23 shlokas
- 1
विमलकलाश्रयाभिनवसृष्टिमहा जननी भरिततनुश्च पञ्चमुखगुप्तरुचिर्जनकः
तदुभययामलस्फुरितभावविसर्गमयं हृदयम् अनुत्तरामृतकुलं मम संस्फुरतात्
vimalakalāśrayābhinavasṛṣṭimahā jananī bharitatanuśca pañcamukhaguptarucirjanakaḥ
tadubhayayāmalasphuritabhāvavisargamayaṃ hṛdayam anuttarāmṛtakulaṃ mama saṃsphuratāt
- 2
विततस्तन्त्रालोको विगाहितुं नैव शक्यते सर्वैः
ऋजुवचनविरचितम् इदं तु तन्त्रसारं ततः शृणुत
vitatastantrāloko vigāhituṃ naiva śakyate sarvaiḥ
ṛjuvacanaviracitam idaṃ tu tantrasāraṃ tataḥ śṛṇuta
- 3
श्रीशम्भुनाथभास्करचरणनिपातप्रभापगतसंकोचम्
अभिनवगुप्तहृदम्बुजम् एतद्विचिनुत महेशपूजनहेतोः
śrīśambhunāthabhāskaracaraṇanipātaprabhāpagatasaṃkocam
abhinavaguptahṛdambujam etadvicinuta maheśapūjanahetoḥ
- 4
इह ज्ञानं मोक्षकारणं बन्धनिमित्तस्य अज्ञानस्य विरोधकत्वात्द्विविधं च अज्ञानं बुद्धिगतं पौरुषं च तत्र बुद्धिगतम् अनिश्चयस्वभावं विपरीतनिश्चयात्मकं च
iha jñānaṃ mokṣakāraṇaṃ bandhanimittasya ajñānasya virodhakatvātdvividhaṃ ca ajñānaṃ buddhigataṃ pauruṣaṃ ca tatra buddhigatam aniścayasvabhāvaṃ viparītaniścayātmakaṃ ca
- 5
पौरुषं तु विकल्पस्वभावं संकुचितप्रथात्मकं तद् एव च मूलकारणं संसारस्य इति वक्ष्यामो मलनिर्णये
pauruṣaṃ tu vikalpasvabhāvaṃ saṃkucitaprathātmakaṃ tad eva ca mūlakāraṇaṃ saṃsārasya iti vakṣyāmo malanirṇaye
- 6
तत्र पौरुषम् अज्ञानं दीक्षादिना निवर्तेतापि किं तु दीक्षापि बुद्धिगते अनध्यवसायात्मके अज्ञाने सति न सम्भवति हेयोपादेयनिश्चयपूर्वकत्वात्तत्त्वशुद्धिशिवयोजनारूपाया दीक्षाया इति
tatra pauruṣam ajñānaṃ dīkṣādinā nivartetāpi kiṃ tu dīkṣāpi buddhigate anadhyavasāyātmake ajñāne sati na sambhavati heyopādeyaniścayapūrvakatvāttattvaśuddhiśivayojanārūpāyā dīkṣāyā iti
- 7
तत्र अध्यवसायात्मकं बुद्धिनिष्ठम् एव ज्ञानं प्रधानम्तद् एव च अभ्यस्यमानं पौरुषम् अपि अज्ञानं निहन्ति विकल्पसंविदभ्यासस्य अविकल्पान्ततापर्यवसानात्
tatra adhyavasāyātmakaṃ buddhiniṣṭham eva jñānaṃ pradhānamtad eva ca abhyasyamānaṃ pauruṣam api ajñānaṃ nihanti vikalpasaṃvidabhyāsasya avikalpāntatāparyavasānāt
- 8
विकल्पासंकुचितसंवित्प्रकाशरूपो ह्य् आत्मा शिवस्वभाव इति सर्वथा समस्तवस्तुनिष्ठं सम्यङ्निश्चयात्मकं ज्ञानम् उपादेयम्
vikalpāsaṃkucitasaṃvitprakāśarūpo hy ātmā śivasvabhāva iti sarvathā samastavastuniṣṭhaṃ samyaṅniścayātmakaṃ jñānam upādeyam
- 9
तच्च शास्त्रपूर्वकम्
tacca śāstrapūrvakam
- 10
शास्त्रं च परमेश्वरभाषितम् एव प्रमाणम्
śāstraṃ ca parameśvarabhāṣitam eva pramāṇam
- 11
अपरशास्त्रोक्तानाम् अर्थानां तत्र वैविक्त्येन अभ्युपगमात्तदर्थातिरिक्तयुक्तिसिद्धनिरूपणाच्च तेन अपरागमोक्तं ज्ञानं तावत एव बन्धात्विमोचकम्न सर्वस्मात्सर्वस्मात्तु विमोचकं परमेश्वरशास्त्रं पञ्चस्रोतोमयं दशाष्टादशवस्वष्टभेदभिन्नम्
aparaśāstroktānām arthānāṃ tatra vaiviktyena abhyupagamāttadarthātiriktayuktisiddhanirūpaṇācca tena aparāgamoktaṃ jñānaṃ tāvata eva bandhātvimocakamna sarvasmātsarvasmāttu vimocakaṃ parameśvaraśāstraṃ pañcasrotomayaṃ daśāṣṭādaśavasvaṣṭabhedabhinnam
- 12
ततो ऽपि सर्वस्मात्सारं षडर्धशास्त्राणि
tato 'pi sarvasmātsāraṃ ṣaḍardhaśāstrāṇi
- 13
तेभ्यो ऽपि मालिनीविजयम्
tebhyo 'pi mālinīvijayam
- 14
तदन्तर्गतश्चार्थः संकलय्याशक्यो निरूपयितुम्
tadantargataścārthaḥ saṃkalayyāśakyo nirūpayitum
- 15
न च अनिरूपितवस्तुतत्त्वस्य मुक्तत्वं मोचकत्वं वा शुद्धस्य ज्ञानस्यैव तथारूपत्वात् इति
na ca anirūpitavastutattvasya muktatvaṃ mocakatvaṃ vā śuddhasya jñānasyaiva tathārūpatvāt iti
- 16
स्वभ्यस्तज्ञानमूलत्वात्परपुरुषार्थस्य तत्सिद्धये इदम् आरभ्यते
svabhyastajñānamūlatvātparapuruṣārthasya tatsiddhaye idam ārabhyate
- 17
अज्ञानं किल बन्धहेतुर् उदितः शास्त्रे मलं तत्स्मृतं पूर्णज्ञानकलोदये तद् अखिलं निर्मूलतां गच्छति
ajñānaṃ kila bandhahetur uditaḥ śāstre malaṃ tatsmṛtaṃ pūrṇajñānakalodaye tad akhilaṃ nirmūlatāṃ gacchati
- 18
ध्वस्ताशेषमलात्मसंविदुदये मोक्षश्च तेनामुना शास्त्रेण प्रकटीकरोमि निखिलं यज्ज्ञेयतत्त्वं भवेत्
dhvastāśeṣamalātmasaṃvidudaye mokṣaśca tenāmunā śāstreṇa prakaṭīkaromi nikhilaṃ yajjñeyatattvaṃ bhavet
- 19
तत्र इह स्वभाव एव परमोपादेयः स च सर्वभावानां प्रकाशरूप एव अप्रकाशस्य स्वभावतानुपपत्तेः स च नानेकः प्रकाशस्य तदितरस्वभावानुप्रवेशायोगे स्वभावभेदाभावात्देशकालाव् अपि च अस्य न भेदकौ तयोर् अपि तत्प्रकाशस्वभावत्वात् इति एक एव प्रकाशः स एव च संवित् अर्थप्रकाशरूपा हि संवित् इति सर्वेषाम् अत्र अविवाद एव
tatra iha svabhāva eva paramopādeyaḥ sa ca sarvabhāvānāṃ prakāśarūpa eva aprakāśasya svabhāvatānupapatteḥ sa ca nānekaḥ prakāśasya taditarasvabhāvānupraveśāyoge svabhāvabhedābhāvātdeśakālāv api ca asya na bhedakau tayor api tatprakāśasvabhāvatvāt iti eka eva prakāśaḥ sa eva ca saṃvit arthaprakāśarūpā hi saṃvit iti sarveṣām atra avivāda eva
- 20
स च प्रकाशो न परतन्त्रः प्रकाश्यतैव हि पारतन्त्र्यम्प्रकाश्यता च प्रकाशान्तरापेक्षितैव न च प्रकाशान्तरं किंचित् अस्ति इति स्वतन्त्र एकः प्रकाशः स्वातन्त्र्याद् एव च देशकालाकारावच्छेदविरहात्व्यापको नित्यः सर्वाकारनिराकारस्वभावः तस्य च स्वातन्त्र्यम् आनन्दशक्तिः तच्चमत्कार इच्छाशक्तिः प्रकाशरूपता चिच्छक्तिः आमर्शात्मकता ज्ञानशक्तिः सर्वाकारयोगित्वं क्रियाशक्तिः इत्य् एवं मुख्याभिः शक्तिभिः युक्तो ऽपि वस्तुत इच्छाज्ञानक्रियाशक्तियुक्तः अनवच्छिन्नः प्रकाशो निजानन्दविश्रान्तः शिवरूपः स एव स्वातन्त्र्यात् आत्मानं संकुचितम् अवभासयन् अणुर् इति उच्यते
sa ca prakāśo na paratantraḥ prakāśyataiva hi pāratantryamprakāśyatā ca prakāśāntarāpekṣitaiva na ca prakāśāntaraṃ kiṃcit asti iti svatantra ekaḥ prakāśaḥ svātantryād eva ca deśakālākārāvacchedavirahātvyāpako nityaḥ sarvākāranirākārasvabhāvaḥ tasya ca svātantryam ānandaśaktiḥ taccamatkāra icchāśaktiḥ prakāśarūpatā cicchaktiḥ āmarśātmakatā jñānaśaktiḥ sarvākārayogitvaṃ kriyāśaktiḥ ity evaṃ mukhyābhiḥ śaktibhiḥ yukto 'pi vastuta icchājñānakriyāśaktiyuktaḥ anavacchinnaḥ prakāśo nijānandaviśrāntaḥ śivarūpaḥ sa eva svātantryāt ātmānaṃ saṃkucitam avabhāsayan aṇur iti ucyate
- 21
पुनर् अपि च स्वात्मानं स्वतन्त्रतया प्रकाशयति येन अनवच्छिन्नप्रकाशशिवरूपतयैव प्रकाशते
punar api ca svātmānaṃ svatantratayā prakāśayati yena anavacchinnaprakāśaśivarūpatayaiva prakāśate
- 22
तत्रापि स्वातन्त्र्यवशात् अनुपायम् एव स्वात्मानं प्रकाशयति सोपायं वा सोपायत्वे ऽपि इच्छा वा ज्ञानं वा क्रिया वा अभ्युपाय इति त्रैविध्यं शाम्भवशाक्ताणवभेदेन समावेशस्य तत्र चतुर्विधम् अपि एतद्रूपं क्रमेण अत्र उपदिश्यते
tatrāpi svātantryavaśāt anupāyam eva svātmānaṃ prakāśayati sopāyaṃ vā sopāyatve 'pi icchā vā jñānaṃ vā kriyā vā abhyupāya iti traividhyaṃ śāmbhavaśāktāṇavabhedena samāveśasya tatra caturvidham api etadrūpaṃ krameṇa atra upadiśyate
- 23
आत्मा प्रकाशवपुर् एष शिवः स्वतन्त्रः स्वातन्त्र्यनर्मरभसेन निजं स्वरूपम्
संछाद्य यत्पुनर् अपि प्रथयेत पूर्णं तच्च क्रमाक्रमवशाद् अथवा त्रिभेदात्
ātmā prakāśavapur eṣa śivaḥ svatantraḥ svātantryanarmarabhasena nijaṃ svarūpam
saṃchādya yatpunar api prathayeta pūrṇaṃ tacca kramākramavaśād athavā tribhedāt

