38 shlokas
- 1
इदं समाम्नायते वायव्यं श्वेतम् आलभेत भूतिकामो वायुर्वै क्षेपिष्ठा देवता वायुम् एव स्वेन भागधेयेनोपधावति स एवैनं भूतिं गमयतीति
idaṃ samāmnāyate vāyavyaṃ śvetam ālabheta bhūtikāmo vāyurvai kṣepiṣṭhā devatā vāyum eva svena bhāgadheyenopadhāvati sa evainaṃ bhūtiṃ gamayatīti
- 2
वायुर्वै क्षेपिष्ठा देवतेत्य् अतो यद्य् अपि क्रिया नावगम्यते क्रियासम्बद्धं वा किंचित्
vāyurvai kṣepiṣṭhā devatety ato yady api kriyā nāvagamyate kriyāsambaddhaṃ vā kiṃcit
- 3
तथापि विध्युद्देशेनैकवाक्यत्वात्प्रमाणम्
tathāpi vidhyuddeśenaikavākyatvātpramāṇam
- 4
भूतिकाम इत्य् एवम् अन्तो विध्युद्देशस्तेनैकवाक्यभूतो वायुर्वै क्षेपिष्ठा देवतेत्येवमादिः
bhūtikāma ity evam anto vidhyuddeśastenaikavākyabhūto vāyurvai kṣepiṣṭhā devatetyevamādiḥ
- 5
कथम् एकवाक्यभावः
katham ekavākyabhāvaḥ
- 6
पदानां साकाङ्क्षत्वाद्विधेः स्तुतेश्चैकवाक्यत्वं भवति
padānāṃ sākāṅkṣatvādvidheḥ stuteścaikavākyatvaṃ bhavati
- 7
भूतिकाम आलभेत
bhūtikāma ālabheta
- 8
कस्मात्यतो वायुः क्षेपिष्ठेति
kasmātyato vāyuḥ kṣepiṣṭheti
- 9
नायम् अभिसंबन्धो विवक्षितो भूतिकामेनालब्धव्यम् इति
nāyam abhisaṃbandho vivakṣito bhūtikāmenālabdhavyam iti
- 10
कथं तर्ह्य् आलभेत यतस्ततो भूतिर् इति भिन्नाव् इमाव् अर्थाव् उभयाभिधाने वाक्यं भिद्येत
kathaṃ tarhy ālabheta yatastato bhūtir iti bhinnāv imāv arthāv ubhayābhidhāne vākyaṃ bhidyeta
- 11
किमर्था स्तुतिर् इति चेत्
kimarthā stutir iti cet
- 12
कथं रोचेत नो ऽनुष्ठीयेतेति
kathaṃ roceta no 'nuṣṭhīyeteti
- 13
ननु प्राक्स्तुतिवचनाद् अनुष्ठानं भूतिकामान्तात्सिद्धं स्तुतिवचनम् अनर्थकम्
nanu prākstutivacanād anuṣṭhānaṃ bhūtikāmāntātsiddhaṃ stutivacanam anarthakam
- 14
न हि यदा स्तुतिपदासंनिधानं तदा पूर्वेणैव विधिः
na hi yadā stutipadāsaṃnidhānaṃ tadā pūrveṇaiva vidhiḥ
- 15
यदा स्तुतिपदसंबन्धो न तदा भूतिकामस्यालम्भो विधीयते
yadā stutipadasaṃbandho na tadā bhūtikāmasyālambho vidhīyate
- 16
यथा पटो भवतीति पट उत्पद्यत इत्य् अर्थः
yathā paṭo bhavatīti paṭa utpadyata ity arthaḥ
- 17
निराकाङ्क्षं च पदद्वयम्
nirākāṅkṣaṃ ca padadvayam
- 18
यदा च तस्मिन्न् एव रक्त इत्य् अपरं श्रूयते तदा रागसंबन्धो भवतीत्य् अर्थो भवति च रक्तं प्रत्याकाङ्क्षा
yadā ca tasminn eva rakta ity aparaṃ śrūyate tadā rāgasaṃbandho bhavatīty artho bhavati ca raktaṃ pratyākāṅkṣā
- 19
एवं यदा न स्तुतिपदानि विधिशब्देनैव तदा प्ररोचना यदा स्तुतिवचनं तदा स्तवनेन
evaṃ yadā na stutipadāni vidhiśabdenaiva tadā prarocanā yadā stutivacanaṃ tadā stavanena
- 20
नन्व् एवं सति किं स्तुतिवचनेन यस्मिन्सत्य् अविधायकं मा भूत्तत्
nanv evaṃ sati kiṃ stutivacanena yasminsaty avidhāyakaṃ mā bhūttat
- 21
तदभावे ऽपि पूर्वविधिनैव प्ररोचयिष्यत इति
tadabhāve 'pi pūrvavidhinaiva prarocayiṣyata iti
- 22
सत्यं विनापि तेन सिध्येत्प्ररोचनम्
satyaṃ vināpi tena sidhyetprarocanam
- 23
अस्ति तु तत्तस्मिन्विद्यमाने यो ऽर्थो वाक्यस्य सो ऽवगम्यते स्तुतिप्रयोजनं तयोः
asti tu tattasminvidyamāne yo 'rtho vākyasya so 'vagamyate stutiprayojanaṃ tayoḥ
- 24
तस्मिन्न् अविद्यमाने विधिना प्ररोचनम् इति
tasminn avidyamāne vidhinā prarocanam iti
- 25
ननु सत्स्व् अपि स्तुतिपदेषु पूर्वस्य विधिस्वरूपत्वाद्विधिर् अभिप्रेतः स्यान्न विवक्ष्येत स्तुतिपदसंबन्धः
nanu satsv api stutipadeṣu pūrvasya vidhisvarūpatvādvidhir abhipretaḥ syānna vivakṣyeta stutipadasaṃbandhaḥ
- 26
आह स्तुतिपदानि ह्य् अनर्थकान्य् अभविष्यन्साकाङ्क्षाणि
āha stutipadāni hy anarthakāny abhaviṣyansākāṅkṣāṇi
- 27
भवन्त्व् अनर्थकानीति चेत्
bhavantv anarthakānīti cet
- 28
न गम्यमाने ऽर्थे ऽविवक्षितार्थानि भवितुम् अर्हन्ति
na gamyamāne 'rthe 'vivakṣitārthāni bhavitum arhanti
- 29
यो ऽसौ विध्युद्देशः स शक्नोति निरपेक्षो ऽर्थं विधातुं शक्नोति च स्तुतिपदानां वाक्यशेषीभवितुं प्रत्यक्षश्च वाक्यशेषभावः
yo 'sau vidhyuddeśaḥ sa śaknoti nirapekṣo 'rthaṃ vidhātuṃ śaknoti ca stutipadānāṃ vākyaśeṣībhavituṃ pratyakṣaśca vākyaśeṣabhāvaḥ
- 30
अतो ऽस्माद्विधेः स्तुतिम् अवगच्छामः
ato 'smādvidheḥ stutim avagacchāmaḥ

