25 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो ययुर्दारुकः केशवश्च बभ्रुश्च रामस्य पदं पतन्तः
अथापश्यन्रामम् अनन्तवीर्यं वृक्षे स्थितं चिन्तयानं विविक्ते
vaiśaṃpāyana uvāca
tato yayurdārukaḥ keśavaśca babhruśca rāmasya padaṃ patantaḥ
athāpaśyanrāmam anantavīryaṃ vṛkṣe sthitaṃ cintayānaṃ vivikte
- 2
ततः समासाद्य महानुभावः कृष्णस्तदा दारुकम् अन्वशासत्
गत्वा कुरूञ्शीघ्रम् इमं महान्तं पार्थाय शंसस्व वधं यदूनाम्
tataḥ samāsādya mahānubhāvaḥ kṛṣṇastadā dārukam anvaśāsat
gatvā kurūñśīghram imaṃ mahāntaṃ pārthāya śaṃsasva vadhaṃ yadūnām
- 3
ततो ऽर्जुनः क्षिप्रम् इहोपयातु श्रुत्वा मृतान्यादवान्ब्रह्मशापात्
इत्येवम् उक्तः स ययौ रथेन कुरूंस्तदा दारुको नष्टचेताः
tato 'rjunaḥ kṣipram ihopayātu śrutvā mṛtānyādavānbrahmaśāpāt
ityevam uktaḥ sa yayau rathena kurūṃstadā dāruko naṣṭacetāḥ
- 4
ततो गते दारुके केशवो ऽथ दृष्ट्वान्तिके बभ्रुम् उवाच वाक्यम्
स्त्रियो भवान्रक्षतु यातु शीघ्रं नैता हिंस्युर्दस्यवो वित्तलोभात्
tato gate dāruke keśavo 'tha dṛṣṭvāntike babhrum uvāca vākyam
striyo bhavānrakṣatu yātu śīghraṃ naitā hiṃsyurdasyavo vittalobhāt
- 5
स प्रस्थितः केशवेनानुशिष्टो मदातुरो ज्ञातिवधार्दितश्च
तं वै यान्तं संनिधौ केशवस्य त्वरन्तम् एकं सहसैव बभ्रुम्
ब्रह्मानुशप्तम् अवधीन्महद्वै कूटोन्मुक्तं मुसलं लुब्धकस्य
sa prasthitaḥ keśavenānuśiṣṭo madāturo jñātivadhārditaśca
taṃ vai yāntaṃ saṃnidhau keśavasya tvarantam ekaṃ sahasaiva babhrum
brahmānuśaptam avadhīnmahadvai kūṭonmuktaṃ musalaṃ lubdhakasya
- 6
ततो दृष्ट्वा निहतं बभ्रुम् आह कृष्णो वाक्यं भ्रातरम् अग्रजं तु
इहैव त्वं मां प्रतीक्षस्व राम यावत्स्त्रियो ज्ञातिवशाः करोमि
tato dṛṣṭvā nihataṃ babhrum āha kṛṣṇo vākyaṃ bhrātaram agrajaṃ tu
ihaiva tvaṃ māṃ pratīkṣasva rāma yāvatstriyo jñātivaśāḥ karomi
- 7
ततः पुरीं द्वारवतीं प्रविश्य जनार्दनः पितरं प्राह वाक्यम्
स्त्रियो भवान्रक्षतु नः समग्रा धनंजयस्यागमनं प्रतीक्षन्
रामो वनान्ते प्रतिपालयन्माम् आस्ते ऽद्याहं तेन समागमिष्ये
tataḥ purīṃ dvāravatīṃ praviśya janārdanaḥ pitaraṃ prāha vākyam
striyo bhavānrakṣatu naḥ samagrā dhanaṃjayasyāgamanaṃ pratīkṣan
rāmo vanānte pratipālayanmām āste 'dyāhaṃ tena samāgamiṣye
- 8
दृष्टं मयेदं निधनं यदूनां राज्ञां च पूर्वं कुरुपुंगवानाम्
नाहं विना यदुभिर्यादवानां पुरीम् इमां द्रष्टुम् इहाद्य शक्तः
dṛṣṭaṃ mayedaṃ nidhanaṃ yadūnāṃ rājñāṃ ca pūrvaṃ kurupuṃgavānām
nāhaṃ vinā yadubhiryādavānāṃ purīm imāṃ draṣṭum ihādya śaktaḥ
- 9
तपश्चरिष्यामि निबोध तन्मे रामेण सार्धं वनम् अभ्युपेत्य
इतीदम् उक्त्वा शिरसास्य पादौ संस्पृश्य कृष्णस्त्वरितो जगाम
tapaścariṣyāmi nibodha tanme rāmeṇa sārdhaṃ vanam abhyupetya
itīdam uktvā śirasāsya pādau saṃspṛśya kṛṣṇastvarito jagāma
- 10
ततो महान्निनदः प्रादुरासीत्सस्त्रीकुमारस्य पुरस्य तस्य
अथाब्रवीत्केशवः संनिवर्त्य शब्दं श्रुत्वा योषितां क्रोशतीनाम्
tato mahānninadaḥ prādurāsītsastrīkumārasya purasya tasya
athābravītkeśavaḥ saṃnivartya śabdaṃ śrutvā yoṣitāṃ krośatīnām
- 11
पुरीम् इमाम् एष्यति सव्यसाची स वो दुःखान्मोचयिता नराग्र्यः
ततो गत्वा केशवस्तं ददर्श रामं वने स्थितम् एकं विविक्ते
purīm imām eṣyati savyasācī sa vo duḥkhānmocayitā narāgryaḥ
tato gatvā keśavastaṃ dadarśa rāmaṃ vane sthitam ekaṃ vivikte
- 12
अथापश्यद्योगयुक्तस्य तस्य नागं मुखान्निःसरन्तं महान्तम्
श्वेतं ययौ स ततः प्रेक्ष्यमाणो महार्णवो येन महानुभावः
athāpaśyadyogayuktasya tasya nāgaṃ mukhānniḥsarantaṃ mahāntam
śvetaṃ yayau sa tataḥ prekṣyamāṇo mahārṇavo yena mahānubhāvaḥ
- 13
सहस्रशीर्षः पर्वताभोगवर्ष्मा रक्ताननः स्वां तनुं तां विमुच्य
सम्यक्च तं सागरः प्रत्यगृह्णान्नागा दिव्याः सरितश्चैव पुण्याः
sahasraśīrṣaḥ parvatābhogavarṣmā raktānanaḥ svāṃ tanuṃ tāṃ vimucya
samyakca taṃ sāgaraḥ pratyagṛhṇānnāgā divyāḥ saritaścaiva puṇyāḥ
- 14
कर्कोटको वासुकिस्तक्षकश्च पृथुश्रवा वरुणः कुञ्जरश्च
मिश्री शङ्खः कुमुदः पुण्डरीकस्तथा नागो धृतराष्ट्रो महात्मा
karkoṭako vāsukistakṣakaśca pṛthuśravā varuṇaḥ kuñjaraśca
miśrī śaṅkhaḥ kumudaḥ puṇḍarīkastathā nāgo dhṛtarāṣṭro mahātmā
- 15
ह्रादः क्राथः शितिकण्ठो ऽग्रतेजास्तथा नागौ चक्रमन्दातिषण्डौ
नागश्रेष्ठो दुर्मुखश्चाम्बरीषः स्वयं राजा वरुणश्चापि राजन्
प्रत्युद्गम्य स्वागतेनाभ्यनन्दंस्ते ऽपूजयंश्चार्घ्यपाद्यक्रियाभिः
hrādaḥ krāthaḥ śitikaṇṭho 'gratejāstathā nāgau cakramandātiṣaṇḍau
nāgaśreṣṭho durmukhaścāmbarīṣaḥ svayaṃ rājā varuṇaścāpi rājan
pratyudgamya svāgatenābhyanandaṃste 'pūjayaṃścārghyapādyakriyābhiḥ
- 16
ततो गते भ्रातरि वासुदेवो जानन्सर्वा गतयो दिव्यदृष्टिः
वने शून्ये विचरंश्चिन्तयानो भूमौ ततः संविवेशाग्र्यतेजाः
tato gate bhrātari vāsudevo jānansarvā gatayo divyadṛṣṭiḥ
vane śūnye vicaraṃścintayāno bhūmau tataḥ saṃviveśāgryatejāḥ
- 17
सर्वं हि तेन प्राक्तदा वित्तम् आसीद्गान्धार्या यद्वाक्यम् उक्तः स पूर्वम्
दुर्वाससा पायसोच्छिष्टलिप्ते यच्चाप्युक्तं तच्च सस्मार कृष्णः
sarvaṃ hi tena prāktadā vittam āsīdgāndhāryā yadvākyam uktaḥ sa pūrvam
durvāsasā pāyasocchiṣṭalipte yaccāpyuktaṃ tacca sasmāra kṛṣṇaḥ
- 18
स चिन्तयानो ऽन्धकवृष्णिनाशं कुरुक्षयं चैव महानुभावः
मेने ततः संक्रमणस्य कालं ततश्चकारेन्द्रियसंनिरोधम्
sa cintayāno 'ndhakavṛṣṇināśaṃ kurukṣayaṃ caiva mahānubhāvaḥ
mene tataḥ saṃkramaṇasya kālaṃ tataścakārendriyasaṃnirodham
- 19
स संनिरुद्धेन्द्रियवाङ्मनास्तु शिश्ये महायोगम् उपेत्य कृष्णः
जराथ तं देशम् उपाजगाम लुब्धस्तदानीं मृगलिप्सुर् उग्रः
sa saṃniruddhendriyavāṅmanāstu śiśye mahāyogam upetya kṛṣṇaḥ
jarātha taṃ deśam upājagāma lubdhastadānīṃ mṛgalipsur ugraḥ
- 20
स केशवं योगयुक्तं शयानं मृगाशङ्की लुब्धकः सायकेन
जराविध्यत्पादतले त्वरावांस्तं चाभितस्तज्जिघृक्षुर्जगाम
अथापश्यत्पुरुषं योगयुक्तं पीताम्बरं लुब्धको ऽनेकबाहुम्
sa keśavaṃ yogayuktaṃ śayānaṃ mṛgāśaṅkī lubdhakaḥ sāyakena
jarāvidhyatpādatale tvarāvāṃstaṃ cābhitastajjighṛkṣurjagāma
athāpaśyatpuruṣaṃ yogayuktaṃ pītāmbaraṃ lubdhako 'nekabāhum
- 21
मत्वात्मानम् अपराद्धं स तस्य जग्राह पादौ शिरसा चार्तरूपः
आश्वासयत्तं महात्मा तदानीं गच्छन्न् ऊर्ध्वं रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या
matvātmānam aparāddhaṃ sa tasya jagrāha pādau śirasā cārtarūpaḥ
āśvāsayattaṃ mahātmā tadānīṃ gacchann ūrdhvaṃ rodasī vyāpya lakṣmyā
- 22
दिवं प्राप्तं वासवो ऽथाश्विनौ च रुद्रादित्या वसवश्चाथ विश्वे
प्रत्युद्ययुर्मुनयश्चापि सिद्धा गन्धर्वमुख्याश्च सहाप्सरोभिः
divaṃ prāptaṃ vāsavo 'thāśvinau ca rudrādityā vasavaścātha viśve
pratyudyayurmunayaścāpi siddhā gandharvamukhyāśca sahāpsarobhiḥ
- 23
ततो राजन्भगवान् उग्रतेजा नारायणः प्रभवश्चाव्ययश्च
योगाचार्यो रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या स्थानं प्राप स्वं महात्माप्रमेयम्
tato rājanbhagavān ugratejā nārāyaṇaḥ prabhavaścāvyayaśca
yogācāryo rodasī vyāpya lakṣmyā sthānaṃ prāpa svaṃ mahātmāprameyam
- 24
ततो देवैर् ऋषिभिश्चापि कृष्णः समागतश्चारणैश्चैव राजन्
गन्धर्वाग्र्यैर् अप्सरोभिर्वराभिः सिद्धैः साध्यैश्चानतैः पूज्यमानः
tato devair ṛṣibhiścāpi kṛṣṇaḥ samāgataścāraṇaiścaiva rājan
gandharvāgryair apsarobhirvarābhiḥ siddhaiḥ sādhyaiścānataiḥ pūjyamānaḥ
- 25
ते वै देवाः प्रत्यनन्दन्त राजन्मुनिश्रेष्ठा वाग्भिर् आनर्चुर् ईशम्
गन्धर्वाश्चाप्युपतस्थुः स्तुवन्तः प्रीत्या चैनं पुरुहूतो ऽभ्यनन्दत्
te vai devāḥ pratyanandanta rājanmuniśreṣṭhā vāgbhir ānarcur īśam
gandharvāścāpyupatasthuḥ stuvantaḥ prītyā cainaṃ puruhūto 'bhyanandat

