38 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रविशन्न् अर्जुनो राजन्न् आश्रमं सत्यवादिनः
ददर्शासीनम् एकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम्
vaiśaṃpāyana uvāca
praviśann arjuno rājann āśramaṃ satyavādinaḥ
dadarśāsīnam ekānte muniṃ satyavatīsutam
- 2
स तम् आसाद्य धर्मज्ञम् उपतस्थे महाव्रतम्
अर्जुनो ऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत्ततः
sa tam āsādya dharmajñam upatasthe mahāvratam
arjuno 'smīti nāmāsmai nivedyābhyavadattataḥ
- 3
स्वागतं ते ऽस्त्व् इति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः
आस्यताम् इति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः
svāgataṃ te 'stv iti prāha muniḥ satyavatīsutaḥ
āsyatām iti covāca prasannātmā mahāmuniḥ
- 4
तम् अप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
निर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासो ऽब्रवीद् इदम्
tam apratītamanasaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ
nirviṇṇamanasaṃ dṛṣṭvā pārthaṃ vyāso 'bravīd idam
- 5
अवीरजो ऽभिघातस्ते ब्राह्मणो वा हतस्त्वया
युद्धे पराजितो वासि गतश्रीर् इव लक्ष्यसे
avīrajo 'bhighātaste brāhmaṇo vā hatastvayā
yuddhe parājito vāsi gataśrīr iva lakṣyase
- 6
न त्वा प्रत्यभिजानामि किम् इदं भरतर्षभ
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि
na tvā pratyabhijānāmi kim idaṃ bharatarṣabha
śrotavyaṃ cenmayā pārtha kṣipram ākhyātum arhasi
- 7
अर्जुन उवाच
यः स मेधवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः
arjuna uvāca
yaḥ sa medhavapuḥ śrīmānbṛhatpaṅkajalocanaḥ
sa kṛṣṇaḥ saha rāmeṇa tyaktvā dehaṃ divaṃ gataḥ
- 8
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः
mausale vṛṣṇivīrāṇāṃ vināśo brahmaśāpajaḥ
babhūva vīrāntakaraḥ prabhāse romaharṣaṇaḥ
- 9
ये ते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्न् अन्योन्यं तैर्हतं युधि
ye te śūrā mahātmānaḥ siṃhadarpā mahābalāḥ
bhojavṛṣṇyandhakā brahmann anyonyaṃ tairhataṃ yudhi
- 10
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम्
gadāparighaśaktīnāṃ sahāḥ parighabāhavaḥ
ta erakābhirnihatāḥ paśya kālasya paryayam
- 11
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम्
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम्
hataṃ pañcaśataṃ teṣāṃ sahasraṃ bāhuśālinām
nidhanaṃ samanuprāptaṃ samāsādyetaretaram
- 12
पुनः पुनर्न मृश्यामि विनाशम् अमितौजसाम्
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः
punaḥ punarna mṛśyāmi vināśam amitaujasām
cintayāno yadūnāṃ ca kṛṣṇasya ca yaśasvinaḥ
- 13
शोषणं सागरस्येव पर्वतस्येव चालनम्
नभसः पतनं चैव शैत्यम् अग्नेस्तथैव च
śoṣaṇaṃ sāgarasyeva parvatasyeva cālanam
nabhasaḥ patanaṃ caiva śaityam agnestathaiva ca
- 14
अश्रद्धेयम् अहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः
न चेह स्थातुम् इच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः
aśraddheyam ahaṃ manye vināśaṃ śārṅgadhanvanaḥ
na ceha sthātum icchāmi loke kṛṣṇavinākṛtaḥ
- 15
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः
itaḥ kaṣṭataraṃ cānyacchṛṇu tadvai tapodhana
mano me dīryate yena cintayānasya vai muhuḥ
- 16
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः
आभीरैर् अनुसृत्याजौ हृताः पञ्चनदालयैः
paśyato vṛṣṇidārāśca mama brahmansahasraśaḥ
ābhīrair anusṛtyājau hṛtāḥ pañcanadālayaiḥ
- 17
धनुर् आदाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे
यथा पुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाभवत्
dhanur ādāya tatrāhaṃ nāśakaṃ tasya pūraṇe
yathā purā ca me vīryaṃ bhujayorna tathābhavat
- 18
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने
शराश्च क्षयम् आपन्नाः क्षणेनैव समन्ततः
astrāṇi me pranaṣṭāni vividhāni mahāmune
śarāśca kṣayam āpannāḥ kṣaṇenaiva samantataḥ
- 19
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः
चतुर्भुजः पीतवासा श्यामः पद्मायतेक्षणः
puruṣaścāprameyātmā śaṅkhacakragadādharaḥ
caturbhujaḥ pītavāsā śyāmaḥ padmāyatekṣaṇaḥ
- 20
यः स याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्य् अहम् अद्य तम्
yaḥ sa yāti purastānme rathasya sumahādyutiḥ
pradahanripusainyāni na paśyāmy aham adya tam
- 21
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैर् अहं पश्चाद्व्यनाशयम्
yena pūrvaṃ pradagdhāni śatrusainyāni tejasā
śarairgāṇḍīvanirmuktair ahaṃ paścādvyanāśayam
- 22
तम् अपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभे ऽपि च
tam apaśyanviṣīdāmi ghūrṇāmīva ca sattama
parinirviṇṇacetāśca śāntiṃ nopalabhe 'pi ca
- 23
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुम् उत्सहे
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः
vinā janārdanaṃ vīraṃ nāhaṃ jīvitum utsahe
śrutvaiva hi gataṃ viṣṇuṃ mamāpi mumuhurdiśaḥ
- 24
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवान् अर्हति सत्तम
pranaṣṭajñātivīryasya śūnyasya paridhāvataḥ
upadeṣṭuṃ mama śreyo bhavān arhati sattama
- 25
व्यास उवाच
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकमहारथाः
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुम् अर्हसि
vyāsa uvāca
brahmaśāpavinirdagdhā vṛṣṇyandhakamahārathāḥ
vinaṣṭāḥ kuruśārdūla na tāñśocitum arhasi
- 26
भवितव्यं तथा तद्धि दिष्टम् एतन्महात्मनाम्
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम्
bhavitavyaṃ tathā taddhi diṣṭam etanmahātmanām
upekṣitaṃ ca kṛṣṇena śaktenāpi vyapohitum
- 27
त्रैलोक्यम् अपि कृष्णो हि कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम्
प्रसहेद् अन्यथा कर्तुं किमु शापं मनीषिणाम्
trailokyam api kṛṣṇo hi kṛtsnaṃ sthāvarajaṅgamam
prasahed anyathā kartuṃ kimu śāpaṃ manīṣiṇām
- 28
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः
rathasya purato yāti yaḥ sa cakragadādharaḥ
tava snehātpurāṇarṣirvāsudevaścaturbhujaḥ
- 29
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः
मोक्षयित्वा जगत्सर्वं गतः स्वस्थानम् उत्तमम्
kṛtvā bhārāvataraṇaṃ pṛthivyāḥ pṛthulocanaḥ
mokṣayitvā jagatsarvaṃ gataḥ svasthānam uttamam
- 30
त्वया त्विह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज
tvayā tviha mahatkarma devānāṃ puruṣarṣabha
kṛtaṃ bhīmasahāyena yamābhyāṃ ca mahābhuja

