74 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः स बीभत्सुर्मातुलेन परंतपः
दुर्मना दीनमनसं वसुदेवम् उवाच ह
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ sa bībhatsurmātulena paraṃtapaḥ
durmanā dīnamanasaṃ vasudevam uvāca ha
- 2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण मधुभिश्चैव मातुल
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरम् इह प्रभो
nāhaṃ vṛṣṇipravīreṇa madhubhiścaiva mātula
vihīnāṃ pṛthivīṃ draṣṭuṃ śaktaściram iha prabho
- 3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः
नकुलो याज्ञसेनी च षड् एकमनसो वयम्
rājā ca bhīmasenaśca sahadevaśca pāṇḍavaḥ
nakulo yājñasenī ca ṣaḍ ekamanaso vayam
- 4
राज्ञः संक्रमणे चापि कालो ऽयं वर्तते ध्रुवम्
तम् इमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदां वर
rājñaḥ saṃkramaṇe cāpi kālo 'yaṃ vartate dhruvam
tam imaṃ viddhi samprāptaṃ kālaṃ kālavidāṃ vara
- 5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालवृद्धांस्तथैव च
नयिष्ये परिगृह्याहम् इन्द्रप्रस्थम् अरिंदम
sarvathā vṛṣṇidārāṃstu bālavṛddhāṃstathaiva ca
nayiṣye parigṛhyāham indraprastham ariṃdama
- 6
इत्युक्त्वा दारुकम् इदं वाक्यम् आह धनंजयः
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुम् इच्छामि माचिरम्
ityuktvā dārukam idaṃ vākyam āha dhanaṃjayaḥ
amātyānvṛṣṇivīrāṇāṃ draṣṭum icchāmi māciram
- 7
इत्येवम् उक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम्
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महारथान्
ityevam uktvā vacanaṃ sudharmāṃ yādavīṃ sabhām
praviveśārjunaḥ śūraḥ śocamāno mahārathān
- 8
तम् आसनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा
ब्राह्मणा नैगमाश्चैव परिवार्योपतस्थिरे
tam āsanagataṃ tatra sarvāḥ prakṛtayastathā
brāhmaṇā naigamāścaiva parivāryopatasthire
- 9
तान्दीनमनसः सर्वान्निभृतान्गतचेतसः
उवाचेदं वचः पार्थः स्वयं दीनतरस्तदा
tāndīnamanasaḥ sarvānnibhṛtāngatacetasaḥ
uvācedaṃ vacaḥ pārthaḥ svayaṃ dīnatarastadā
- 10
शक्रप्रस्थम् अहं नेष्ये वृष्ण्यन्धकजनं स्वयम्
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति
śakraprastham ahaṃ neṣye vṛṣṇyandhakajanaṃ svayam
idaṃ tu nagaraṃ sarvaṃ samudraḥ plāvayiṣyati
- 11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च
वज्रो ऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति
sajjīkuruta yānāni ratnāni vividhāni ca
vajro 'yaṃ bhavatāṃ rājā śakraprasthe bhaviṣyati
- 12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभवत माचिरम्
saptame divase caiva ravau vimala udgate
bahirvatsyāmahe sarve sajjībhavata māciram
- 13
इत्युक्तास्तेन ते पौराः पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
सज्जम् आशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः
ityuktāstena te paurāḥ pārthenākliṣṭakarmaṇā
sajjam āśu tataścakruḥ svasiddhyarthaṃ samutsukāḥ
- 14
तां रात्रिम् अवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने
महता शोकमोहेन सहसाभिपरिप्लुतः
tāṃ rātrim avasatpārthaḥ keśavasya niveśane
mahatā śokamohena sahasābhipariplutaḥ
- 15
श्वोभूते ऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान्
युक्त्वात्मानं महातेजा जगाम गतिम् उत्तमाम्
śvobhūte 'tha tataḥ śaurirvasudevaḥ pratāpavān
yuktvātmānaṃ mahātejā jagāma gatim uttamām
- 16
ततः शब्दो महान् आसीद्वसुदेवस्य वेश्मनि
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम्
tataḥ śabdo mahān āsīdvasudevasya veśmani
dāruṇaḥ krośatīnāṃ ca rudatīnāṃ ca yoṣitām
- 17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्करुणं स्त्रियः
prakīrṇamūrdhajāḥ sarvā vimuktābharaṇasrajaḥ
urāṃsi pāṇibhirghnantyo vyalapankaruṇaṃ striyaḥ
- 18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः
taṃ devakī ca bhadrā ca rohiṇī madirā tathā
anvāroḍhuṃ vyavasitā bhartāraṃ yoṣitāṃ varāḥ
- 19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमाल्येन भारत
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा
tataḥ śauriṃ nṛyuktena bahumālyena bhārata
yānena mahatā pārtho bahirniṣkrāmayattadā
- 20
तम् अन्वयुस्तत्र तत्र दुःखशोकसमाहताः
द्वारकावासिनः पौराः सर्व एव नरर्षभ
tam anvayustatra tatra duḥkhaśokasamāhatāḥ
dvārakāvāsinaḥ paurāḥ sarva eva nararṣabha
- 21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः
tasyāśvamedhikaṃ chatraṃ dīpyamānāśca pāvakāḥ
purastāttasya yānasya yājakāśca tato yayuḥ
- 22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलंकृताः
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः
anujagmuśca taṃ vīraṃ devyastā vai svalaṃkṛtāḥ
strīsahasraiḥ parivṛtā vadhūbhiśca sahasraśaḥ
- 23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतो ऽभून्महात्मनः
तत्रैनम् उपसंकल्प्य पितृमेधं प्रचक्रिरे
yastu deśaḥ priyastasya jīvato 'bhūnmahātmanaḥ
tatrainam upasaṃkalpya pitṛmedhaṃ pracakrire
- 24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः
ततो ऽन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः
taṃ citāgnigataṃ vīraṃ śūraputraṃ varāṅganāḥ
tato 'nvāruruhuḥ patnyaścatasraḥ patilokagāḥ
- 25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिर् अन्वितं पाण्डुनन्दनः
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैर् उच्चावचैर् अपि
taṃ vai catasṛbhiḥ strībhir anvitaṃ pāṇḍunandanaḥ
adāhayaccandanaiśca gandhair uccāvacair api
- 26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदताम् अपि
tataḥ prādurabhūcchabdaḥ samiddhasya vibhāvasoḥ
sāmagānāṃ ca nirghoṣo narāṇāṃ rudatām api
- 27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्णिवीरकुमारकाः
सर्व एवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः
tato vajrapradhānāste vṛṣṇivīrakumārakāḥ
sarva evodakaṃ cakruḥ striyaścaiva mahātmanaḥ
- 28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ
aluptadharmastaṃ dharmaṃ kārayitvā sa phalgunaḥ
jagāma vṛṣṇayo yatra vinaṣṭā bharatarṣabha
- 29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार च
sa tāndṛṣṭvā nipatitānkadane bhṛśaduḥkhitaḥ
babhūvātīva kauravyaḥ prāptakālaṃ cakāra ca
- 30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वाः क्रियास्तदा
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैर् एरकोद्भवैः
yathāpradhānataścaiva cakre sarvāḥ kriyāstadā
ye hatā brahmaśāpena musalair erakodbhavaiḥ

