31 shlokas
- 1
संप्रयोगाङ्गं चतुःषष्टिर् इत्याचक्षते
चतुःषष्टिप्रकरणत्वात्
saṃprayogāṅgaṃ catuḥṣaṣṭir ityācakṣate
catuḥṣaṣṭiprakaraṇatvāt
- 2
शास्त्रम् एवेदं चतुःषष्टिर् इत्याचार्यवादः
śāstram evedaṃ catuḥṣaṣṭir ityācāryavādaḥ
- 3
कलानां चतुःषष्टित्वात्तासां च संप्रयोगाङ्गभूतत्वात्कलासमूहो वा चतुःषष्टिर् इति
ऋचां दशतयीनां च संज्ञितत्वात्
इहापि तदर्थसंबन्धात्
पञ्चालसंबन्धाच्च बह्वृचैर् एषा पूजार्थं संज्ञा प्रवर्तिता इत्येके
kalānāṃ catuḥṣaṣṭitvāttāsāṃ ca saṃprayogāṅgabhūtatvātkalāsamūho vā catuḥṣaṣṭir iti
ṛcāṃ daśatayīnāṃ ca saṃjñitatvāt
ihāpi tadarthasaṃbandhāt
pañcālasaṃbandhācca bahvṛcair eṣā pūjārthaṃ saṃjñā pravartitā ityeke
- 4
आलिङ्गनचुम्बननखच्छेद्यदशनच्छेद्यसंवेशनशीत्कृतपुरुषायितोपरिष्टकानाम् अष्टानाम् अष्टधा विकल्पभेदाद् अष्टावष्टकाश्चतुःषष्टिर् इति बाभ्रवीयाः
āliṅganacumbananakhacchedyadaśanacchedyasaṃveśanaśītkṛtapuruṣāyitopariṣṭakānām aṣṭānām aṣṭadhā vikalpabhedād aṣṭāvaṣṭakāścatuḥṣaṣṭir iti bābhravīyāḥ
- 5
विकल्पवर्गाणाम् अष्टानां न्यूनाधिकत्वदर्शनात्प्रहणनविरुतपुरुषोपसृप्तचित्ररतादीनाम् अन्येषाम् अपि वर्गाणाम् इह प्रवेशनात्प्रायोवादो ऽयम्
यथा सप्तपर्णो वृक्षः पञ्चवर्णो बलिर् इति वात्स्यायनः
vikalpavargāṇām aṣṭānāṃ nyūnādhikatvadarśanātprahaṇanavirutapuruṣopasṛptacitraratādīnām anyeṣām api vargāṇām iha praveśanātprāyovādo 'yam
yathā saptaparṇo vṛkṣaḥ pañcavarṇo balir iti vātsyāyanaḥ
- 6
तत्रासमागतयोः प्रीतिलिङ्गद्योतनार्थम् आलिङ्गनचतुष्टयम्
स्पृष्टकम्विद्धकम् उद्धृष्टकं पीडितकम् इति
tatrāsamāgatayoḥ prītiliṅgadyotanārtham āliṅganacatuṣṭayam
spṛṣṭakamviddhakam uddhṛṣṭakaṃ pīḍitakam iti
- 7
सर्वत्र संज्ञार्थेनैव कर्मातिदेशः
sarvatra saṃjñārthenaiva karmātideśaḥ
- 8
संमुखागतायां प्रयोज्यायाम् अन्यापदेशेन गच्छतो गात्रेण गात्रस्य स्पर्शनं स्पृष्टकम्
saṃmukhāgatāyāṃ prayojyāyām anyāpadeśena gacchato gātreṇa gātrasya sparśanaṃ spṛṣṭakam
- 9
प्रयोज्यं स्थितम् उपविष्टं वा विजने किंचिद्गृह्णती पयोधरेण विध्येत्
नायको ऽपि ताम् अवपीड्य गृह्णीयाद् इति विद्धकम्
prayojyaṃ sthitam upaviṣṭaṃ vā vijane kiṃcidgṛhṇatī payodhareṇa vidhyet
nāyako 'pi tām avapīḍya gṛhṇīyād iti viddhakam
- 10
तदुभयम् अनतिप्रवृत्तसंभाषणयोः
tadubhayam anatipravṛttasaṃbhāṣaṇayoḥ
- 11
तमसि जनसम्बाधे विजने वाथ शनकैर्गच्छतोर्नातिह्रस्वकालम् उद्धर्षणं परस्परस्य गात्राणाम् उद्धृष्टकम्
tamasi janasambādhe vijane vātha śanakairgacchatornātihrasvakālam uddharṣaṇaṃ parasparasya gātrāṇām uddhṛṣṭakam
- 12
तद् एव कुड्यसंदंशेन स्तम्भसंदंशेन वा स्फुटकम् अवपीडयेद् इति पीडितकम्
tad eva kuḍyasaṃdaṃśena stambhasaṃdaṃśena vā sphuṭakam avapīḍayed iti pīḍitakam
- 13
तद् उभयम् अवगतपरस्पराकारयोः
tad ubhayam avagataparasparākārayoḥ
- 14
लतावेष्टितकं वृक्षाधिरूढकं तिलतण्डुलकं क्षीरनीरकम् इति चत्वारि संप्रयोगकाले
latāveṣṭitakaṃ vṛkṣādhirūḍhakaṃ tilataṇḍulakaṃ kṣīranīrakam iti catvāri saṃprayogakāle
- 15
लतेव शालम् आवेष्टयन्ती चुम्बनार्थं मुखम् अवनमयेत्
उद्धृत्य मन्दशीत्कृता तम् आश्रिता वा किंचिद्रामणीयकं पश्येत्तल्लतावेष्टितकम्
lateva śālam āveṣṭayantī cumbanārthaṃ mukham avanamayet
uddhṛtya mandaśītkṛtā tam āśritā vā kiṃcidrāmaṇīyakaṃ paśyettallatāveṣṭitakam
- 16
चरणेन चरणम् आक्रम्य द्वितीयेनोरुदेशम् आक्रमन्ती वेष्टयन्ती वा तत्पृष्ठसक्तैकबाहुर्द्वितीयेनांसम् अवनमयन्ती ईषन्मन्दशीत्कृतकूजिता चुम्बनार्थम् एवाधिरोढुम् इच्छेद् इति वृक्षाधिरूढकम्
caraṇena caraṇam ākramya dvitīyenorudeśam ākramantī veṣṭayantī vā tatpṛṣṭhasaktaikabāhurdvitīyenāṃsam avanamayantī īṣanmandaśītkṛtakūjitā cumbanārtham evādhiroḍhum icched iti vṛkṣādhirūḍhakam
- 17
तद् उभयं स्थितकर्म
tad ubhayaṃ sthitakarma
- 18
शयनगताव् एवोरूव्यत्यासं भुजव्यत्यासं च ससंघर्षम् इव घनं संस्वजेते तत्तिलतण्डुलकम्
śayanagatāv evorūvyatyāsaṃ bhujavyatyāsaṃ ca sasaṃgharṣam iva ghanaṃ saṃsvajete tattilataṇḍulakam
- 19
रागान्धाव् अनपेक्षितात्ययौ परस्परम् अनुविशत इवोत्सङ्गगतायाम् अभिमुखोपविष्टायां शयने वेति क्षीरजलकम्
rāgāndhāv anapekṣitātyayau parasparam anuviśata ivotsaṅgagatāyām abhimukhopaviṣṭāyāṃ śayane veti kṣīrajalakam
- 20
तदुभयं रागकाले
tadubhayaṃ rāgakāle
- 21
इत्युपसूहनयोगा बाभ्रवीयाः
ityupasūhanayogā bābhravīyāḥ
- 22
सुवर्णनाभस्य त्वधिकम् एकाङ्गोपगूहनचतुष्टयम्
suvarṇanābhasya tvadhikam ekāṅgopagūhanacatuṣṭayam
- 23
तत्रोरुसंदंशेनैकम् ऊरुम् ऊरुद्वयं वा सर्वप्राणं पीडयेत् इत्यूरूपगूहनम्
tatrorusaṃdaṃśenaikam ūrum ūrudvayaṃ vā sarvaprāṇaṃ pīḍayet ityūrūpagūhanam
- 24
जघनेन जघनम् अवपीड्य प्रकीर्यमाणकेशहस्ता नखदशनप्रहणनचुम्बनप्रयोजनाय तदुपरि लङ्घयेत्तज्जघनोपगूहनम्
jaghanena jaghanam avapīḍya prakīryamāṇakeśahastā nakhadaśanaprahaṇanacumbanaprayojanāya tadupari laṅghayettajjaghanopagūhanam
- 25
स्तनाभ्याम् उरः प्रविश्य तत्रैव भारम् आरोपयेद् इति स्तनालिङ्गनम्
stanābhyām uraḥ praviśya tatraiva bhāram āropayed iti stanāliṅganam
- 26
मुखे मुखम् आसज्याक्षिणी अक्ष्णोर्ललाटेन ललाटम् आहन्यात्सा ललाटिका
mukhe mukham āsajyākṣiṇī akṣṇorlalāṭena lalāṭam āhanyātsā lalāṭikā
- 27
संवाहनम् अप्युपगूहनप्रकारम् इत्येके मन्यन्ते संस्पर्शत्वात्
saṃvāhanam apyupagūhanaprakāram ityeke manyante saṃsparśatvāt
- 28
पृथक्कालत्वाद्भिन्नप्रयोजनत्वाद् असाधारणत्वान्नेति वात्स्यायनः
pṛthakkālatvādbhinnaprayojanatvād asādhāraṇatvānneti vātsyāyanaḥ
- 29
पृच्छतां शृण्वतां वापि तथा कथयताम् अपि
उपगूहविधिं कृत्स्नं रिरंसा जायते नृणाम्
pṛcchatāṃ śṛṇvatāṃ vāpi tathā kathayatām api
upagūhavidhiṃ kṛtsnaṃ riraṃsā jāyate nṛṇām
- 30
ये अपि ह्यशास्त्रिताः केचित्संयोगा रागवर्धनाः
आदरेणैव ते अप्यत्र प्रयोज्याः सांप्रयोगिकाः
ye api hyaśāstritāḥ kecitsaṃyogā rāgavardhanāḥ
ādareṇaiva te apyatra prayojyāḥ sāṃprayogikāḥ

