21 shlokas
- 1
अथातः सद्योमरणीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः
athātaḥ sadyomaraṇīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
- 3
सद्यस्तितिक्षतः प्राणांल्लक्षणानि पृथक्पृथक्
अग्निवेश प्रवक्ष्यामि संस्पृष्टो यैर्न जीवति
sadyastitikṣataḥ prāṇāṃllakṣaṇāni pṛthakpṛthak
agniveśa pravakṣyāmi saṃspṛṣṭo yairna jīvati
- 4
वाताष्ठीला सुसंवृद्धा तिष्ठन्ती दारुणा हृदि
तृष्णयाभिपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्
vātāṣṭhīlā susaṃvṛddhā tiṣṭhantī dāruṇā hṛdi
tṛṣṇayābhiparītasya sadyo muṣṇāti jīvitam
- 5
पिण्डिके शिथिलीकृत्य जिह्मीकृत्य च नासिकाम्
वायुः शरीरे विचरन्सद्यो मुष्णाति जीवितम्
piṇḍike śithilīkṛtya jihmīkṛtya ca nāsikām
vāyuḥ śarīre vicaransadyo muṣṇāti jīvitam
- 6
भ्रुवौ यस्य च्युते स्थानादन्तर्दाहश्च दारुणः
तस्य हिक्काकरो रोगः सद्यो मुष्णाति जीवितम्
bhruvau yasya cyute sthānādantardāhaśca dāruṇaḥ
tasya hikkākaro rogaḥ sadyo muṣṇāti jīvitam
- 7
क्षीणशोणितमांसस्य वायुरूर्ध्वगतिश्चरन्
उभे मन्ये समे यस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्
kṣīṇaśoṇitamāṃsasya vāyurūrdhvagatiścaran
ubhe manye same yasya sadyo muṣṇāti jīvitam
- 8
अन्तरेण गुदं गच्छन्नाभिं च सहसानिलः
कृशस्य वंक्षणौ गृह्णन्सद्यो मुष्णाति जीवितम्
antareṇa gudaṃ gacchannābhiṃ ca sahasānilaḥ
kṛśasya vaṃkṣaṇau gṛhṇansadyo muṣṇāti jīvitam
- 9
वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः
स्तिमितस्यायताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्
vitatya parśukāgrāṇi gṛhītvoraśca mārutaḥ
stimitasyāyatākṣasya sadyo muṣṇāti jīvitam
- 10
हृदयं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली
दुर्बलस्य विशेषेण सद्यो मुष्णाति जीवितम्
hṛdayaṃ ca gudaṃ cobhe gṛhītvā māruto balī
durbalasya viśeṣeṇa sadyo muṣṇāti jīvitam
- 11
वंक्षणं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली
श्वासं संजनयञ्जन्तोः सद्यो मुष्णाति जीवितम्
vaṃkṣaṇaṃ ca gudaṃ cobhe gṛhītvā māruto balī
śvāsaṃ saṃjanayañjantoḥ sadyo muṣṇāti jīvitam
- 12
नाभिं मूत्रं बस्तिशीर्षं पुरीषं चापि मारुतः
प्रच्छिन्नं जनयञ्छूलं सद्यो मुष्णाति जीवितम्
nābhiṃ mūtraṃ bastiśīrṣaṃ purīṣaṃ cāpi mārutaḥ
pracchinnaṃ janayañchūlaṃ sadyo muṣṇāti jīvitam
- 13
भिद्येते वंक्षणौ यस्य वातशूलैः समन्ततः
भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः
bhidyete vaṃkṣaṇau yasya vātaśūlaiḥ samantataḥ
bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyaḥ prāṇāñjahāti saḥ
- 14
आप्लुतं मारुतेनेह शरीरं यस्य केवलम्
भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात्स जीवितम्
āplutaṃ māruteneha śarīraṃ yasya kevalam
bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyo jahyātsa jīvitam
- 15
शरीरं शोफितं यस्य वातशोफेन देहिनः
भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात्स जीवितम्
śarīraṃ śophitaṃ yasya vātaśophena dehinaḥ
bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyo jahyātsa jīvitam
- 16
आमाशयसमुत्थाना यस्य स्यात्परिकर्तिका
भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः
āmāśayasamutthānā yasya syātparikartikā
bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyaḥ prāṇāñjahāti saḥ
- 17
पक्वाशयसमुत्थाना यस्य स्यात्परिकर्तिका
तृष्णा गुदग्रहश्चोग्रः सद्यो जह्यात्स जीवितम्
pakvāśayasamutthānā yasya syātparikartikā
tṛṣṇā gudagrahaścograḥ sadyo jahyātsa jīvitam
- 18
पक्वाशयम् अधिष्ठाय हत्वा संज्ञां च मारुतः
कण्ठे घुर्घुरकं कृत्वा सद्यो हरति जीवितम्
pakvāśayam adhiṣṭhāya hatvā saṃjñāṃ ca mārutaḥ
kaṇṭhe ghurghurakaṃ kṛtvā sadyo harati jīvitam
- 19
दन्ताः कर्दमदिग्धाभा मुखं चूर्णकसन्निभम्
सिप्रायन्ते च गात्राणि लिङ्गं सद्यो मरिष्यतः
dantāḥ kardamadigdhābhā mukhaṃ cūrṇakasannibham
siprāyante ca gātrāṇi liṅgaṃ sadyo mariṣyataḥ
- 20
तृष्णाश्वासशिरोरोगमोहदैर्बल्यकूजनैः
स्पृष्टः प्राणाञ्जहात्याशु शकृद्भेदेन चातुरः
tṛṣṇāśvāsaśirorogamohadairbalyakūjanaiḥ
spṛṣṭaḥ prāṇāñjahātyāśu śakṛdbhedena cāturaḥ
- 21
तत्र श्लोकः
एतानि खलु लिङ्गानि यः सम्यगवबुध्यते
स जीवितं च मर्त्यानां मरणं चावबुध्यते
tatra ślokaḥ
etāni khalu liṅgāni yaḥ samyagavabudhyate
sa jīvitaṃ ca martyānāṃ maraṇaṃ cāvabudhyate

