46 shlokas
- 1
यद् उक्तं विधेयस्य प्ररोचनार्था स्तुतिर् इति
yad uktaṃ vidheyasya prarocanārthā stutir iti
- 2
तद् इह कथम् अवकल्प्येत यत्रान्यद्विधेयम् अन्यच्च स्तूयते
tad iha katham avakalpyeta yatrānyadvidheyam anyacca stūyate
- 3
यथा वेतसशाखयावकाभिश्चाग्निं विकर्षतीति वेतसावके विधीयेते आपश्च स्तूयन्त आपो वै शान्ता इति
yathā vetasaśākhayāvakābhiścāgniṃ vikarṣatīti vetasāvake vidhīyete āpaśca stūyanta āpo vai śāntā iti
- 4
तद् उच्यते गुणवादस्तु
tad ucyate guṇavādastu
- 5
गौण एष वादो भवति यत्संबन्धिनि स्तोतव्ये संबन्ध्यन्तरं स्तूयते
gauṇa eṣa vādo bhavati yatsaṃbandhini stotavye saṃbandhyantaraṃ stūyate
- 6
अभिजनो ह्य् एष वेतसावकयोः
abhijano hy eṣa vetasāvakayoḥ
- 7
ततस्ते जाते
tataste jāte
- 8
अभिजनसंस्तवेन चाभिजातः स्तुतो भवति
abhijanasaṃstavena cābhijātaḥ stuto bhavati
- 9
यथाश्माकाभिजनो देवदत्तो ऽश्माकेषु स्तूयमानेषु स्तुतम् आत्मानं मन्यते
yathāśmākābhijano devadatto 'śmākeṣu stūyamāneṣu stutam ātmānaṃ manyate
- 10
एवम् अत्रापि द्रष्टव्यम्
evam atrāpi draṣṭavyam
- 11
अथ सो ऽरोदीद् इति कस्य विधेः शेषः
atha so 'rodīd iti kasya vidheḥ śeṣaḥ
- 12
तस्माद्बर्हिषि रजतं न देयम् इत्य् अस्य
tasmādbarhiṣi rajataṃ na deyam ity asya
- 13
कुतः साकाङ्क्षत्वात्पदानाम्
kutaḥ sākāṅkṣatvātpadānām
- 14
सो ऽरोदीद्यद् अरोदीत्तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम् इत्य् अत्र स इति प्रकृतापेक्षस्तत्प्रत्ययात्
so 'rodīdyad arodīttadrudrasya rudratvam ity atra sa iti prakṛtāpekṣastatpratyayāt
- 15
तस्य यद् अश्र्व् अशीर्यतेति तस्येति पूर्वप्रकृतापेक्ष एव
tasya yad aśrv aśīryateti tasyeti pūrvaprakṛtāpekṣa eva
- 16
उपपत्तिश्चोपरितनस्य यो बर्हिषि रजतं दद्यात्पुरास्य संवत्सराद्गृहे रोदनं भवतीति
upapattiścoparitanasya yo barhiṣi rajataṃ dadyātpurāsya saṃvatsarādgṛhe rodanaṃ bhavatīti
- 17
अस्य हेतुत्वेनायं प्रतिनिर्दिश्यते तस्माद्बर्हिषि रजतं न देयम् इति
asya hetutvenāyaṃ pratinirdiśyate tasmādbarhiṣi rajataṃ na deyam iti
- 18
एवं सर्वाणि साकाङ्क्षाणि
evaṃ sarvāṇi sākāṅkṣāṇi
- 19
कथं विधेर् उपकुर्वन्तीति
kathaṃ vidher upakurvantīti
- 20
गुणवादेन
guṇavādena
- 21
रोदनप्रभवं रजतं बर्हिषि ददतो रोदनम् आपद्यते
rodanaprabhavaṃ rajataṃ barhiṣi dadato rodanam āpadyate
- 22
तत्प्रतिषेधस्य गुणो यद् अरोदनम् इति
tatpratiṣedhasya guṇo yad arodanam iti
- 23
कथं पुनर् अरुदत्य् अरोदीद् इति भवति कथं वानश्रुप्रभवे रजते ऽश्रुप्रभवम् इति वचनं पुरास्य संवत्सराद् असति रोदने कथं रोदनं भवतीति तद् उच्यते गुणवादस्तु
kathaṃ punar arudaty arodīd iti bhavati kathaṃ vānaśruprabhave rajate 'śruprabhavam iti vacanaṃ purāsya saṃvatsarād asati rodane kathaṃ rodanaṃ bhavatīti tad ucyate guṇavādastu
- 24
गौणा एते शब्दाः
gauṇā ete śabdāḥ
- 25
रुद्र इति रोदननिमित्तस्य शब्दस्य दर्शनाद्यद् अरोदीद् इत्य् उच्यते
rudra iti rodananimittasya śabdasya darśanādyad arodīd ity ucyate
- 26
वर्णसारूप्यान्निन्दन्न् अनश्रुप्रभवम् अप्य् अश्रुप्रभवम् इत्य् आह
varṇasārūpyānnindann anaśruprabhavam apy aśruprabhavam ity āha
- 27
निन्दन्न् एव च धनत्यागे दुःखदर्शनात्पुरास्य संवत्सराद्गृहे रोदनं भवतीत्य् आह
nindann eva ca dhanatyāge duḥkhadarśanātpurāsya saṃvatsarādgṛhe rodanaṃ bhavatīty āha
- 28
तथा यः प्रजाकामः पशुकामो वा स्यात्स एतं प्राजापत्यं तूपुरम् आलभेतेत्य् आकाङ्क्षितत्वाद् अस्य विधेः शेषो ऽयं स आत्मनो वपाम् उदखिदद् इति
tathā yaḥ prajākāmaḥ paśukāmo vā syātsa etaṃ prājāpatyaṃ tūpuram ālabhetety ākāṅkṣitatvād asya vidheḥ śeṣo 'yaṃ sa ātmano vapām udakhidad iti
- 29
कथं गुणवाद इत्थं नाम नासन्पशवो यद् आत्मनो वपाम् उदखिदद् इति
kathaṃ guṇavāda itthaṃ nāma nāsanpaśavo yad ātmano vapām udakhidad iti
- 30
एतच्च कर्मणः सामर्थ्यं यद् अग्नौ प्रहृतमात्रायां वपायाम् अजस्तूपुर उदगाद् इत्थं बहवः पशवो भवन्तीति
etacca karmaṇaḥ sāmarthyaṃ yad agnau prahṛtamātrāyāṃ vapāyām ajastūpura udagād itthaṃ bahavaḥ paśavo bhavantīti

