55 shlokas
- 1
अथ प्रसन्नहृदयो यागस्थानं यायात्तच्च यत्रैव हृदयं प्रसादयुक्तं परमेश्वरसमावेशयोग्यं भवति तद् एव न तु अस्य अन्यल्लक्षणम् उक्ताव् अपि ध्येयतादात्म्यम् एव कारणम्तद् अपि भावप्रसादाद् एव इति नान्यत्स्थानम्
atha prasannahṛdayo yāgasthānaṃ yāyāttacca yatraiva hṛdayaṃ prasādayuktaṃ parameśvarasamāveśayogyaṃ bhavati tad eva na tu asya anyallakṣaṇam uktāv api dhyeyatādātmyam eva kāraṇamtad api bhāvaprasādād eva iti nānyatsthānam
- 2
पीठपर्वताग्रम् इत्यादिस्तु शास्त्रे स्थानोद्देश एतत्पर एव बोद्धव्यः
pīṭhaparvatāgram ityādistu śāstre sthānoddeśa etatpara eva boddhavyaḥ
- 3
तेषु तेषु पीठादिस्थानेषु परमेशनियत्या परमेश्वराविष्टानां शक्तीनां देहग्रहणात् आर्यदेशा इव धार्मिकाणां म्लेच्छदेशा इव अधार्मिकाणाम्पर्वताग्रादेश्चैकान्तत्वेन विक्षेपपरिहारात् ऐकाग्र्यपदत्वम् इति
teṣu teṣu pīṭhādisthāneṣu parameśaniyatyā parameśvarāviṣṭānāṃ śaktīnāṃ dehagrahaṇāt āryadeśā iva dhārmikāṇāṃ mlecchadeśā iva adhārmikāṇāmparvatāgrādeścaikāntatvena vikṣepaparihārāt aikāgryapadatvam iti
- 4
तत्र यागगृहाग्रे बहिर् एव सामान्यन्यासं कुर्यात्करयोः पूर्वं ततो देहे
tatra yāgagṛhāgre bahir eva sāmānyanyāsaṃ kuryātkarayoḥ pūrvaṃ tato dehe
- 5
ह्रीं न फ ह्रीं ह्रीं आ क्ष ह्रीं इत्य् आभ्यां शक्तिशक्तिमद्वाचकाभ्यां मालिनीशब्दराशिमन्त्राभ्याम् एकेनैव आदौ शक्तिः ततः शक्तिमान् इति मुक्तौ पादाग्राच्छिरोऽन्तम्भुक्तौ तु सर्वो विपर्ययः
hrīṃ na pha hrīṃ hrīṃ ā kṣa hrīṃ ity ābhyāṃ śaktiśaktimadvācakābhyāṃ mālinīśabdarāśimantrābhyām ekenaiva ādau śaktiḥ tataḥ śaktimān iti muktau pādāgrācchiro'ntambhuktau tu sarvo viparyayaḥ
- 6
मालिनी हि भगवती मुख्यम्शाक्तं रूपं बीजयोनिसंघट्टेन समस्तकामदुघम्
mālinī hi bhagavatī mukhyamśāktaṃ rūpaṃ bījayonisaṃghaṭṭena samastakāmadugham
- 7
अन्वर्थं चैतन्नाम रुद्रशक्तिमालाभिर्युक्ता फलेषु पुष्पिता संसारशिशिरसंहारनादभ्रमरी सिद्धिमोक्षधारिणी दानादानशक्तियुक्ता इति रलयोर् एकत्वस्मृतेः
anvarthaṃ caitannāma rudraśaktimālābhiryuktā phaleṣu puṣpitā saṃsāraśiśirasaṃhāranādabhramarī siddhimokṣadhāriṇī dānādānaśaktiyuktā iti ralayor ekatvasmṛteḥ
- 8
अत एव हि भ्रष्टविधिर् अपि मन्त्र एतन्न्यासात्पूर्णो भवति साञ्जनो ऽपि गारुडवैष्णवादिर्निरञ्जनताम् एत्य मोक्षप्रदो भवति
ata eva hi bhraṣṭavidhir api mantra etannyāsātpūrṇo bhavati sāñjano 'pi gāruḍavaiṣṇavādirnirañjanatām etya mokṣaprado bhavati
- 9
देहन्यासानन्तरम् अर्घपात्रे अयम् एव न्यासः
dehanyāsānantaram arghapātre ayam eva nyāsaḥ
- 10
इह हि क्रियाकारकाणां परमेश्वराभेदप्रतिपत्तिदार्ढ्यसिद्धये पूजाक्रिया उदाहरणीकृता तत्र च सर्वकारकाणाम् इत्थं परमेश्वरीभावः तत्र यष्ट्राधारस्य स्थानशुद्ध्यापादानकरणयोर् अर्घपात्रशुद्धिन्यासाभ्याम्यष्टुर्देहन्यासात्याज्यस्य स्थण्डिलादिन्यासात्
iha hi kriyākārakāṇāṃ parameśvarābhedapratipattidārḍhyasiddhaye pūjākriyā udāharaṇīkṛtā tatra ca sarvakārakāṇām itthaṃ parameśvarībhāvaḥ tatra yaṣṭrādhārasya sthānaśuddhyāpādānakaraṇayor arghapātraśuddhinyāsābhyāmyaṣṭurdehanyāsātyājyasya sthaṇḍilādinyāsāt
- 11
एवं क्रियाक्रमेणापि परमेश्वरीकृतसमस्तकारकः तयैव दृशा सर्वक्रियाः पश्यन्विनापि प्रमुखज्ञानयोगाभ्यां परमेश्वर एव भवति
evaṃ kriyākrameṇāpi parameśvarīkṛtasamastakārakaḥ tayaiva dṛśā sarvakriyāḥ paśyanvināpi pramukhajñānayogābhyāṃ parameśvara eva bhavati
- 12
एवम् अर्घपात्रे न्यस्य पुष्पधूपाद्यैः पूजयित्वा तद्विप्रुड्भिर्यागसारं पुष्पादि च प्रोक्षयेत्
evam arghapātre nyasya puṣpadhūpādyaiḥ pūjayitvā tadvipruḍbhiryāgasāraṃ puṣpādi ca prokṣayet
- 13
ततः प्रभामण्डले भूमौ खे वा ॐ बाह्यपरिवाराय नम इति पूजयेत्
tataḥ prabhāmaṇḍale bhūmau khe vā oṃ bāhyaparivārāya nama iti pūjayet
- 14
ततो द्वारस्थाने ॐ द्वारदेवताचक्राय नम इति पूजयेत्
tato dvārasthāne oṃ dvāradevatācakrāya nama iti pūjayet
- 15
अगुप्ते तु बहिःस्थाने सति प्रविश्य मण्डलस्थण्डिलाग्र एव बाह्यपरिवारद्वारदेवताचक्रपूजां पूर्वोक्तं च न्यासादि कुर्यात्न बहिः
agupte tu bahiḥsthāne sati praviśya maṇḍalasthaṇḍilāgra eva bāhyaparivāradvāradevatācakrapūjāṃ pūrvoktaṃ ca nyāsādi kuryātna bahiḥ
- 16
ततो ऽपि फट्फट्फट् इति अस्त्रजप्तपुष्पं प्रक्षिप्य विघ्नान् अपसारितान्ध्यात्वा अन्तः प्रविश्य परमेश्वरकिरणेद्धया दृष्ट्या अभितो यागगृहं पश्येत्
tato 'pi phaṭphaṭphaṭ iti astrajaptapuṣpaṃ prakṣipya vighnān apasāritāndhyātvā antaḥ praviśya parameśvarakiraṇeddhayā dṛṣṭyā abhito yāgagṛhaṃ paśyet
- 17
तत्र मुमुक्षुर् उत्तराभिमुखस्तिष्ठेत्यथा भगवदघोरतेजसा झटित्य् एव प्रुष्टपाशो भवेत्
tatra mumukṣur uttarābhimukhastiṣṭhetyathā bhagavadaghoratejasā jhaṭity eva pruṣṭapāśo bhavet
- 18
तत्र परमेश्वरस्वातन्त्र्यम् एव मूर्त्याभासनया दिक्तत्त्वम् अवभासयति
tatra parameśvarasvātantryam eva mūrtyābhāsanayā diktattvam avabhāsayati
- 19
तत्र चित्प्रकाश एव मध्यं तत इतरप्रविभागप्रवृत्तेः प्रकाशस्वीकार्यम् ऊर्ध्वम् अतथाभूतम् अधः प्रकाशनसम्मुखीनं पूर्वम् इतरत् अपरम्संमुखीभूतप्रकाशत्वात् अनन्तरं तत्प्रकाशधारारोहस्थानं दक्षिणम् आनुकूल्यात्तत्सम्मुखं तु अवभास्यत्वात् उत्तरम् इति दिक्चतुष्कम्
tatra citprakāśa eva madhyaṃ tata itarapravibhāgapravṛtteḥ prakāśasvīkāryam ūrdhvam atathābhūtam adhaḥ prakāśanasammukhīnaṃ pūrvam itarat aparamsaṃmukhībhūtaprakāśatvāt anantaraṃ tatprakāśadhārārohasthānaṃ dakṣiṇam ānukūlyāttatsammukhaṃ tu avabhāsyatvāt uttaram iti dikcatuṣkam
- 20
तत्र मध्ये भगवान् ऊर्ध्वे ऽस्य ऐशानं वक्त्रम् अधः पातालवक्त्रम्पूर्वादिदिक्चतुष्के श्रीतत्पुरुषाघोरसद्योवामाख्यं दिक्चतुष्कमध्ये अन्याश्चतस्रः
tatra madhye bhagavān ūrdhve 'sya aiśānaṃ vaktram adhaḥ pātālavaktrampūrvādidikcatuṣke śrītatpuruṣāghorasadyovāmākhyaṃ dikcatuṣkamadhye anyāścatasraḥ
- 21
इत्य् एवं संविन्महिमैव मूर्तिकृतं दिग्भेदं भासयति इति दिक्न तत्त्वान्तरम्
ity evaṃ saṃvinmahimaiva mūrtikṛtaṃ digbhedaṃ bhāsayati iti dikna tattvāntaram
- 22
यथा यथा च स्वच्छाया लङ्घयितुम् इष्टा सती पुरः पुरो भवति तथा परमेश्वरमध्यताम् एति सर्वाधिष्ठातृतैव माध्यस्थ्यम् इत्य् उक्तम्
yathā yathā ca svacchāyā laṅghayitum iṣṭā satī puraḥ puro bhavati tathā parameśvaramadhyatām eti sarvādhiṣṭhātṛtaiva mādhyasthyam ity uktam
- 23
एवं यथा भगवान्दिग्विभागकारी तथा सूर्यो ऽपि स हि पारमेश्वर्य् एव ज्ञानशक्तिर् इत्य् उक्तं तत्र तत्र तत्र पूर्वं व्यक्तेः पूर्वा यत्रैव च तथा तत्रैव एवं स्वात्माधीनापि स्वसम्मुखीनस्य देशस्य पुरस्तात्त्वात्
evaṃ yathā bhagavāndigvibhāgakārī tathā sūryo 'pi sa hi pārameśvary eva jñānaśaktir ity uktaṃ tatra tatra tatra pūrvaṃ vyakteḥ pūrvā yatraiva ca tathā tatraiva evaṃ svātmādhīnāpi svasammukhīnasya deśasya purastāttvāt
- 24
एवं स्वात्मसूर्यपरमेशत्रितयैकीभावनया दिक्चर्चा इति अभिनवगुप्तगुरवः
evaṃ svātmasūryaparameśatritayaikībhāvanayā dikcarcā iti abhinavaguptaguravaḥ
- 25
एवं स्थिते उत्तराभिमुखम् उपविश्य देहपुर्यष्टकादौ अहम्भावत्यागेन देहतां दहेत्संनिधाव् अपि परदेहवत् अदेहत्वात्ततो निस्तरङ्गध्रुवधामरूढस्य दृष्टिस्वाभाव्यात्या किल आद्या स्पन्दकला सैव मूर्तिः तदुपरि यथोपदिष्टयाज्यदेवताचक्रन्यासः प्राधान्येन च इह शक्तयो याज्याः
evaṃ sthite uttarābhimukham upaviśya dehapuryaṣṭakādau ahambhāvatyāgena dehatāṃ dahetsaṃnidhāv api paradehavat adehatvāttato nistaraṅgadhruvadhāmarūḍhasya dṛṣṭisvābhāvyātyā kila ādyā spandakalā saiva mūrtiḥ tadupari yathopadiṣṭayājyadevatācakranyāsaḥ prādhānyena ca iha śaktayo yājyāḥ
- 26
तदासनत्वात्भगवन्नवात्मादीनां शक्तेर् एव च पूज्यत्वात् इति गुरवः
tadāsanatvātbhagavannavātmādīnāṃ śakter eva ca pūjyatvāt iti guravaḥ
- 27
तत्र च पञ्च अवस्था जाग्रदाद्याः षष्ठी च अनुत्तरा नाम स्वभावदशा अनुसंधेया
tatra ca pañca avasthā jāgradādyāḥ ṣaṣṭhī ca anuttarā nāma svabhāvadaśā anusaṃdheyā
- 28
इति षोढा न्यासो भवति
iti ṣoḍhā nyāso bhavati
- 29
तत्र कारणानां ब्रह्मविष्णुरुद्रेशसदाशिवशक्तिरूपाणां प्रत्येकम् अधिष्ठानात्षट्त्रिंशत्तत्त्वकलापस्य लौकिकतत्त्वोत्तीर्णस्य भैरवभट्टारकाभेदवृत्ते न्यासे पूर्णत्वात्भैरवीभावः तेन एतत् अनवकाशम्
tatra kāraṇānāṃ brahmaviṣṇurudreśasadāśivaśaktirūpāṇāṃ pratyekam adhiṣṭhānātṣaṭtriṃśattattvakalāpasya laukikatattvottīrṇasya bhairavabhaṭṭārakābhedavṛtte nyāse pūrṇatvātbhairavībhāvaḥ tena etat anavakāśam
- 30
यद् आहुः अतरङ्गरूढौ लब्धायां पुनः किं तत्त्वसृष्टिर्न्यासादिना इति
yad āhuḥ ataraṅgarūḍhau labdhāyāṃ punaḥ kiṃ tattvasṛṣṭirnyāsādinā iti

