साङ्ख्ययोगः

72 Shlokas

1. 1

   तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।

   विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥

   taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |

   viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||

   Maschineller Entwurf

   Als er so von Mitleid erfüllt und niedergeschlagen war, die Augen traurig und voll Tränen, sprach Madhusûdana (Kŗşna) diese Worte zu ihm:

2. 2

   कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।

   अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥

   kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |

   anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||

   Maschineller Entwurf

   Der Ehrwürdige sprach: Woher kommt dir in dieser schweren Stunde diese Befleckung (Bestürzung)? Sie ist edlen Geistern unbekannt (von Ariern nicht geschätzt), führt nicht in den Himmel und bereitet Schande, o Arjuna!

3. 3

   क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।

   क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥

   klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |

   kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||

   Maschineller Entwurf

   Ergib dich nicht der Unmännlichkeit, o Pârtha (Arjuna), denn sie geziemt dir nicht. Lege diese niedrige Herzensschwachheit ab und erhebe dich, o Feindbedränger (Arjuna)!

4. 4

   कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।

   इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥

   kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |

   iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||

   Maschineller Entwurf

   Arjuna sagte: Wie soll ich denn in dieser Schlacht, o Madhusûdana (Kŗşna), mit Pfeilen den Bhîsma und den Drona bekämpfen, die (ich) beide sehr verehre, o Feindetöter (Kŗşna)?

5. 5

   गुरूनहत्वा हि महानुभावान्

   श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।

   हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव

   भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥

   gurūnahatvā hi mahānubhāvān

   śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |

   hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva

   bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||

   Maschineller Entwurf

   Es dünkt mir besser, diese ehrwürdigen Lehrer nicht zu töten und betteln zu gehen auf Erden, als diese Lehrer, die zwar nach Gewinn begehren, zu erschlagen und blutbeschmierte Freuden zu genießen.

6. 6

   न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो

   यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।

   यानेव हत्वा न जिजीविषामस्-

   तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥

   na caitadvidmaḥ kataranno garīyo

   yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |

   yāneva hatvā na jijīviṣāmas-

   te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||

   Maschineller Entwurf

   Wir wissen nicht, was besser für uns wäre: daß wir siegen, oder daß jene uns besiegen. Die Söhne Dhrtarâstras, nach deren Tötung wir nicht mehr leben möchten, stehen uns gegenüber.

7. 7

   कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः

   पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।

   यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे

   शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥

   kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ

   pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |

   yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme

   śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||

   Maschineller Entwurf

   Mein ganzes Wesen ist mit der Schwäche meines Mitleids geschlagen. In meinem Geiste um die Pflicht verwirrt, frage ich dich: Sage mir sicher, was das Bessere ist. Ich bin dein Schüler. Lehre mich, der ich mich darum an dich wende.

8. 8

   न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्

   यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।

   अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं

   राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥

   na hi prapaśyāmi mamāpanudyād

   yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |

   avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ

   rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||

   Maschineller Entwurf

   Ich sehe nicht, was diesen Kummer, der meine Sinne austrocknet, vertreiben könnte, selbst wenn ich ein blühendes, mir unbestrittenes Königreich auf Erden erlangen würde oder gar die höchste Herrschaft über die Götter.

9. 9

   एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।

   न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥

   evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa |

   na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||

   Maschineller Entwurf

   Samjaya sagte: Nachdem er so zu Hrsîkésa (Kŗşna) gesprochen hatte, sagte der mächtige Gudâkesa (Arjuna) zu Govinda (Kŗşna): „Ich will nicht kämpfen“, und schwieg stille.

10. 10

    तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।

    सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥

    tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |

    senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Gleichsam lächelnd, o Bhârata (Dhrtarâstra), sprach nun Hrsîkésa (Kŗşna) zu ihm, dem Verzagenden, inmitten der beiden Heere:

11. 11

    अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।

    गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥

    aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |

    gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Der Erhabene sagte: Du klagst um solche, die nicht zu beklagen sind, und willst doch Worte der Wahrheit sprechen. Weise beklagen Tote und Lebende nicht.

12. 12

    न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।

    न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥

    na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |

    na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||

    Maschineller Entwurf

    Nie gab es eine Zeit, da ich nicht war und du und diese Fürsten, noch wird je eine Zeit kommen, da wir nicht mehr sein werden.

13. 13

    देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।

    तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥

    dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |

    tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||

    Maschineller Entwurf

    Wie die Seele bereits in diesem Körper Kindheit, Jugend und Alter hat, so geschiedt es auch, daß sie einen anderen körper ergreift. Der Weise wird daran nicht irre. (Siehe 15.08)

14. 14

    मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।

    आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥

    mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |

    āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||

    Maschineller Entwurf

    Die Berührungen mit ihren Objekten, o Sohn der Kunti (Arjuna), bewirken Kälte und Hitze, Freude und Schmerz. Sie kommen und gehen und sind nicht von Bestand. Lerne sie ertragen, o Bhârata (Arjuna).

15. 15

    यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।

    समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥

    yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |

    samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||

    Maschineller Entwurf

    Welchen menschen diese nicht quälen, o erster der Männer (Arjuna), wer derselbe bleibt in Schmerz und Freude, wer weise ist, dieser rüstet sich zur Ewigkeit.

16. 16

    नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।

    उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥

    nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |

    ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Das Nichtseiende kann nicht sein, das Seiende kann nicht aufhören zu sein. Die Wahrheitsseher haben den Schluß aus diesen beiden entdeckt.

17. 17

    अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।

    विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥

    avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |

    vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||

    Maschineller Entwurf

    Wisse, daß unzerstörbar ist, von dem das alles durchdrungen wird. Niemand kann Zerstörung dieses Unwandelbaren bewirken.

18. 18

    अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।

    अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥

    antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |

    anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||

    Maschineller Entwurf

    Ein Ende haben die Körper, unzerstörbar und unfaßbar aber ist das Ewige, welches in diese Körper eingegangen ist. Darum kämpfe, o Bhârata (Arjuna)!

19. 19

    य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।

    उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥

    ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |

    ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||

    Maschineller Entwurf

    Wer denkt, er tötet, wer glaubt, er werde getötet, sind beide im Irrtum. Nicht tötet dieser eine, noch wird er getötet.

20. 20

    न जायते म्रियते वा कदाचिन्

    नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।

    अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो

    न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥

    na jāyate mriyate vā kadācin

    nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |

    ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo

    na hanyate hanyamāne śarīre ||

    Maschineller Entwurf

    Nicht wird er geboren, noch stirbt er jemals. Ins Sein gelangt, wird er nicht wieder aufhören zu sein. Er ist ungeboren, ewig, dauerhaft und uralt. Er wird nicht getötet, wenn der Körper getötet wird.

21. 21

    वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।

    कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥

    vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |

    kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||

    Maschineller Entwurf

    Wer ihn als unzerstörbar und ewig, ungeboren und unvergänglich kennt, wie könnte ein solcher Mensch, o Pârtha (Arjuna), irgendeinen töten, irgendeinen töten lassen?

22. 22

    वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

    नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।

    तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-

    न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥

    vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya

    navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |

    tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā-

    nyanyāni saṃyāti navāni dehī ||

    Maschineller Entwurf

    Wie ein Mann abgetragene Kleider ablegt und andere, neue anzieht, so legt auch die Seele die abgetragenen Körper ab und geht in andere, neue, ein.

23. 23

    नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।

    न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

    nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |

    na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Nicht spalten ihn die Schwerter, nich brennt ihn das Feuer, nicht benetzen ihn die Wasser, nicht trocknet ihn der Wind.

24. 24

    अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।

    नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥

    acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |

    nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Er kann nicht gespalten, nicht verbrannt, nicht benetzt und nicht ausgetrocknet werden. Er ist ewig, allgegenwärtig, unwandelbar, unbeweglich, immerwährend.

25. 25

    अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।

    तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥

    avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |

    tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||

    Maschineller Entwurf

    Er wird unoffenbar, undenkbar, unveränderlich genannt. Darum sollst du nicht klagen, nachdem du ihn als solchen erkannt hast.

26. 26

    अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।

    तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥

    atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |

    tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||

    Maschineller Entwurf

    Selbst wenn du meinst, daß das Selbst immer wieder geboren werde und immer wieder sterbe, selbst dann, o Großarmiger (Arjuna), sollst du nicht klagen.

27. 27

    जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।

    तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

    jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |

    tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||

    Maschineller Entwurf

    Denn dem Geborenen ist der Tod gewiß, dem Toten ist die Geburt gewiß. Darum sollst du über eine unvermeidliche Sache nicht trauern.

28. 28

    अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।

    अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥

    avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |

    avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||

    Maschineller Entwurf

    Nicht offenbar sind die Wesen an ihrem Beginne, offenbar in der Mitte, o Bhârata (Arjuna), und nicht offenbar wiederrum an ihrem Ende. Was gibt es da zu klagen?

29. 29

    आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-

    माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।

    आश्चर्यवच्चैनमन्यः श‍ृणोति

    श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥

    āścaryavatpaśyati kaścidena-

    māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |

    āścaryavaccainamanyaḥ śa‍ṛṇoti

    śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||

    Maschineller Entwurf

    Der eine betrachtet ihn wie ein Wunder, der andere spricht von ihm wie von einem Wunder, ein anderer wieder hört von ihm wie von einem Wunder, und doch kennt ihn keiner, auch wenn er von ihm gehört hat. (Siehe KaU 2.07)

30. 30

    देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।

    तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

    dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |

    tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||

    Maschineller Entwurf

    Der im Körper von uns allen weilt, o Bhârata (Arjuna), ist ewig, unzerstörbar. Darum sollst du kein Wesen beklagen.