क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगः

35 Shlokas

1. 1

   प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।

   एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥

   prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣetraṃ kṣetrajñameva ca |

   etadveditumicchāmi jñānaṃ jñeyaṃ ca keśava ||

   Maschineller Entwurf

   Der Erhabene sagte: Dieser Körper, o Sohn der Kunti (Arjuna), wird das Feld genannt, und ihn, der dieses kennt, nennen die Wissenden den Kenner des Feldes.

2. 2

   इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।

   एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥

   idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate |

   etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ ||

   Maschineller Entwurf

   Erkenne mich, o Bhârata (Arjuna), als den Kenner des Feldes in allen Feldern. Das Wissen vom Felde und seinem Kenner erachte ich als wahres Wissen.

3. 3

   क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।

   क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥

   kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata |

   kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama ||

   Maschineller Entwurf

   Höre nun in Kürze von mir, was das Feld ist, von welcher Art es ist, welches seine Umwandlungen sind, woher es stammt, was er (der Kenner des Feldes) ist, und welche Kräfte er besitzt.

4. 4

   तत्क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत् ।

   स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे श‍ृणु ॥

   tatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat |

   sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śa‍ṛṇu ||

   Maschineller Entwurf

   Dies ist von den Weisen auf vielfache Art und einzeln in verschiedenen Hymnen besungen worden und ebenso in den wohlbegründeten und überzeugenden Formulierungen der Lehrsprüche über das Absolute (brahmasûtra).

5. 5

   ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।

   ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥

   ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak |

   brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ ||

   Maschineller Entwurf

   Die großen (fünf groben) Elemente, der Selbst-Sinn, die Vernunft und ebenso das Nicht- Offenbare, die zehn Sinne und das Denkorgan und die fünf Sinnesobjekte; Begierde und Haß, Freude und Leid, das Aggregat (der Organismus), die Intelligenz und die Standhaftigkeit: damit ist in Kürze das Feld mit seinen Umwandlungen beschrieben. (Siehe 7.04)

6. 6

   महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।

   इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥

   mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca |

   indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ||

   Maschineller Entwurf
7. 7

   इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः ।

   एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥

   icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ |

   etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam ||

   Maschineller Entwurf

   Demut (Nicht-Stolz), Unbescholtenheit (Nicht-Täuschung), Gewaltlosigkeit, Geduld, Aufrichtigkeit, dienende Verehrung des Lehrers, Reinheit (von Körper und Geist), Beständigkeit und Selbstbeherrschung, Gleichgültigkeit gegenüber allen Sinnesobjekten, Selbstaufgabe und Einsicht in das Übel von Geburt, Tod, Alter, Krankheit und Leiden,

8. 8

   अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।

   आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥

   amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam |

   ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ ||

   Maschineller Entwurf
9. 9

   इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।

   जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥

   indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca |

   janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam ||

   Maschineller Entwurf

   Nicht-Anhänglichkeit, Nichthaften an Sohn, Weib und Heim und dergleichen, un andauernder Gleichmut gegenüber allen erwünschten und unerwünschten Vorfällen, unerschütterliche Hingabe an mich in vollkommener Selbstzucht, Aufsuchen einsamer Orte, Abneigung gegen Ansammlungen von Menschen. Beharrlichkeit in der Erkenntnis des Geistes, Einsicht in das Endziel des Wissens von der Wahrheit: dies wird als (wahres) Wissen bezeichnet, und alles, was davon verschieden ist, gilt als Nicht-Wissen.

10. 10

    असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।

    नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥

    asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu |

    nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu ||

    Maschineller Entwurf
11. 11

    मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।

    विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥

    mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī |

    viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi ||

    Maschineller Entwurf
12. 12

    अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।

    एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा ॥

    adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam |

    etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato'nyathā ||

    Maschineller Entwurf

    Ich will dir beschreiben, was das zu Wissende ist, welches wissend man das ewige Leben erwirbt. Es ist das höchste Brahman, welches anfanglos ist und weder als seiend noch als nichtseiend bezeighnet wird. (Siehe 9.19, 11.37, und 15.18)

13. 13

    ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते ।

    अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥

    jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute |

    anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate ||

    Maschineller Entwurf

    Alles umhüllend wohnt es in der Welt, mit Händen un Füßen überall, mit Augen, Köpfen und Gesichtern allerorts, mit Ohren allerorts.

14. 14

    सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।

    सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥

    sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham |

    sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati ||

    Maschineller Entwurf

    Es scheint die Eigenschaften aller Sinne zu haben und ist doch ohne (irgendeinen) Sinn; es hängt an nichts und trâgt doch alles, ist frei von den gunas (Erscheinungsformen der prakrti), und genießt sie dennoch.

15. 15

    सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।

    असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥

    sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |

    asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca ||

    Maschineller Entwurf

    Es ist außerhalb und innerhalb aller Wesen. Es ist unbeweglich und doch beweglich. Es ist zu fein, um erkannt zu werden. Es ist ferne und dennoch nahe.

16. 16

    बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।

    सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥

    bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca |

    sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat ||

    Maschineller Entwurf

    Es ist ungeteilt (unteilbar) und scheint doch unter die Wesen aufgeteilt zu sein. Man erkenne es als das, was die Geschöpfe erhält, vernichtet und neu erschafft. (Siehe 11.13, und 18.20)

17. 17

    अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।

    भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥

    avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam |

    bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca ||

    Maschineller Entwurf

    Es ist das Licht der Lichter. Es wird jenseits der Finsternis weilend genannt. Das Wissen, das Objekt des Wissens und das Ziel des Wissens: Es ruht in den Herzen aller. (Siehe 18.61)

18. 18

    ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।

    ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥

    jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate |

    jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam ||

    Maschineller Entwurf

    So ist nun das Feld, das Wissen und das Objekt des Wissens in Kürze beschrieben worden. Wer mir hingegeben ist und dies versteht, wird meines Zustandes würdig werden.

19. 19

    इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।

    मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥

    iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ |

    madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate ||

    Maschineller Entwurf

    Wisse, daß prakrti (Natur) und puruşa (Seele) beide anfanglos sind; und wisse auch, daß die Gestaltungen und die Erscheinungsweisen aus der prakrti (Natur) geboren werden. Die Natur gilt als Ursache von Wirkung, Werkzeug und Täter (sein); die Seele gilt als Ursache hinsichtlich des Erlebens von Freude und Scherz.

20. 20

    प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।

    विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान् ॥

    prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi |

    vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān ||

    Maschineller Entwurf
21. 21

    कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।

    पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥

    kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate |

    puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate ||

    Maschineller Entwurf

    Die Seele genießt in der prakrti die Erscheinungsweisen der Natur. Ihr Hangen an den Erscheinungsweisen ist die Ursache für ihre Geburten in gutem oder schlechtem Mutterschoße.

22. 22

    पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।

    कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥

    puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān |

    kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu ||

    Maschineller Entwurf

    Der höchste Geist in diesem Körper wird der Zuschauer, der Zulasser, der Erhalter, der Genießer, der große Herr und das höchste Selbst genannt.

23. 23

    उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।

    परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥

    upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ |

    paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Wer so die Seele (puruşa) und die Natur (prakrti) zusammen mit den Erscheinungsweisen kennt, wird nicht wiedergeboren, obschon er in jedem Falle handelt.

24. 24

    य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह ।

    सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥

    ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha |

    sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate ||

    Maschineller Entwurf

    Manche shauen das Selbst durch das Selbst in dem Selbst mittels der Meditation; andere mittels des Wissenspfades und andere wieder mittels des Werkpfades.

25. 25

    ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।

    अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥

    dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā |

    anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare ||

    Maschineller Entwurf

    Noch andere, die dessen (dieser Yoga-Pfade) unkundig sind, hören von anderen und üben Verehrung; und auch sie überqueren den Tod mittels ihrer Hingabe an das, was sie gehört haben.

26. 26

    अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते ।

    तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥

    anye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate |

    te'pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ ||

    Maschineller Entwurf

    Welches Wesen, beweglich oder unbeweglich, auch immer geboren wird, wisse, o bester der Bharatas (Arjuna), daß es aus der Vereinigung des Feldes mit dem Kenner des Feldes (entsprungen) ist. (Siehe 7.06)

27. 27

    यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।

    क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥

    yāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam |

    kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha ||

    Maschineller Entwurf

    Wer in allen Wesen in gleicher Weise den höchsten Herrn wohnen sieht, der unvergänglich ist, während sie vergehen, dieser sieht in Wahrheit.

28. 28

    समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।

    विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥

    samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram |

    vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati ||

    Maschineller Entwurf

    Denn, da er den Herrn überrall in gleicher Weise gegenwärtig sieht, verletzt er sein wahres Selbst nicht durch das Selbst und gelangt so zum höchsten Ziele.

29. 29

    समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।

    न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥

    samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram |

    na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim ||

    Maschineller Entwurf

    Wer einsieht, daß alle Handlungen nur von der Natur (prakrti) vollzogen werden, und ebenso, daß das Selbst nicht der Täter ist, dieser sieht in Wahrheit. (Siehe 3.27, 5.09, und 14.19)

30. 30

    प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।

    यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति ॥

    prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ |

    yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati ||

    Maschineller Entwurf

    Wenn er einsieht, daß das (vielfältige) Einzelsein der Wesen inmitten des einen gelagert ist und sich von ihm her ausbreitet, erlangt er das Brahman.