न द्वारदेशाद्भूयो गच्छेत्
दोषवत्त्वात्
इति दत्तकः
तत्र युक्तितो ऽनुनीयमाना प्रसादम् आकाङ्क्षेत्
प्रसन्नापि तु सकषायैर् एव वाक्यैर् एनं तुदतीव प्रसन्नरतिकाङ्क्षिणी नायकेन परिरभ्येत
tasya ca vacanam uttareṇa yojayantī vivṛddhakrodhā sakacagraham asyāsyam unnamayya pādena bāhau śirasi vakṣasi pṛṣṭhe vā sakṛddvistrir avahanyāt
dvāradeśaṃ gacchet
tatropaviśyāśrukaraṇam iti
atikruddhāpi tu na dvāradeśādbhūyo gacchet
doṣavattvāt
iti dattakaḥ
tatra yuktito 'nunīyamānā prasādam ākāṅkṣet
prasannāpi tu sakaṣāyair eva vākyair enaṃ tudatīva prasannaratikāṅkṣiṇī nāyakena parirabhyeta
- 24
स्वभवनस्था तु निमित्तात्कलहिता तथाविधचेष्टैव नायकम् अभिगच्छेत्
तत्र पीठमर्दविटविदूषकैर्नायकप्रयुक्तैर् उपशमितरोषा तैर् एवानुनीता तैः सहैव तद्भवनम् अधिगच्छेत्
तत्र च वसेत्
इति प्रणयकलहः
svabhavanasthā tu nimittātkalahitā tathāvidhaceṣṭaiva nāyakam abhigacchet
tatra pīṭhamardaviṭavidūṣakairnāyakaprayuktair upaśamitaroṣā tair evānunītā taiḥ sahaiva tadbhavanam adhigacchet
tatra ca vaset
iti praṇayakalahaḥ
- 25
भवन्ति चात्र श्लोकाः
एवम् एतां चतुःषष्टिं बाभ्रव्येण प्रकीर्तिताम्
प्रयुञ्जानो वरस्त्रीषु सिद्धिं गच्छति नायकः
bhavanti cātra ślokāḥ
evam etāṃ catuḥṣaṣṭiṃ bābhravyeṇa prakīrtitām
prayuñjāno varastrīṣu siddhiṃ gacchati nāyakaḥ
- 26
ब्रुवन्न् अप्यन्यशास्त्राणि चतुःषष्टिविवर्जितः
विद्वत्संसदि नात्यर्थं कथासु परिपूज्यते
bruvann apyanyaśāstrāṇi catuḥṣaṣṭivivarjitaḥ
vidvatsaṃsadi nātyarthaṃ kathāsu paripūjyate
- 27
वर्जितो ऽप्यन्यविज्ञानैर् एतया यस्त्वलंकृतः
स गोष्ठ्यां नरनारीणां कथास्वग्रं विगाहते
varjito 'pyanyavijñānair etayā yastvalaṃkṛtaḥ
sa goṣṭhyāṃ naranārīṇāṃ kathāsvagraṃ vigāhate
- 28
विद्वद्भिः पूजिताम् एनां खलैर् अपि सुपूजिताम्
पूजितां गणिकासंघैर्नन्दिनीं को न पूजयेत्
vidvadbhiḥ pūjitām enāṃ khalair api supūjitām
pūjitāṃ gaṇikāsaṃghairnandinīṃ ko na pūjayet
- 29
नन्दिनी सुभगा सिद्धा सुभगंकरणीति च
नारीप्रियेति चाचार्यैः शास्त्रेष्व् एषा निरुच्यते
nandinī subhagā siddhā subhagaṃkaraṇīti ca
nārīpriyeti cācāryaiḥ śāstreṣv eṣā nirucyate
- 30
कन्याभिः परयोषिद्भिर्गणिकाभिश्च भावतः
वीक्ष्यते बहुमानेन चतुःषष्टिविचक्षणः
kanyābhiḥ parayoṣidbhirgaṇikābhiśca bhāvataḥ
vīkṣyate bahumānena catuḥṣaṣṭivicakṣaṇaḥ

