46 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
काली स्त्री पाण्डुरैर्दन्तैः प्रविश्य हसती निशि
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां परिधावति
vaiśaṃpāyana uvāca
kālī strī pāṇḍurairdantaiḥ praviśya hasatī niśi
striyaḥ svapneṣu muṣṇantī dvārakāṃ paridhāvati
- 2
अलंकाराश्च छत्रं च ध्वजाश्च कवचानि च
ह्रियमाणान्यदृश्यन्त रक्षोभिः सुभयानकैः
alaṃkārāśca chatraṃ ca dhvajāśca kavacāni ca
hriyamāṇānyadṛśyanta rakṣobhiḥ subhayānakaiḥ
- 3
तच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभम् अयस्मयम्
दिवम् आचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा
taccāgnidattaṃ kṛṣṇasya vajranābham ayasmayam
divam ācakrame cakraṃ vṛṣṇīnāṃ paśyatāṃ tadā
- 4
युक्तं रथं दिव्यम् आदित्यवर्णं हयाहरन्पश्यतो दारुकस्य
ते सागरस्योपरिष्ठाद् अवर्तन्मनोजवाश्चतुरो वाजिमुख्याः
yuktaṃ rathaṃ divyam ādityavarṇaṃ hayāharanpaśyato dārukasya
te sāgarasyopariṣṭhād avartanmanojavāścaturo vājimukhyāḥ
- 5
तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम्
उच्चैर्जह्रुर् अप्सरसो दिवानिशं वाचश्चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्रा
tālaḥ suparṇaśca mahādhvajau tau supūjitau rāmajanārdanābhyām
uccairjahrur apsaraso divāniśaṃ vācaścocurgamyatāṃ tīrthayātrā
- 6
ततो जिगमिषन्तस्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः
सान्तःपुरास्तदा तीर्थयात्राम् ऐच्छन्नरर्षभाः
tato jigamiṣantaste vṛṣṇyandhakamahārathāḥ
sāntaḥpurāstadā tīrthayātrām aicchannararṣabhāḥ
- 7
ततो भोज्यं च भक्ष्यं च पेयं चान्धकवृष्णयः
बहु नानाविधं चक्रुर्मद्यं मांसम् अनेकशः
tato bhojyaṃ ca bhakṣyaṃ ca peyaṃ cāndhakavṛṣṇayaḥ
bahu nānāvidhaṃ cakrurmadyaṃ māṃsam anekaśaḥ
- 8
ततः सीधुषु सक्ताश्च निर्ययुर्नगराद्बहिः
यानैर् अश्वैर्गजैश्चैव श्रीमन्तस्तिग्मतेजसः
tataḥ sīdhuṣu saktāśca niryayurnagarādbahiḥ
yānair aśvairgajaiścaiva śrīmantastigmatejasaḥ
- 9
ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम्
प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा
tataḥ prabhāse nyavasanyathoddeśaṃ yathāgṛham
prabhūtabhakṣyapeyāste sadārā yādavāstadā
- 10
निविष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रान्ते स योगवित्
जगामामन्त्र्य तान्वीरान् उद्धवो ऽर्थविशारदः
niviṣṭāṃstānniśamyātha samudrānte sa yogavit
jagāmāmantrya tānvīrān uddhavo 'rthaviśāradaḥ
- 11
तं प्रस्थितं महात्मानम् अभिवाद्य कृताञ्जलिम्
जानन्विनाशं वृष्णीनां नैच्छद्वारयितुं हरिः
taṃ prasthitaṃ mahātmānam abhivādya kṛtāñjalim
jānanvināśaṃ vṛṣṇīnāṃ naicchadvārayituṃ hariḥ
- 12
ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः
अपश्यन्न् उद्धवं यान्तं तेजसावृत्य रोदसी
tataḥ kālaparītāste vṛṣṇyandhakamahārathāḥ
apaśyann uddhavaṃ yāntaṃ tejasāvṛtya rodasī
- 13
ब्राह्मणार्थेषु यत्सिद्धम् अन्नं तेषां महात्मनाम्
तद्वानरेभ्यः प्रददुः सुरागन्धसमन्वितम्
brāhmaṇārtheṣu yatsiddham annaṃ teṣāṃ mahātmanām
tadvānarebhyaḥ pradaduḥ surāgandhasamanvitam
- 14
ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्तकसंकुलम्
प्रावर्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्
tatastūryaśatākīrṇaṃ naṭanartakasaṃkulam
prāvartata mahāpānaṃ prabhāse tigmatejasām
- 15
कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा
अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च
kṛṣṇasya saṃnidhau rāmaḥ sahitaḥ kṛtavarmaṇā
apibadyuyudhānaśca gado babhrustathaiva ca
- 16
ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः
अब्रवीत्कृतवर्माणम् अवहस्यावमन्य च
tataḥ pariṣado madhye yuyudhāno madotkaṭaḥ
abravītkṛtavarmāṇam avahasyāvamanya ca
- 17
कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतान् इव
न तन्मृष्यन्ति हार्दिक्य यादवा यत्त्वया कृतम्
kaḥ kṣatriyo manyamānaḥ suptānhanyānmṛtān iva
na tanmṛṣyanti hārdikya yādavā yattvayā kṛtam
- 18
इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः
प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यम् अवमन्य च
ityukte yuyudhānena pūjayāmāsa tadvacaḥ
pradyumno rathināṃ śreṣṭho hārdikyam avamanya ca
- 19
ततः परमसंक्रुद्धः कृतवर्मा तम् अब्रवीत्
निर्दिशन्न् इव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना
tataḥ paramasaṃkruddhaḥ kṛtavarmā tam abravīt
nirdiśann iva sāvajñaṃ tadā savyena pāṇinā
- 20
भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायगतस्त्वया
वधेन सुनृशंसेन कथं वीरेण पातितः
bhūriśravāśchinnabāhuryuddhe prāyagatastvayā
vadhena sunṛśaṃsena kathaṃ vīreṇa pātitaḥ
- 21
इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा
तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे स मन्युमान्
iti tasya vacaḥ śrutvā keśavaḥ paravīrahā
tiryaksaroṣayā dṛṣṭyā vīkṣāṃcakre sa manyumān
- 22
मणिः स्यमन्तकश्चैव यः स सत्राजितो ऽभवत्
तां कथां स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्
maṇiḥ syamantakaścaiva yaḥ sa satrājito 'bhavat
tāṃ kathāṃ smārayāmāsa sātyakirmadhusūdanam
- 23
तच्छ्रुत्वा केशवस्याङ्कम् अगमद्रुदती तदा
सत्यभामा प्रकुपिता कोपयन्ती जनार्दनम्
tacchrutvā keśavasyāṅkam agamadrudatī tadā
satyabhāmā prakupitā kopayantī janārdanam
- 24
तत उत्थाय सक्रोधः सात्यकिर्वाक्यम् अब्रवीत्
पञ्चानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखण्डिनोः
tata utthāya sakrodhaḥ sātyakirvākyam abravīt
pañcānāṃ draupadeyānāṃ dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinoḥ
- 25
एष गच्छामि पदवीं सत्येन च तथा शपे
सौप्तिके ये च निहताः सुप्तानेन दुरात्मना
eṣa gacchāmi padavīṃ satyena ca tathā śape
sauptike ye ca nihatāḥ suptānena durātmanā
- 26
द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा
समाप्तम् आयुर् अस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे
droṇaputrasahāyena pāpena kṛtavarmaṇā
samāptam āyur asyādya yaśaścāpi sumadhyame
- 27
इतीदम् उक्त्वा खड्गेन केशवस्य समीपतः
अभिद्रुत्य शिरः क्रुद्धश्चिछेद कृतवर्मणः
itīdam uktvā khaḍgena keśavasya samīpataḥ
abhidrutya śiraḥ kruddhaścicheda kṛtavarmaṇaḥ
- 28
तथान्यान् अपि निघ्नन्तं युयुधानं समन्ततः
अभ्यधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तदा
tathānyān api nighnantaṃ yuyudhānaṃ samantataḥ
abhyadhāvaddhṛṣīkeśo vinivārayiṣustadā
- 29
एकीभूतास्ततः सर्वे कालपर्यायचोदिताः
भोजान्धका महाराज शैनेयं पर्यवारयन्
ekībhūtāstataḥ sarve kālaparyāyacoditāḥ
bhojāndhakā mahārāja śaineyaṃ paryavārayan
- 30
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णम् अभिक्रुद्धाञ्जनार्दनः
न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्
tāndṛṣṭvā patatastūrṇam abhikruddhāñjanārdanaḥ
na cukrodha mahātejā jānankālasya paryayam

