34 shlokas
- 1
यद् एतत्प्रकाशरूपं शिवतत्त्वम् उक्तम्तत्र अखण्डमण्डले यदा प्रवेष्टुं न शक्नोति तदा स्वातन्त्र्यशक्तिम् एव अधिकां पश्यन्निर्विकल्पम् एव भैरवसमावेशम् अनुभवति अयं च अस्य उपदेशः सर्वम् इदं भावजातं बोधगगने प्रतिबिम्बमात्रं प्रतिबिम्बलक्षणोपेतत्वात् इदं हि प्रतिबिम्बस्य लक्षणं यत्भेदेन भासितम् अशक्तम् अन्यव्यामिश्रत्वेनैव भाति तत्प्रतिबिम्बम्मुखरूपम् इव दर्पणे रस इव दन्तोदके गन्ध इव घ्राणे मिथुनस्पर्श इव आनन्देन्द्रिये शूलकुन्तादिस्पर्शो वा अन्तःस्पर्शनेन्द्रिये प्रतिश्रुत्केव व्योम्नि
yad etatprakāśarūpaṃ śivatattvam uktamtatra akhaṇḍamaṇḍale yadā praveṣṭuṃ na śaknoti tadā svātantryaśaktim eva adhikāṃ paśyannirvikalpam eva bhairavasamāveśam anubhavati ayaṃ ca asya upadeśaḥ sarvam idaṃ bhāvajātaṃ bodhagagane pratibimbamātraṃ pratibimbalakṣaṇopetatvāt idaṃ hi pratibimbasya lakṣaṇaṃ yatbhedena bhāsitam aśaktam anyavyāmiśratvenaiva bhāti tatpratibimbammukharūpam iva darpaṇe rasa iva dantodake gandha iva ghrāṇe mithunasparśa iva ānandendriye śūlakuntādisparśo vā antaḥsparśanendriye pratiśrutkeva vyomni
- 2
न हि स रसो मुख्यः तत्कार्यव्याधिशमनाद्यदृष्टेः
na hi sa raso mukhyaḥ tatkāryavyādhiśamanādyadṛṣṭeḥ
- 3
नापि गन्धस्पर्शौ मुख्यौ गुणिनः तत्र अभावे तयोर् अयोगात्कार्यपरम्परानारम्भात्च
nāpi gandhasparśau mukhyau guṇinaḥ tatra abhāve tayor ayogātkāryaparamparānārambhātca
- 4
न च तौ न स्तः देहोद्धूलनविसर्गादिदर्शनात्
na ca tau na staḥ dehoddhūlanavisargādidarśanāt
- 5
शब्दो ऽपि न मुख्यः को ऽपि वक्ति इति आगच्छन्त्या इव प्रतिश्रुत्कायाः श्रवणात्
śabdo 'pi na mukhyaḥ ko 'pi vakti iti āgacchantyā iva pratiśrutkāyāḥ śravaṇāt
- 6
एवं यथा एतत्प्रतिबिम्बितं भाति तथैव विश्वं परमेश्वरप्रकाशे
evaṃ yathā etatpratibimbitaṃ bhāti tathaiva viśvaṃ parameśvaraprakāśe
- 7
ननु अत्र बिम्बं किं स्यात्माभूत्किंचित्
nanu atra bimbaṃ kiṃ syātmābhūtkiṃcit
- 8
ननु किम् अकारणकं तत्हन्त तर्हि हेतुप्रश्नः तत्किं बिम्बवाचोयुक्त्या हेतुश्च परमेश्वरशक्तिर् एव स्वातन्त्र्यापरपर्याया भविष्यति विश्वप्रतिबिम्बधारित्वाच्च विश्वात्मकत्वं भगवतः संविन्मयं हि विश्वं चैतन्यस्य व्यक्तिस्थानम् इति तद् एव हि विश्वम् अत्र प्रतीपम् इति प्रतिबिम्बधारित्वम् अस्य तच्च तावत्विश्वात्मकत्वं परमेश्वरस्य स्वरूपं न अनामृष्टं भवति चित्स्वभावस्य स्वरूपानामर्शनानुपपत्तेः
nanu kim akāraṇakaṃ tathanta tarhi hetupraśnaḥ tatkiṃ bimbavācoyuktyā hetuśca parameśvaraśaktir eva svātantryāparaparyāyā bhaviṣyati viśvapratibimbadhāritvācca viśvātmakatvaṃ bhagavataḥ saṃvinmayaṃ hi viśvaṃ caitanyasya vyaktisthānam iti tad eva hi viśvam atra pratīpam iti pratibimbadhāritvam asya tacca tāvatviśvātmakatvaṃ parameśvarasya svarūpaṃ na anāmṛṣṭaṃ bhavati citsvabhāvasya svarūpānāmarśanānupapatteḥ
- 9
स्वरूपानामर्शने हि वस्तुतो जडतैव स्यात् आमर्शश्च अयं न साकेतिकः अपि तु चित्स्वभावतामात्रनान्तरीयकः परनादगर्भ उक्तः स च यावान्विश्वव्यवस्थापकः परमेश्वरस्य शक्तिकलापः तावन्तम् आमृशति
svarūpānāmarśane hi vastuto jaḍataiva syāt āmarśaśca ayaṃ na sāketikaḥ api tu citsvabhāvatāmātranāntarīyakaḥ paranādagarbha uktaḥ sa ca yāvānviśvavyavasthāpakaḥ parameśvarasya śaktikalāpaḥ tāvantam āmṛśati
- 10
तत्र मुख्यास्तावत्तिस्रः परमेश्वरस्य शक्तयः अनुत्तरेच्छोन्मेष इति तद् एव परामर्शत्रयम् अ इ उ इति एतस्माद् एव त्रितयात्सर्वः शक्तिप्रपञ्चः चर्यते अनुत्तर एव हि विश्रान्तिर् आनन्दः इच्छायाम् एव विश्रान्तिः ईशनम् उन्मेष एव हि विश्रान्तिर् ऊर्मिः यः क्रियाशक्तेः प्रारम्भः तद् एव परामर्शत्रयम् आ ई ऊ इति
tatra mukhyāstāvattisraḥ parameśvarasya śaktayaḥ anuttarecchonmeṣa iti tad eva parāmarśatrayam a i u iti etasmād eva tritayātsarvaḥ śaktiprapañcaḥ caryate anuttara eva hi viśrāntir ānandaḥ icchāyām eva viśrāntiḥ īśanam unmeṣa eva hi viśrāntir ūrmiḥ yaḥ kriyāśakteḥ prārambhaḥ tad eva parāmarśatrayam ā ī ū iti
- 11
अत्र च प्राच्यं परामर्शत्रयं प्रकाशभागसारत्वात्सूर्यात्मकं चरमं परामर्शत्रयं विश्रान्तिस्वभावाह्लादप्राधान्यात्सोमात्मकम् इयति यावत्कर्मांशस्य अनुप्रवेशो नास्ति
atra ca prācyaṃ parāmarśatrayaṃ prakāśabhāgasāratvātsūryātmakaṃ caramaṃ parāmarśatrayaṃ viśrāntisvabhāvāhlādaprādhānyātsomātmakam iyati yāvatkarmāṃśasya anupraveśo nāsti
- 12
यदा तु इच्छायाम् ईशने च कर्म अनुप्रविशति यत्तत् इष्यमाणम् ईश्यमाणम् इति च उच्यते तदा अस्य द्वौ भेदौ प्रकाशमात्रेण रश्रुतिः विश्रान्त्या लश्रुतिः रलयोः प्रकाशस्तम्भस्वभावत्वात् इष्यमाणं च न बाह्यवत्स्फुटम्स्फुटरूपत्वे तद् एव निर्माणं स्यात्न इच्छा ईशनं वा अतः अस्फुटत्वात् एव श्रुतिमात्रं रलयोः न व्यञ्जनवत्स्थितिः
yadā tu icchāyām īśane ca karma anupraviśati yattat iṣyamāṇam īśyamāṇam iti ca ucyate tadā asya dvau bhedau prakāśamātreṇa raśrutiḥ viśrāntyā laśrutiḥ ralayoḥ prakāśastambhasvabhāvatvāt iṣyamāṇaṃ ca na bāhyavatsphuṭamsphuṭarūpatve tad eva nirmāṇaṃ syātna icchā īśanaṃ vā ataḥ asphuṭatvāt eva śrutimātraṃ ralayoḥ na vyañjanavatsthitiḥ
- 13
तद् एतद्वर्णचतुष्टयम् उभयच्छायाधारित्वात्नपुंसकम् ऋ ॠ ᄆ ᄇ इति
tad etadvarṇacatuṣṭayam ubhayacchāyādhāritvātnapuṃsakam ṛ ṝ ᄆ ᄇ iti
- 14
अनुत्तरानन्दयोः इच्छादिषु यदा प्रसरः तदा वर्णद्वयम् ए ॐ इति
anuttarānandayoḥ icchādiṣu yadā prasaraḥ tadā varṇadvayam e oṃ iti
- 15
तत्रापि पुनर् अनुत्तरानन्दसंघट्टात्वर्णद्वयम् ऐ औ इति
tatrāpi punar anuttarānandasaṃghaṭṭātvarṇadvayam ai au iti
- 16
सा इयं क्रियाशक्तिः तद् एव च वर्णचतुष्टयम् ए ऐ ओ औ इति
sā iyaṃ kriyāśaktiḥ tad eva ca varṇacatuṣṭayam e ai o au iti
- 17
ततः पुनः क्रियाशक्त्यन्ते सर्वं कार्यभूतं यावत् अनुत्तरे प्रवेक्ष्यति तावद् एव पूर्वं संवेदनसारतया प्रकाशमात्रत्वेन बिन्दुतया आस्ते अम् इति
tataḥ punaḥ kriyāśaktyante sarvaṃ kāryabhūtaṃ yāvat anuttare pravekṣyati tāvad eva pūrvaṃ saṃvedanasāratayā prakāśamātratvena bindutayā āste am iti
- 18
ततस्तत्रैव अनुत्तरस्य विसर्गो जायते अः इति
tatastatraiva anuttarasya visargo jāyate aḥ iti
- 19
एवं षोडशकं परामर्शानां बीजस्वरूपम् उच्यते
evaṃ ṣoḍaśakaṃ parāmarśānāṃ bījasvarūpam ucyate
- 20
तदुत्थं व्यञ्जनात्मकं योनिरूपम्
tadutthaṃ vyañjanātmakaṃ yonirūpam
- 21
तत्र अनुत्तरात्कवर्गः श्रद्धायाः इच्छायाः चवर्गः सकर्मिकाया इच्छाया द्वौ टवर्गस्तवर्गश्च उन्मेषात्पवर्गः शक्तिपञ्चकयोगात्पञ्चकत्वम्
tatra anuttarātkavargaḥ śraddhāyāḥ icchāyāḥ cavargaḥ sakarmikāyā icchāyā dvau ṭavargastavargaśca unmeṣātpavargaḥ śaktipañcakayogātpañcakatvam
- 22
इच्छाया एव त्रिविधाया यरलाः उन्मेषात्वकारः इच्छाया एव त्रिविधायाः शषसाः विसर्गात्हकारः योनिसंयोगजः क्षकारः
icchāyā eva trividhāyā yaralāḥ unmeṣātvakāraḥ icchāyā eva trividhāyāḥ śaṣasāḥ visargāthakāraḥ yonisaṃyogajaḥ kṣakāraḥ
- 23
इत्य् एव एष भगवान् अनुत्तर एव कुलेश्वररूपः
ity eva eṣa bhagavān anuttara eva kuleśvararūpaḥ
- 24
तस्य च एकैव कौलिकी विसर्गशक्तिः यया आनन्दरूपात्प्रभृति इयता बहिःसृष्टिपर्यन्तेन प्रस्पन्दतः वर्गादिपरामर्शा एव बहिस्तत्त्वरूपतां प्राप्ताः
tasya ca ekaiva kaulikī visargaśaktiḥ yayā ānandarūpātprabhṛti iyatā bahiḥsṛṣṭiparyantena praspandataḥ vargādiparāmarśā eva bahistattvarūpatāṃ prāptāḥ
- 25
स च एष विसर्गस्त्रिधा आणवः चित्तविश्रान्तिरूपः शाक्तः चित्तसंबोधलक्षणः शांभवः चित्तप्रलयरूपः इति
sa ca eṣa visargastridhā āṇavaḥ cittaviśrāntirūpaḥ śāktaḥ cittasaṃbodhalakṣaṇaḥ śāṃbhavaḥ cittapralayarūpaḥ iti
- 26
एवं विसर्ग एव विश्वजनने भगवतः शक्तिः
evaṃ visarga eva viśvajanane bhagavataḥ śaktiḥ
- 27
इत्य् एवम् इयतो यदा निर्विभागतया एव परामर्शः तदा एक एव भगवान्बीजयोनितया भागशः परामर्शे शक्तिमान्शक्तिश्च
ity evam iyato yadā nirvibhāgatayā eva parāmarśaḥ tadā eka eva bhagavānbījayonitayā bhāgaśaḥ parāmarśe śaktimānśaktiśca
- 28
पृथक् अष्टकपरामर्शे चक्रेश्वरसाहित्येन नववर्गः एकैकपरामर्शप्राधान्ये पञ्चाशदात्मकता
pṛthak aṣṭakaparāmarśe cakreśvarasāhityena navavargaḥ ekaikaparāmarśaprādhānye pañcāśadātmakatā
- 29
तत्रापि सम्भवद्भागभेदपरामर्शने एकाशीतिरूपत्वम्
tatrāpi sambhavadbhāgabhedaparāmarśane ekāśītirūpatvam
- 30
वस्तुतस्तु षट् एव परामर्शाः प्रसरणप्रतिसंचरणयोगेन द्वादश भवन्तः परमेश्वरस्य विश्वशक्तिपूर्णत्वं पुष्णन्ति
vastutastu ṣaṭ eva parāmarśāḥ prasaraṇapratisaṃcaraṇayogena dvādaśa bhavantaḥ parameśvarasya viśvaśaktipūrṇatvaṃ puṣṇanti

